II SA/Wa 185/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bronisław Szydło Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski Asesor WSA Janusz Walawski (spr.) Protokolant Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2006 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy poprzedzającą decyzję z dnia [...] października 2005 r. nr [...]odmawiającą J. B. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zainteresowany na przestrzeni 55 lat życia wykazał się łącznie udowodnionymi okresami składkowymi i nieskładkowymi w wymiarze 25 lat, 10 miesięcy i 18 dni. Organ dodatkowo podniósł, że od dnia 12 października 1995 r. do dnia 31 lipca 2004 r. wystąpiła przerwa w zatrudnieniu wnioskodawcy. W okresie od października 1995 r. do 1999 r. J. B. pracował jedynie dorywczo. Ponadto, ostatnio udowodniony okres składkowy przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy przypada na dzień 12 października 1995 r. Z akt sprawy nie wynika, że po upływie tej daty wnioskodawca nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności biorąc pod uwagę fakt, że wówczas nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. Całkowita niezdolność do pracy została stwierdzona orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2004 r. okresowo od lipca 2004 r. do grudnia 2005 r., tj. po 8 latach, 9 miesiącach i 20 dniach od ustania ostatniego okresu składkowego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podkreślił, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia warunków ustawowych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Dodatkowo organ stwierdził, że wnioskodawca od 1997 r. był zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, jednak nie jest to szczególna okoliczność do przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie organu sama trudna sytuacja materialna skarżącego nie stanowi jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi złożonej przez J. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wskazał na trudną sytuację materialną. Skarżący podniósł, że jest osobą bezrobotną, chorą i częściowo niezdolną do pracy już od 2 marca 1999 r., co nie zostało w ogóle uwzględnione przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ponadto skarżący podał, iż nie zgadza się z ostateczną decyzją organu i "wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że przekonanie skarżącego, iż niezdolność do pracy powstała znacznie wcześniej niż wskazano to w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ma znaczenia gdyż, aby uzyskać świadczenie w drodze wyjątku należy wykazać nie tylko łącznie co najmniej 25 lat ubezpieczenia i być całkowicie niezdolnym do pracy, ale mieć także co najmniej 5 lat ubezpieczenia w 10-leciu przed powstaniem tejże niezdolności, czego skarżący nie udowodnił. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr. 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty - nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Prawo do świadczenia w drodze wyjątku przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych w powyższym przepisie warunków. Podkreślić należy, iż pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji organu nie oznacza, iż ma on całkowitą swobodę w tym względzie. Podejmując decyzję w ramach uznania administracyjnego organ jest zobowiązany do bezwzględnego przestrzegania przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Z mocy art. 7 tej ustawy organ jest zobowiązany do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jest także zobligowany do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 kpa oraz do uzasadnienia według wymogów określonych w art. 107 § 3 kpa. Zdaniem Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie naruszył powyżej określonych reguł procesowych. Świadczenia, o których mowa w art. 83 ust. 1 cytowanej ustawy, są świadczeniami wyjątkowymi, gdyż finansowane są z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 powołanej ustawy). Nie mają one również charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Jednym z warunków niezbędnych do uzyskania świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niemożność uzyskania przez ubezpieczonego prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności. Przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę do kontynuowania zatrudnienia związanego z nim obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Z akt sprawy wynika, że J. B. udowodnił łączny okres ubezpieczenia wynoszący 25 lat, 10 miesięcy i 18 dni. Ostatni udowodniony okres składkowy przypada na dzień 12 października 1995 r. W ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy skarżący był ubezpieczony przez 1 rok, 3 miesiące i 13 dni. Do momentu powstania całkowitej niezdolności do pracy w lipcu 2004 r., stwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, upłynęło 8 lat, 9 miesięcy i 13 dni. W tym czasie skarżący nie wykonywał żadnej działalności objętej ubezpieczeniem. Zaskarżając decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jako podstawowy argument skargi J. B. podnosi nieuwzględnienie przez organ jego niezdolności do pracy, która powstała znacznie wcześniej niż organ wskazał. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu trzeba wyjaśnić, że przesłanka całkowitej niezdolności do pracy, jest niezależnie od niemożności uzyskania prawa do świadczeń emerytalno-rentowych w trybie zwykłym, wskutek szczególnych okoliczności kolejnym warunkiem, który łącznie z innymi może uzasadniać przyznanie świadczenia o charakterze wyjątkowym. Bez istnienia po stronie wnioskodawcy całkowitej niezdolności do pracy, świadczenie nie może być przyznane. W zakresie warunku jakim są szczególne okoliczności, na skutek których zainteresowany nie nabył prawa do świadczeń z ubezpieczenia na zasadach ogólnych, ocenie podlega okres poprzedzający wystąpienie całkowitej niezdolności. Nie można bowiem ocenić powodów niepodejmowania zatrudnienia przez konkretną osobę w sytuacji, gdy wskutek stanu zdrowia, potwierdzonego orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, osoba ta nie może w ogóle pracować. Do momentu stwierdzenia w dniu [...] grudnia 2004 r. przez lekarza orzecznika ZUS całkowitej niezdolności do pracy od lipca 2004 r., J. B. miał obiektywną możliwość podjęcia zatrudnienia, czego jednak nie uczynił. Pomimo tego pracował niesystematycznie i nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne. W ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy udowodnił jedynie 1 rok 3 miesiące i 13 dni okresów składkowych i nieskładkowych zamiast wymaganych 5 lat. Na długość okresu ubezpieczenia w żaden sposób nie wpłynęły niezależne od skarżącego i nienadające się przezwyciężyć zdarzenia, skutkujące wbrew jego woli niemożnością podjęcia pracy. Mając na względzie powyższe okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.