II SA/Wa 1854/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska po rozpoznaniu w dniu 1 sierpnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. M. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 1854/15 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. M. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uznania za osobę bezrobotną postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 1854/15 - K. M. złożył w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z matką (ur. w 1930 r.), a na dochód rodziny składa się jej renta rodzinna w wysokości 2.186,24 netto. Podniósł, że mama jest osobą całkowicie niepełnosprawną i wymaga całodobowej opieki. Wskazał, że do stałych kosztów utrzymania rodziny należą: czynsz w wysokości 511,81 zł, opłaty za pakiet telewizja, internet, telefon - 200 zł, spłata rat zaciągniętych kredytów - na pościel rehabilitacyjną - 137,46 zł i na telewizor - 37,46 zł, opłata za gaz - 210 zł na 2 miesiące, opłata za energię elektryczną - 688 zł na dwa miesiące, ubezpieczenie na życie - 81 zł, ubezpieczenie w PZU - 63,51 na kwartał, ubezpieczenie mieszkania - 141 zł na rok, wydatki na lekarstwa i rehabilitację - 350 zł miesięcznie. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, natomiast jego mama posiada 15.300 zł oszczędności. Postanowieniem z 27 czerwca 2016 r. referendarz sądowy umorzył postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując na to, że skarżący jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych na podstawie art. 239 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) oraz odmówił przyznania K. M. prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Od ww. postanowienia skarżący wniósł sprzeciw wskazując, że oszczędności jego matki pochodzą ze spadku po jego babce oraz ze sprzedaży obrazów. Stwierdził, że pieniądze te są przeznaczone na inny cel, tj. na koszty związane z pochówkiem ewentualnie na zabezpieczenie jego przyszłości. Podkreślił, że on sam nie posiada żadnych środków pieniężnych by opłacić adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz", Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest przecież formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Analizując jednak treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i jego rodziny. Ze złożonego wniosku wynika bowiem, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z matką, a na dochód rodziny składa się jej renta rodzinna w wysokości 2.186,24 netto. Podniósł, że mama jest osobą całkowicie niepełnosprawną i wymaga całodobowej opieki. Wskazał, że do stałych kosztów utrzymania rodziny należą: czynsz w wysokości 511,81 zł, opłaty za pakiet telewizja, internet, telefon - 200 zł, spłata rat zaciągniętych kredytów - na pościel rehabilitacyjną - 137,46 zł i na telewizor - 37,46 zł, opłata za gaz - 210 zł na 2 miesiące, opłata za energię elektryczną - 688 zł na dwa miesiące, ubezpieczenie na życie - 81 zł, ubezpieczenie w PZU - 63,51 na kwartał, ubezpieczenie mieszkania - 141 zł na rok, wydatki na lekarstwa i rehabilitację - 350 zł miesięcznie. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, natomiast jego mama posiada 15.300 zł oszczędności. Nie zasługują na uwzględnienie twierdzenia skarżącego, z których wynika, że oszczędności jego matki są przeznaczone na inny cel i nie można z nich sfinansować adwokata. Rozpoznając bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej skarżącego tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym skarżącego, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Powtórzyć należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Jeżeli zatem strona dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I OZ 200/15, wydanego po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego na postanowienie WSA w Warszawie odmawiające przyznania prawa pomocy). Należy więc uznać, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.