II SA/Wa 1843/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Wojciech Wiktorowski po rozpoznaniu w dniu 21 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. z dnia 11 marca 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej powoływana jako ppsa), prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W treści formularza wniosku E. S. oświadczył, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, a źródłem utrzymania w tym gospodarstwie jest przyznane mu świadczenie rentowe wysokości 1. 577, 31 zł netto (1.643,75 zł brutto) oraz wynagrodzenie żony w wysokości 1.218 zł netto (1.653 zł brutto – średnie wynagrodzenie z okresu ostatnich trzech miesięcy) . W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał na swój stan zdrowia i związaną z nim konieczność pozostawania pod stałą opieką lekarską i kontynuowania leczenia. Stwierdził, że stan zdrowia uniemożliwia mu ustanowienie adwokata z wyboru w celu wniesienia skargi kasacyjnej. Do wniosku skarżący dołączył obszerną dokumentacje lekarską o przebytych hospitalizacjach, zaświadczenia o wysokości źródeł utrzymania oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające niezdolność do samodzielnej egzystencji do 31 sierpnia 2014 r. Jednocześnie skarżący oświadczył, że wyłącznym składnikiem majątku jego rodziny pozostaje lokal mieszkalny o pow. 62,77 m2. Skarżący nie złożył natomiast jakichkolwiek dokumentów dotyczących wysokości miesięcznych wydatków w prowadzonym gospodarstwie domowym. Wobec powyższego w piśmie z dnia 28 marca 2014 r. skarżący został wezwany do przedstawienia, w terminie 14 dni, dokumentów źródłowych poświadczających możliwości płatnicze, tj.: wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w prowadzonym gospodarstwie domowym. Mimo prawidłowego doręczenia wezwania w dniu 7 kwietnia 2014 r., skarżący wezwania tego nie wykonał. W tej sytuacji, oceniając złożone oświadczenia skarżącego należy mieć na względzie regulację art. 252 § 1 ppsa, w myśl którego osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Trzeba nadto podkreślić, że zgodnie z art. 255 ppsa, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Tym samym, zgodnie z wolą ustawodawcy, wydanie prawidłowego orzeczenia w zakresie prawa pomocy możliwe jest tylko wówczas, gdy brak jest jakichkolwiek wątpliwości co do sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony. W niniejszej sprawie ten warunek dopuszczalności przyznania prawa pomocy nie został jednak spełniony. Skarżący nie uzupełnił bowiem niewystarczającego do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oświadczenia zawartego w formularzu wniosku. I tak, mimo, iż skarżący, jako źródło utrzymania podał świadczenia w wysokości przekraczającej łącznie kwotę 2.000 zł netto, a swoją sytuację majątkową opisał jako trudną, to nie przedstawił dokumentów potwierdzających dokładną, łączną wysokość miesięcznych wydatków. Wnioskodawca uniemożliwił zatem dokonanie oceny swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych poprzez zestawienie i porównanie kwoty dochodu miesięcznego z kwotą rzeczywiście ponoszonych, miesięcznych wydatków. Ponadto skarżący nie złożył wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, przy czym nie oświadczył też, że rachunków takich w ogóle nie posiada. Nie złożył zatem tego rodzaju dokumentów, które pozwoliłyby na ustalenie nie tylko wysokości, choćby bieżących, oszczędności, ale dałyby również możliwość ustalenia wysokości wydatków, o ile wydatki te byłyby pokrywane z rachunków. W konsekwencji, odstępując od wykonania opisanego wezwania skarżący uniemożliwił ustalenie, czy rzeczywiście, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W dalszej konsekwencji skarżący nie wykazał przesłanek określonych przez ustawodawcę w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa. Należy przy tym wyjaśnić, że odmowa przyznania prawa pomocy po rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 11 marca 2014 r. nie pozbawia skarżącego uprawnienia do złożenia kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy uzupełnionego, wymaganymi wezwaniem, dokumentami źródłowymi. Natomiast w odniesieniu do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy wyjaśnić, że skarżący korzysta w niniejszej sprawie z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a. W myśl tego przepisu nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Co oczywiste do tej kategorii spraw zalicza się też sprawa ze skargi E.S. na decyzję odmowy przyznania świadczenia specjalnego. Ustawowy charakter zwolnienia oznacza, że strona skarżąca działalność organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych już od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania, zarówno przed sądem pierwszej instancji – wojewódzkim sądem administracyjnym – jak i przed sądem II instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z kolei, zgodnie z art. 262 P.p.s.a., przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W rezultacie wniosek strony, która korzysta z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a występuję o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega rozpoznaniu tylko w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego. W pozostałym bowiem zakresie o zwolnieniu od kosztów sądowych rozstrzyga sama ustawa. W odróżnieniu od zwolnienia mocą postanowienia sądu lub referendarza sądowego (zwolnienie podmiotowe zależne od sytuacji majątkowej strony), zwolnienie ustawowe ma charakter przedmiotowy i jest niezależne od sytuacji majątkowej strony i jej możliwości płatniczych. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, postanowiono, jak w sentencji.