II SA/Wa 1846/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, WSA Maria Werpachowska (spraw.), Protokolant Monika Czekałowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lipca 2006 r. sprawy ze skargi B. W. przedstawicielki ustawowej małoletniej córki M. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata W. G. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) stanowiącą 22% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2005 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku B. W. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku postanowił na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymać w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lipca 2005 r. odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku - renty rodzinnej dla małoletniej córki M. W. W uzasadnieniu stwierdzono, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zwanej dalej również ustawą o emeryturach i rentach, jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełni łącznie następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy nie stwierdzono istnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających uwzględnienie wniosku. Wyjaśniono, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności bada się uprawnienia jakie przysługiwałyby tej osobie. Również szczególna okoliczność, o której mowa w przytoczonym powyżej przepisie, odnosi się do osoby zmarłej. Za szczególną okoliczność należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź stały stan wykluczający aktywność zawodową osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Z akt sprawy nie wynikają jednak szczególne okoliczności, na skutek których ojciec dziecka nie nabył uprawnień do świadczenia ustawowego. J. W. na 30 lat życia posiadał udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący 4 lata, 6 miesięcy i 13 dni. Ojciec dziecka w okresie od 27 lutego 1993 r. do 31 marca 1996 r. posiadał trzyletnią przerwę w wykonywaniu pracy, mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. Ubezpieczony pracował z przerwami, przez kilka miesięcy w roku. Najdłuższej trwające zatrudnienie obejmowało okres od 16 października 1999 r. do 14 grudnia 2000 r. Wyjaśniono, że okres pracy w gospodarstwie rolnym w latach 1991 - 1992, za który opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki nie może być uwzględniony przy rozpatrywaniu uprawnień do świadczenia w drodze wyjątku. Zgodnie z art. 10 powołanej ustawy okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono składki uwzględnia się przy ustaleniu prawa do emerytury, a przy ustalaniu prawa do renty tytułu niezdolności do pracy, tylko wówczas gdy okresy składkowe i nieskładkowe są krótsze od wymaganego w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. W skardze na powyższą ostateczną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych B. W. podniosła, że zmarły mąż posiadał okres zatrudnienia w wymiarze 5 lat 10 miesięcy i 7 dni, co uprawniało do przyznania świadczenia. Natomiast ZUS uznał tylko część tego okresu. W momencie śmierci J. W. pracował i był jedynym żywicielem rodziny. Zmarł nagle osierocając kilkudniową córeczkę M. Skarżąca utrzymuje siebie i roczną córkę z zasiłku rodzinnego otrzymywanego z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. w wysokości 214 zł miesięcznie oraz korzysta z pomocy rodziców. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na zarzuty skargi podniósł, ostatni okres ubezpieczenia zmarłego ojca dziecka przypadał na maj 2004 r., to jest na cztery miesiące przed zgonem - zatem nie pozostawał w zatrudnieniu w chwili śmierci. W całym postępowaniu administracyjnym skarżąca w ogóle nie wskazywała na przyczyny braku ubezpieczenia zmarłego. Natomiast dłuższy staż ubezpieczeniowy nie może być uwzględniony, ponieważ praca w gospodarstwie rolnym może być zaliczona jako okres uzupełniający do emerytury, a nie do renty, ponadto nie obejmuje dziesięciolecia przed zgonem ojca dziecka. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Na wstępie należy wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwana dalej ppsa. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałych po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Podkreślić przy tym należy, że ustawa nie gwarantuje jego wypłaty, pozostawiając przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania na zasadzie uznania administracyjnego nie oznacza jednak - co wymaga podkreślenia - że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się bowiem - zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach - w przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również kpa, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami kpa, a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Decyzja odmawiająca wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa. Jedną z przesłanek wskazanych wyżej, jest wystąpienie szczególnych okoliczności, na skutek których nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia. Z akt postępowania administracyjnego wynika, że zmarły w wieku 30 lat ojciec dziecka legitymował się łącznym okresem ubezpieczenia w wymiarze 4 lata, 6 miesięcy i 13 dni, z przerwą w zatrudnieniu w latach 1993-1996. We wskazanym okresie J. W. był zdolny do pracy i nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności usprawiedliwiające brak zatrudnienia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne w tym czasie. Za właściwe Sąd uznaje również ustalenie dokonane przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do braku możliwości zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, okresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono przewidziane w odrębnych przepisach składki, uwzględnia się przy ustalaniu prawa do emerytury. Stosownie natomiast do ust. 2 powołanego artykułu, okresy te uwzględnia się również przy ustalaniu prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, jeżeli okresy składkowe i nieskładkowe ustalone na zasadach określonych w art. 5-7 są krótsze od okresu wymaganego do przyznania renty, w zakresie niezbędnym do uzupełnienia tego okresu. Sytuacja taka zachodzi wprawdzie w niniejszej sprawie, gdyż okresy składkowe i nieskładkowe są krótsze od wymaganego, jednakże zauważyć należy, iż wymagany 5-letni okres powinien przypadać w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed dniem powstania niezdolności do pracy (art. 58 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach). Praca w gospodarstwie rolnym i odprowadzanie z tego tytułu składek miało natomiast miejsce 14 lat przed dniem powstania niezdolności do pracy ojca dziecka. Z tego też powodu okresu tego nie można zaliczyć przy ustalaniu prawa do renty. W świetle powyższego należy zgodzić się z Prezesem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że skarżący w okresie 10 lat przed dniem powstania niezdolności do pracy nie osiągnął okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego łącznie 5 lat. Jednocześnie, skoro w niniejszej sprawie nie została wykazana przesłanka szczególnych okoliczności, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru warunków z art. 83 ust. 1 ustawy, jest to okoliczność sama w sobie przesądzająca o niemożności uwzględnienia wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Organ wziął pod uwagę także trudną sytuację materialną skarżącej, jednakże wobec braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek nie miał możliwości przyznania świadczenia w drodze wyjątku wyłącznie z tego powodu. Jednocześnie Sąd stwierdza, że przedłożone na rozprawie w formie pisemnej zeznanie świadka stwierdzające, że J. W. pracował w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od dnia 1 stycznia 1995 r. do dnia 31 marca 1996 r. nie mogło zostać przez organ uwzględnione, gdyż złożone zostało przez A. S. w dniu 31 marca 2006 r., a zatem po zakończeniu postępowania administracyjnego w sprawie o świadczenie. Zauważyć należy ponadto, iż w zeznaniu złożonym przed Wójtem Gminy G., w punkcie 5 druku KRUS SR-5 odnotowano, że zainteresowany, tj. J. W. nie był ubezpieczony z tytułu pracy wykonywanej w gospodarstwie rolnym, a podkreślenia wymaga, że wyłącznie okres odprowadzania składek na ubezpieczenie z tego okresu, mógłby zostać uwzględniony w sprawie o świadczenie w drodze wyjątku. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa i stąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego oparto na przepisie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).