II SA/Wa 1849/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Adam Lipiński, Andrzej Góraj (spr.), , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 marca 2017 r. sprawy ze skargi małoletnich J. S. i P. S. reprezentowanych przez przedstawicielkę ustawową K. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2016 r. Decyzją z [...] września 2016 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzje z [...] lipca 2016 r. o odmowie przyznania J. i P. S. – reprezentowanym przez przedstawiciela ustawowego K. B. – renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ wskazał, że z akt sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, dla których zmarły ojciec małoletnich nie nabył uprawnień do świadczeń w trybie zwykłym. Organ ustalił, że ojciec wnioskodawców, na 48 lat życia posiadał jedynie 6 lat, 7 miesięcy i 19 dni okresów składkowych. W szczególności organ zwrócił uwagę, że w 10-cioleciu przypadającym przed powstaniem niezdolności do pracy, udowodniono jedynie 1 miesiąc i 19 dni okresów składkowych. Całkowita niezdolność do pracy istniała zaś u zmarłego od 23 kwietnia 2012 r. Organ podkreślił również, iż we wcześniejszym okresie nie była orzeczona wobec uprawnionego niezdolność do pracy, zaś alkoholizm nie stanowi szczególnej okoliczności uzasadniającej pozostawanie poza zatrudnieniem. Zwrócił też uwagę na to, że zmarły mógł uniknąć negatywnych skutków ww. uzależnienia, podejmując skuteczne leczenie. Od powyższej decyzji skargę wywiodła strona, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu podkreśliła, że organ nie wyjaśnił stanu faktycznego sprawy. Nie poczynił bowiem ustaleń co do leczenia podejmowanego przez zmarłego w Ośrodku Leczenia Uzależnień w [...]. Reprezentantka ustawowa wnioskodawców nie mogła zaś uzyskać wglądu do stosownej dokumentacji medyczne gdyż nie była żoną zmarłego. Podniesiono też w skardze, że organ nie wziął pod uwagę udokumentowanego faktu stałej dysfunkcji zmarłego wynikającej ze złamania stopy, oraz tego, że cierpiał on na wirusowe zapalenie wątroby typu C. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skargę uznać należy za zasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. Nr 153, poz. 1227). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są: - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, - niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było występowanie po stronie zmarłego ojca wnioskodawców okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z ww. przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanych przez niego składek emerytalnych. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma więc to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. W sytuacji, gdy okolicznością niesporną w sprawie był fakt, że jedną z przyczyn braku wypracowania przez zmarłego odpowiednio długiego stażu pracy była choroba alkoholowa, na organie ciążył szczególny obowiązek zwrócenia uwagi na to, czy wnioskodawcy starali się wykazać, że zmarły podejmował próby wyjścia z tego uzależnienia. Zgodnie bowiem z ugruntowanym orzecznictwem Sądów administracyjnych już samo zdeterminowane podejmowanie prób leczenia przez osobę uzależnioną, może uzasadniać przypuszczenie, że alkoholizm w danym przypadku stanowił szczególną przesłankę usprawiedliwiającą krótki staż pracy. Nawiązując do powyższego należy podkreślić, iż oczywistym jest, że inicjatywa dowodowa leży po stronie wnioskodawcy. Tylko bowiem on może posiadać wiedzę o faktach z życia zmarłego. W sytuacji jednakże, gdy strona wykazuje taką inicjatywę dowodową, organ nie powinien ignorować zgłaszanych w postepowaniu administracyjnym wniosków dowodowych. Przede wszystkim po stronie organu leży obowiązek procesowego ustosunkowania się do takich wniosków. Winien więc organ przeprowadzić stosowne dowody – jeśli pozostają one w związku ze sprawą i wpływają na rozstrzygnięcie – lub też w przeciwnym razie winien wnioski takie oddalić. Brak poczynienia przez organ powyższych działań sprawia zaś, że uzasadnionym będzie przypuszczenie o braku wyjaśnienia przez organ stanu faktycznego sprawy. Oczywistym zaś jest, że nieustalenie stanu faktycznego sprawy stawia pod znakiem zapytania prawidłowość samego rozstrzygnięcia. Analiza treści uzasadnień obydwu wydanych w sprawie decyzji prowadzi do konkluzji, że organ zaniechał ustalenia wyczerpującego stanu faktycznego w badanej sprawie. Pomimo bowiem tego, że we wniosku inicjującym postępowanie, wnioskodawcy sformułowali wniosek dowodowy o wezwanie Ośrodka Leczenia Uzależnień w [...] do przekazania dokumentacji medycznej dotyczącej leczenia zmarłego, organ w żaden sposób nie ustosunkował się w sposób procesowy do tego wniosku. Takie zignorowanie ww. wniosku nie dawało więc organowi podstaw do wysnucia konkluzji uwidocznionych w skarżonej decyzji, iż choroba alkoholowa zmarłego nie stanowiła szczególnej okoliczności usprawiedliwiającej krótki staż pracy. W takiej zaś sytuacji, całe rozstrzygnięcie jawiło się jako przedwczesne. Skoro bowiem organ nie poczynił ustaleń faktycznych w zakresie zakreślonym przez stronę inicjującą postępowanie, nie jest wiadomym na obecnym etapie sprawy, czy rozstrzygnięcie jest zasadne, czy też przedwczesne. W realiach niniejszej sprawy zwrócić należało też uwagę na to, że występująca w sprawie przedstawicielka ustawowa wnioskodawców nie miała możliwości samodzielnego zebrania dowodów w postaci dokumentacji medyczne z Ośrodka w [...]. Jako konkubina zmarłego nie posiadała bowiem prawa wglądu w dokumentacje medyczną zmarłego. Stąd jedynym działaniem jakie mogła podjąć w sprawie było złożenie stosownego wniosku dowodowego – co też uczyniła. Dodatkowo uwypuklenia wymagała okoliczność braku ustosunkowania się przez organ do podnoszonego przez stronę związku pomiędzy dysfunkcją zmarłego wynikającą ze złamania stopy i wirusowego zapalenia wątroby, a możliwością znalezienia pracy i jej wykonywania. W tym stanie sprawy, uznając iż skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, z uwzględnieniem wskazówek udzielonych przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu.