II SA/Wa 1830/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Maria Werpachowska Sędzia WSA – Stanisław Marek Pietras (spraw.) Sędzia WSA – Janusz Walawski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 marca 2018 r. sprawy ze skargi M. G. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania – oddala skargę – Skarżący M. G. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] i decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], uznano wyżej wymienionego za osobę bezrobotną z dniem [...] maja 2012r.  Następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...], która następnie została zmieniona w trybie art. 132 § 1 k.p.a. decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], skarżący nabył prawo do zasiłku od dnia [...] czerwca 2012 r. Z powodu upływu okresu pobierania prawa do zasiłku, decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...], skarżący w dniu [...] grudnia 2012 r. utracił prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w [...] pismem z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...], poinformował Powiatowy Urząd Pracy w [...] o wykonaniu wyroku Sądu Rejonowego w [...][...] Wydział [...] i wypłaceniu skarżącemu M. G. przyznanego świadczenia rehabilitacyjnego za okres od dnia [...] maja 2012 . do dnia [...] stycznia 2013 r. W związku z powyższym Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...], orzekł o utracie przez skarżącego M. G. statusu osoby bezrobotnej od dnia [...] maja 2012 r. do dnia [...] stycznia 2013 r. i prawa do zasiłku od dnia [...] czerwca 2012 r. do dnia [...] grudnia 2012 r. W wyniku odwołania skarżącego od powyższej decyzji, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Wobec powyższego skarżący zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie i tenże Sąd wyrokiem z dnia 1 marca 2016 r. sygn. akt III SA/Lu 947/15, oddalił skargę, a w dniu 1 kwietnia 2016 r. powyższe orzeczenie stało się prawomocne. Następnie M. G. pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. wystąpił o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w sprawie utrzymania w mocy decyzji Prezydent Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...]. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...], odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności: 1) decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz  2) decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. w sprawie utraty statusu osoby bezrobotnej od dnia [...] maja 2012 r. do dnia [...] stycznia 2013 r. i prawa do zasiłku od dnia [...] czerwca 2012 r. do dnia [...] grudnia 2012 r. W zażaleniu z dnia [...] sierpnia 2017 r. skarżący M. G. nie zgodził się z powyższym postanowieniem i w uzasadnieniu podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie zapadł żaden wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie ponieważ postępowanie zostało zakończone wydaniem decyzji ostatecznej Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. [...]. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia [...] września 2017 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu – wskazując na opisany powyżej stan faktyczny – podał, że zgodnie z treścią art. 61a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub gdy z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowa. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie decyzja, co do której skarżący M. G. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności, była przedmiotem kontroli sądowo – administracyjnej i w wyniku rozpatrzenia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 1 marca 2016 r. sygn. akt III SĄ/Lu 947/15, oddalił skargę. Z kolei prawomocność decyzji czy postanowienia utrzymanego w mocy przez sąd administracyjny zamyka organom administracji oraz stronom drogę do uruchomienia nadzwyczajnego postępowania o stwierdzenie nieważności tego aktu. Dodano również, że sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi i miał obowiązek badania, niezależnie od treści skargi, czy zachodzą okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności aktu na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. Skoro zatem decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] podlegała ocenie sądu i sąd orzekł, iż decyzja ta nie narusza prawa, to nie narusza ona również art. 156 k.p.a. Nadto zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd administracyjny z urzędu poddaje kontroli zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne także i w zakresie ewentualnych przesłanek skutkujących nieważnością decyzji, wskazanych w art. 156 k.p.a. Zatem wyrok, mocą którego prawomocnie oddalono przez sąd administracyjny skargę, zamyka drogę do stwierdzania nieważności decyzji poddanej uprzednio takiej kontroli sądowej. Tym samym nie jest dopuszczalne wszczynanie postępowań nadzwyczajnych co do tej decyzji, chyba że ujawniły się nowe okoliczności istniejące w chwili rozstrzygania sprawy przez organ (art. 145 k.p.a.), jednakże z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nie można dopatrzyć się, by na takie okoliczności skarżący się powoływał. Ponadto wskazano, że żądanie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji (postanowienia) w sytuacji, gdy organ jest związany oceną prawną danego rozstrzygnięcia dokonaną uprzednio przez sąd administracyjny, mieści się w kategoriach przesłanki o charakterze przedmiotowym (vide: wyrok WSA w Warszawie z 10 marca 2004 r. sygn. akt II SA 1628/03) i tym samym żądanie takie spełnia przesłankę określoną w art. 61a k.p.a. Zatem skoro decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...], której stwierdzenia nieważności domaga się skarżący, została poddana kontroli sądowej pod względem zgodności z prawem i sąd administracyjny nie dopatrzył się jej wadliwości, to tym samym potwierdził, że nie zawierała ona także wad kwalifikowanych wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., skutkujących stwierdzeniem jej nieważności i z tego samego domniemania dotyczącego braku wad kwalifikowanych korzysta w tym postępowaniu decyzja organu pierwszej instancji. Reasumując, ponowna kontrola przedmiotowych decyzji w postępowaniu nadzwyczajnym jest niedopuszczalna i skutkuje odmową wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. W skardze z dnia 2 listopada 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący M. G. wniósł o uchylenie zaskarżonego i utrzymanego nim w mocy postanowienia z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] i utrzymanej nim w mocy decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...]. W uzasadnieniu – powołując się na opisany powyżej stan faktyczny – podał, że skoro nie ma szczegółowej oceny sądu w sprawie, dlatego dopuszczalne jest uruchomienie nadzwyczajnego postępowania o stwierdzenie nieważności tego aktu. Stwierdził również, że art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego (wszedł w życie w dniu 10 kwietnia 2011 r. na podstawie ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) i w związku z powyższym do orzeczeń wydanych przed datą 10 kwietnia 2011 r., nie może mieć zastosowania powyższy przepis, na które to orzeczenie powołuje się organ. W odpowiedzi na skargę, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, wojewódzki sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane zgodnie z prawem. Stosownie do treści art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który stanowił podstawę materialnoprawną zaskarżonego postanowienia, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści zatem tegoż przepisu wynikają dwie samodzielne i niezależne od siebie przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Mianowicie jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, zaś drugą przesłanką jest zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania, przy czym przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Niemniej jednak – w ocenie Sądu – do takich przyczyn należą sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie. Na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 1 marca 2016 r. sygn. akt III SA/Lu 947/15, który stał się prawomocny w dniu 1 kwietnia 2016 r., oddalono skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...], utrzymującego w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...], orzekającą o utracie przez skarżącego M. G. statusu osoby bezrobotnej od dnia [...] maja 2012 r. do dnia [...] stycznia 2013 r. i prawa do zasiłku od dnia [...] czerwca 2012 r. do dnia [...] grudnia 2012 r. Zatem należy uznać za prawidłowe rozstrzygnięcie zawarte w postanowieniu Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2017 r. nr [...] utrzymującego w mocy postanowienie z dnia [...] września 2017 r. nr [...], bowiem zaistniały przedmiotowe przeszkody do prowadzenia postępowania nieważnościowego, co w konsekwencji doprowadziło do odmowy wszczęcia postępowania. Mianowicie rozstrzygnięcie było już przedmiotem badania przez sąd administracyjny i w wyniku jego kontroli prawomocnym wyrokiem oddalono skargę. W tej sytuacji zatem organ administracji nie ma możliwości prowadzenia postępowania nieważnościowego w stosunku do takiego rozstrzygnięcia, bowiem w przeciwnym razie mogłoby dojść do sytuacji, gdy organ w odmienny sposób oceniłby legalność kontrolowanego rozstrzygnięcia nadając ewentualnym naruszeniom prawa inną wagę, aniżeli uczynił to wcześniej sąd administracyjny. Nienależnie od powyższego wskazać w tym miejscu należy, że w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.), sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd z urzędu bada legalność kontrolowanych przez siebie rozstrzygnięć również w zakresie przesłanek nieważnościowych wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Oddalenie skargi z innych przyczyn oznacza, że sąd nie dostrzegł również takich naruszeń prawa (w tym kwalifikowanych), które miałyby wpływ na wynik sprawy. Nawet jeśli w uzasadnieniu wyroku brak byłoby odniesienia się do tego czy zaistniały przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. to nie można z tego wyprowadzać wniosku, że nie były one przedmiotem oceny sądu. Natomiast strona niezadowolona z treści takiego rozstrzygnięcia, ma prawo wywiedzenia skargi kasacyjnej i podniesienia zarzutu naruszenia art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który wskazuje elementy jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 i art. 132 cytowanej już wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.