II SA/Wa 1826/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło (spr.), Sędzia Adam Lipiński, WSA, Asesor Sławomir Antoniuk, Protokolant Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2008 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1,- oddala skargę 2,- przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata H. W. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa 80/100) stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] o odmowie przyznania G. S. renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy wnioskodawca spełnia łącznie następujące przesłanki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił również, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Stąd też w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególna okoliczność, o której mowa w art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odnosi się do osoby zmarłej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał przy tym, że za szczególną okoliczność, wskazaną w powyższym przepisie rozumieć należy zdarzenie lub trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Organ podał, że w niniejszym przypadku renta rodzinna po zmarłym mężu nie może być przyznana G. S., albowiem w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, iż z analizy przebiegu ubezpieczenia męża wnioskodawczyni, wynika, że w okresie tym występuje przerwa od 7 marca 2004 r. do 26 września 2006 r. Do dnia zgonu, tj. do 11 marca 2007 r. nie orzeczono w stosunku do niego całkowitej niezdolności do pracy. Z okoliczności tej organ wywiódł, że przyczyną braku uprawnień do renty na podstawie ustawy (renty w trybie zwykłym), nie był stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli zmarłego męża wnioskodawczyni, którego nie można było przewidzieć i któremu nie można było zapobiec. W dalszej części uzasadnienia decyzji organ wskazał, że wnioskodawczyni jest osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, oraz że nie osiągnęła wieku emerytalnego wynoszącego 60 lat. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podniósł, że z uwagi na tą okoliczność G. S. nie spełnia wymogu określonego w art. 83 powołanej ustawy, tj. wymogu niemożności podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Ponadto organ podał, iż G. S. nie spełnia również przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, albowiem jest ona zatrudniona i uzyskuje wynagrodzenia w wysokości 689,88 zł miesięcznie. Dodatkowo, wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synami, z których jeden jest zatrudniony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, G. S. wyraziła niezadowolenie z wydanej w jej sprawie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podkreśliła również swoją trudną sytuację materialną i życiową. W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje, bowiem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się bowiem – zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach – przepisy powołanej wyżej ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, zwanej dalej również Kpa. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, postępowanie w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami Kpa, a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jest prawidłowe. Decyzja odmawiająca przyznania wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) osoba ubiegająca się o świadczenie jest lub była osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2) osoba ta nie spełnia wymagań dających prawo do renty lub emerytury na skutek szczególnych okoliczności; 3) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; 4) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Przede wszystkim należy podkreślić, że organ słusznie podniósł, że skarżąca nie spełnia przesłanki niemożności podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Na dzień wydania zaskarżonej decyzji skarżąca miała 52 lata, nie osiągnęła więc wieku emerytalnego. Ponadto, skarżąca jest zatrudniona na ½ etatu, a zatem jest osobą zdolną do pracy. Sąd podziela również pogląd organu w zakresie niespełnienia przez skarżącą przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. Skarżąca z tytułu wykonywanej pracy otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 689,88 zł brutto. Ponadto, z ustaleń organu wynika, że łączny dochód w prowadzonym przez skarżącą wspólnie z jej synami gospodarstwie domowym wynosi 929, 96 zł na osobę. Kwotę tą można uznać za środki niewystarczające na zaspokojenie wszystkich potrzeb skarżącej, jednakże nie pozwala stwierdzić, że strona nie ma niezbędnych środków utrzymania. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 4189/2001 (Lex nr 83733), zgodnie z którym niezbędnych środków utrzymania nie można utożsamiać z wystarczającymi środkami utrzymania. W ocenie Sądu, organ w sposób prawidłowy dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącej z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez pryzmat osiąganych dochodów, jest najbardziej obiektywna. Obiektywizmu tej oceny nie zapewniłoby posłużenie się jako kryterium głównym wydatkami, na które powoływała się skarżąca w toku postępowania administracyjnego. Wykazane środki mogą nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych skarżącej, ale nie pozwalają uznać, że jest ona pozbawiona niezbędnych środków utrzymania. Powyższe okoliczności mają, w ocenie Sądu, kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie i w sposób jednoznaczny wskazują, iż skarżąca nie spełnia przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W tej sytuacji nie zachodziła konieczność analizowania przez organ pozostałych przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ww. ustawy (zob. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 4189/2001). Dodatkowo należy wyjaśnić, że w ocenie Sądu prawidłowa jest również ocena dokonana przez organ wskazująca, że w przypadku zmarłego męża skarżącej nie wystąpiła przesłanka szczególnych okoliczności, które powodowałyby, iż nie spełniał on warunków ustawowych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Z ustaleń Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika bowiem, że mąż skarżącej do chwili śmierci był osobą pracującą i w stosunku do niego nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. W myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, opisane wyżej okoliczności eliminują skarżącą z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku, a tym samym przesądzają treść rozstrzygnięcia. Należy także dodać, że sama trudna sytuacja materialna nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego, co do zasady od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawną. Świadczenie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie jest, bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji. Postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oparto na przepisie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).