II SA/Wa 1822/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Joanna Ukalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2008 r. sprawy ze skargi I. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] maja 2007 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r., którą odmówił I. H. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS odwołał się do dyspozycji art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), zgodnie z którym przyznanie świadczenia jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił następujące warunki: • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, • nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wskazał, że wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, winny być spełnione łącznie i brak spełnienia chociażby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku podał, że I. H. nigdy nie była osobą ubezpieczoną, zgodnie z art. 4 pkt 13 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej renty w drodze wyjątku z tytułu niezdolności do pracy. Organ podał również, że I. H. nie wskazała na żadne szczególne okoliczności, które na przestrzeni lat 1995-2004 uniemożliwiały jej podleganie ubezpieczeniu społecznemu. Trudne zaś warunki materialne, podnoszone przez wnioskodawcę, nie stanowią wystarczającej przesłanki do przyznania tego świadczenia. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, I. H. wniosła o jej uchylenie. Wskazała, że po ukończeniu szkoły średniej w 1993 r. podjęła naukę w policealnym studium zawodowym, po ukończeniu którego usiłowała podjąć pracę, jednak bez żadnego rezultatu, z uwagi na ogromne bezrobocie panujące na terenie Suwalszczyzny. Następnie uległa poważnemu wypadkowi komunikacyjnemu, który spowodował, że w chwili obecnej niemożliwe jest podjęcie przez nią jakiejkolwiek pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i powołał argumenty zawarte w swojej decyzji. Wskazał również, że I. H. na 12 lat aktywności zawodowej nie podjęła żadnej pracy objętej ubezpieczeniem, przez co nie posiada statusu osoby ubezpieczonej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że ma on ma prawo oceniać przyczyny braku uprawnień do świadczeń w zwykłym trybie dopiero wówczas, gdy o świadczenie ubiega się osoba legitymująca się takim statusem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku zostało pozostawione uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza braku kontroli w tym względzie, gdyż analizowany przepis ustanawia przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego i jego kontroli. Dał temu wyraz Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie m.in. w wyroku z dnia 16 marca 2000 r., w sprawie II SA 2453/99 (Pr. Pracy 2000/6/41). Do powyższego należy dodać, iż redakcja powołanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich przesłanek. W rozpoznawanej sprawie przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ z ustaleń poczynionych przez organ administracji wynika, że nie zostały spełnione łącznie przesłanki, o których mowa w art. 83 ust. 1. Zgodzić należy się z organem, iż okoliczność, że skarżąca nigdy nie była ubezpieczona wyklucza możliwość zastosowania art. 83 ust. 1 omawianej ustawy. Wyjaśnić należy, iż przewidziane przez ustawodawcę świadczenie w drodze wyjątku, uregulowane w art. 83 ust. 1 cyt. wyżej ustawy, skierowane jest jedynie do osób ubezpieczonych, to jest do osób, które były lub aktualnie są ubezpieczone w rozumieniu art. 4 pkt 13 tej ustawy. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że I. H. uznana została przez lekarza orzecznika, orzeczeniem z dnia [...] stycznia 2006 r., za osobę całkowicie niezdolną do pracy od 15 sierpnia 2004 r. Do chwili orzeczenia wobec niej całkowitej niezdolności do pracy nie była, ani nie jest osobą ubezpieczoną. Nie spełnia zatem jednej z obligatoryjnych przesłanek, o których mowa w art. 83 ust. 1, co wyklucza automatycznie przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Ponownie więc wyjaśnić należy, że przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy świadczenie może być przyznane jedynie w sytuacji spełnienia wszystkich przesłanek w nim wymienionych, a brak spełnienia choćby jednej z przesłanek powoduje, że świadczenie nie może zostać przyznane. Skoro więc skarżąca z przyczyn losowych i niezależnych od siebie nigdy nie podlegała ubezpieczeniu, niemożliwym było przyznanie jej żądanego świadczenia. Dodać ponadto należy, że sama trudna sytuacja zdrowotna i majątkowa bez spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych nie pozwala na przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.