II SA/Wa 1849/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.), Sędziowie WSA Anna Mierzejewska, WSA, Andrzej Kołodziej, Protokolant Anna Siwonia, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], którą to decyzją, wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), odmówił E. J. przyznania renty w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: ” jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, ” nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, ” nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, ” nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Zdaniem organu, skarżąca nie spełnia przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, bowiem zamieszkuje wspólnie z matką, która pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1341,71 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. J. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podnosiła, iż decyzja ta jest dla nie krzywdząca, bowiem, pomimo wspólnego zamieszkania wraz z matką, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż matka przeznacza otrzymaną rentę na opłaty związane z mieszkaniem oraz leczenie i pomoc dla siebie przy takich czynnościach, jak zakupy, sprzątanie. Jednocześnie wskazała, iż utrzymuje się z datków z kościoła i PCK, bowiem nie pobiera pomocy z Opieki Społecznej. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe argumenty faktyczne i prawne. Dodatkowo wskazał, iż matka skarżącej, jak wynika to z dołączonych dokumentów, reguluje wszystkie rachunki i faktycznie utrzymuje córkę. Skarżąca dysponuje więc kwotą 670 zł na swoje utrzymanie, a kwota ta jest wyższa od najniższego świadczenia z ubezpieczenia społecznego i nie pozwala przyjąć, iż skarżąca jest pozbawiona niezbędnych środków utrzymania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym, stosownie do § 2 powołanego przepisu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje bowiem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku, jest związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi m.in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS nie przestrzegał tych reguł procesowych. Nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie uzasadnił też należycie swojej decyzji. Uchybienia te miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności prawnej analizy wymaga w sprawie sytuacja materialna skarżącej. Prezes ZUS w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ograniczył się do stwierdzenia, iż z akt rentowych wynika, że E. J. zamieszkuje wspólnie z matką, która pobiera świadczenie rentowe w kwocie 1341,71 zł, a więc dochód przypadający na osobę w rodzinie nie wskazuje, aby pozostawała bez niezbędnych środków utrzymania. Z akt sprawy nie wynika, aby Prezes ZUS ustalił, jaki jest dochód na członka rodziny skarżącej. Ustalenia te zawiera dopiero odpowiedź na skargę, w której wskazano, iż zdaniem organu skarżąca dysponuje kwotą 670 zł na swoje trzymanie. Z materiałów sprawy wynika, iż do takiego obliczenia przyjęta została suma dochodów matki skarżącej, która pobiera rentę rodzinną wraz z zasiłkiem pielęgnacyjnym, dodatkiem kompensacyjnym i ryczałtem energetycznym w kwocie 1341,71 zł. Sąd podziela zarzuty skarżącej co do bezpodstawności takiego traktowania sytuacji materialnej skarżącej. Prezes ZUS nie wykazał, aby matka skarżącej była względem swojej dorosłej córki obciążona obowiązkiem alimentacyjnym. Skarżąca jest osobą dorosłą, ma obecnie 50 lat i jej sytuacja materialna winna podlegać samodzielnej ocenie pod kątem braku niezbędnych środków utrzymania, o czym mowa w art. 83 § 1 ustawy. Tego jednak Prezes ZUS nie dokonał, co jest ewidentnym mankamentem zaskarżonego rozstrzygnięcia, którego uzasadnienie razi dodatkowo lakonicznością i brakiem elementarnych ustaleń faktycznych. Podkreślić należy, iż matka skarżącej ma obecnie 77 lata i jest osobą bardzo schorowaną, o czym świadczą znajdujące się w aktach sprawy zaświadczenia lekarskie. Jak wynika ze złożonego przez nią do akt sprawy pisma z dnia 10 sierpnia 2005 r., które dodarło do organu w dniu 11 sierpnia 2005 r. (a więc przed wydaniem przez Prezesa ZUS zaskarżonej decyzji), jest inwalidką I grupy wymagającą opieki osoby drugiej i nie jest w stanie utrzymać swojej chorej córki, bowiem środki, które posiada nie wystarczają na zaspokojenie jej potrzeb życiowych. Tego oświadczenia organ również nie wziął pod uwagę i w żaden sposób do tego dokumentu nie odniósł się, ani też nie przeprowadził stosownego postępowania dowodowego. Wprawdzie decyzja o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku ma charakter decyzji uznaniowej, nie zwalnia to organu od obowiązku wszechstronnego zbadania materiału dowodowego, wydania decyzji wyczerpującej wszelkie ustalenia faktyczne i prawne, istotne w sprawie. Poza tym tylko taka decyzja może stanowić miarodajny przedmiot kontroli dokonywanej przez sąd administracyjny. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.