II SA/Wa 1810/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Sędzia WSA Danuta Kania Sędzia WSA Janusz Walawski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego K. K. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Minister Obrony Narodowej, po rozpatrzeniu odwołania S.G. od decyzji Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności w kwocie [...] zł z tytułu opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich za lokal mieszkalny położony w B. przy ul [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 17 pkt 3 i art. 268a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), w dniu [...] stycznia 2009 r. wydał decyzję nr [...], którą utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji podał m. in., że zgodnie z art. 19a ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 z późn. zm.), należności Wojskowej Agencji Mieszkaniowej mogą być umarzane w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi, gospodarczymi lub finansowymi. Przesłanki te zostały sprecyzowane w § 2 ust. 1 pkt 2 i 5 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 października 2004 r. w sprawie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (Dz. U. Nr 245, poz. 2460). I tak, należności pieniężne przysługujące Agencji mogą być umarzane w całości lub w części w razie wystąpienia co najmniej jednego z następujących przypadków: 1. dłużnik, będący osobą fizyczną, posiada wyłącznie składniki majątkowe niepodlegające egzekucji sądowej na podstawie art. 829 – 833 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego lub egzekucji administracyjnej na podstawie art. 8 – 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przedmioty codziennego użytku domowego albo egzekucja należności spowodowałaby istotne zagrożenie dla dalszej egzystencji dłużnika lub członków jego rodziny; 2. zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. Podkreślenia wymaga, iż stosownie do § 2 ust. 2 powołanego rozporządzenia, umorzenie należności pieniężnych przysługujących Agencji, w przypadku gdy oprócz dłużnika głównego zobowiązane są również inne osoby, może nastąpić wtedy, gdy przesłanki umorzenia zachodzą wobec wszystkich zobowiązanych. W ocenie organu odwoławczego w rozważanym stanie faktycznym, organ pierwszej instancji wydając decyzję odmawiającą umorzenia wnioskowanych przez strony należności prawidłowo ocenił wszystkie okoliczności sprawy wynikające z zebranego materiału dowodowego. Nadmienić również należy, iż rozpatrywanym materiale dowodowym brak jest jakichkolwiek informacji na temat sytuacji materialnej pełnoletnich dłużników solidarnych – E.I. i R.G. Osoby te pomimo wezwania do udziału w postępowaniu nie wzięły w nim udziału. Z adnotacji na przesyłkach informujących osoby solidarnie zobowiązane o wniesieniu przez stronę odwołania wynika, że E.G. i R.G. wyprowadzili się – nowy adres nie jest znany. Natomiast I.G. nie podjęła żadnej korespondencji. Decyzja Ministra Obrony Narodowej stała się przedmiotem skargi wniesionej przez E.G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W skardze podała, że w przedmiotowym lokalu ona i jej córka – I.G. nie zamieszkują od 2002 r., natomiast jej syn – R.G. od 2001 r. Skarżąca podniosła, że po rozwiązaniu małżeństwa ze S.G. jej sytuacja finansowa uległa pogorszeniu i w chwili obecnej znajduje się w niedostatku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienia organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić również należy, iż zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej podane. Na wstępie należy podać, że zasady ogólne postępowania administracyjnego stanowią wytyczne do stosowania przepisów kpa. Zasady ogólne postępowania administracyjnego, wyrażone zwłaszcza w art. 7 – 11 kpa, są integralną częścią przepisów regulujących procedurę administracyjną i są dla organów administracyjnych wiążące na równi z innymi przepisami tej procedury, przy czym art. 7 kpa jest nie tylko zasadą dotyczącą sposobu prowadzenia postępowania, lecz w równym stopniu wskazówką interpretacyjną prawa materialnego. Użyty w art. 9 kpa zwrot "należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych" nie pozostawia wątpliwości, że obowiązek ten ma być realizowany w stosunku do osób mających interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa – strony postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 10 § 1 kpa, organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Podkreślić należy, że uniemożliwienie stronie wzięcia udziału w postępowaniu pociąga za sobą kwalifikowaną wadliwość tego postępowania i na żądanie strony, na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa, może zostać wznowione, pomimo tego, że zostało zakończone decyzją ostateczną. Realizacji zasady prawdy obiektywnej służy art. 77 kpa, który stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zaniechanie przez organ administracji publicznej podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego stanowi uchybienie przepisom postępowania administracyjnego i powoduje, że wydana decyzja jest wadliwa. W rozpoznawanej sprawie organy prowadzące postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją uchybiły powyższym zasadom. Zgodnie z art. 19a ust. 1 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 z późn. zm.), należności Wojskowej Agencji Mieszkaniowej mogą być umarzane w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi, gospodarczymi lub finansowymi. Stosownie do postanowień § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 października 2004 r. w sprawie umarzania, odraczania i rozkładania na raty należności przysługujących Wojskowej Agencji Mieszkaniowej (Dz. U. Nr 245, poz. 2460), umorzenie należności pieniężnych przysługujących Agencji, w przypadku gdy oprócz dłużnika głównego zobowiązane są również inne osoby, może nastąpić wtedy, gdy przesłanki umorzenia zachodzą wobec wszystkich zobowiązanych. Rozpoznając wniosek o umorzenie należności organ zobowiązany jest do ustalenia osób zobowiązanych do uiszczenia tych należności, wezwania ich do udziału w postępowaniu i zapewnienie im czynnego udziału w każdym jego stadium. W niniejszej sprawie organ prawidłowo ustalił osoby zobowiązane i przesłał zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego na wniosek S.G. Jednakże sam fakt wysłania do tych osób zawiadomienia nie oznacza, że organ procedował prawidłowo. Z akt sprawy wynika bowiem, ze zawiadomienia nie zostały doręczone I. i R.G., a na zwrotnych potwierdzeniach odbioru przesyłki znajduje się adnotacja "zwrot nie podjęto w terminie". Ponadto na kopercie adresowanej do R.G. zamieszczono odręcznie następującą treść: "nie zamieszkuje pod w/w adresem i nie meldowany". W tym miejscu podkreślić należy, że pomimo posiadania tych informacji, organ pierwszej instancji swoją decyzję przesłał na te adresy, jak również kolejne pisma procesowe. Nieprawidłowości te zostały dostrzeżone przez organ odwoławczy, co wynika z jego pisma z dnia [...] października 2008 r. nr [...], jednakże organ ten przyjął wyjaśnienia organu pierwszej instancji zawarte w piśmie z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] i wydał zaskarżoną decyzję, która nie została doręczona I. i R.G. W ocenie Sądu, działania organów były nieprawidłowe. Należy zwrócić bowiem uwagę na to, że Kodeks postępowania administracyjnego w art. 34 określa tryb postępowania i ochrony praw strony, która jest nieobecna lub niezdolna do czynności prawnych. Rozpoznając ponownie sprawę organy zobowiązane są usunąć stwierdzone przez Sąd uchybienia, a w szczególności ustalić miejsce zamieszkania stron postępowania, a w przypadku gdyby stało się to niemożliwe zastosować przewidziane w Kpa środki prawne. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 li. c) i art. 152 w zw. z art. 132 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.