II SA/Wa 1847/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska Anna Mierzejewska Protokolant Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] czerwca 2009 r. i odmówił przyznania R. S. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do ww. decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z roku 2004 Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Prezesa ZUS, R. S. nie spełnia warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy, bowiem w jego sprawie nie wystąpiły okoliczności nadzwyczajne, które umożliwiłyby mu uzyskanie świadczenia w trybie zwykłym. Strona w okresie od [...] stycznia 1989 r. do [...] października 1994 r. oraz od [...] lipca 1999r. do [...] lipca 2005 r. posiadała nieusprawiedliwione przerwy w pracy. Nadto lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] listopada 2008 r. uznał, że jest on niezdolny do pracy w okresie od [...] kwietnia 2007 r. do [...] listopada 2009 r. Ponadto Prezes ZUS stwierdził, że podnoszone przez odwołującą się stronę trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to nie ma charakteru socjalnego. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi R. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie. Skarżący podniósł zarzut, że do uzyskania pełnego okresu ubezpieczenia brakuje mu tylko półtora roku, a przerwy w pracy były spowodowane wysokim bezrobociem w miejscu zamieszkania. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga oceniana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w ww. przepisie art. 83 ust. 1, z drugiej zaś przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 ww. ustawy. Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest zatem zobowiązany także do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Winien też w sposób należyty i wyczerpujący informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie wyczerpująco zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymogów określonych art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz przestrzegał wskazanych wyżej reguł postępowania. Skarżący nie wskazał, iż w sprawie zaistniała szczególna okoliczność, na podstawie której nie mógł on nabyć świadczenia w trybie zwykłym. Podnieść tu należy, że za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ust. 1 ustawy uznaje się, zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury i piśmiennictwa, wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan, wykluczające aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Skarżący za okoliczność szczególną podaje wysokie bezrobocie w rejonie, w którym mieszka. Natomiast w kwestii bezrobocia Naczelny Sąd Administracyjny przyjmuje, że samo powoływanie się na fakt bycia osobą bezrobotną nie może być ocenione w kontekście szczególnych okoliczności. Fakt ten nie odzwierciedla bowiem rzeczywistej aktywności danej osoby w poszukiwaniu pracy. Dopiero dowody wskazujące na odmowę zatrudnienia przez konkretnych pracodawców pozwalają na uznanie okresu poszukiwania pracy jako przerwy w zatrudnieniu spowodowanej okolicznościami szczególnymi, niezależnymi od woli tej osoby i niemożliwymi do przezwyciężenia, pomimo dołożenia znacznego wysiłku. Nie sposób zatem uznać, by również ta kwestia przesądziła o usprawiedliwionych przyczynach braku ubezpieczenia przez skarżącego. Wykonywanie zaś prac dorywczych, nieobjętych ubezpieczeniem społecznym, jest nie tyle świadomym wyborem, ile godzeniem się na określone skutki z tym związane. Utrwalone w tym zakresie orzecznictwo sądów administracyjnych jednoznacznie wskazuje, iż nie jest to okoliczność szczególna w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, by mogła być uznana jako uzasadniony powód nienabycia uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Wskazać, też należy, że długi okres ubezpieczenia sam w sobie nie jest przesłanką do nabycia świadczenia, jeżeli brak jest wskazania szczególnych okoliczności, na podstawie których strona nie nabyła świadczenia w drodze zwykłej. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.