II SA/Wa 1860/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Bronisław Szydło (spr.), Eugeniusz Wasilewski, Protokolant Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2007 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] o odmowie przyznania A. S. wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że zgodnie z 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy wnioskodawca spełnienia łącznie następujące przesłanki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczność; - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że świadczenia wymienione w powołanej ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych obejmują emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową, rentę rodzinną, dodatek pielęgnacyjny oraz dodatek dla sieroty zupełnej do renty rodzinnej. Wskazał również, że przepisy powołanej ustawy nie przewidują możliwości przyznania prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem. Argumentując odmowę przyznania A. S. świadczenia w drodze wyjątku organ zwrócił uwagę, że do koniecznych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenie w drodze wyjątku zalicza się całkowitą niezdolność do pracy wnioskodawcy bądź wiek, które powodują niemożność podjęcia pracy. Prezes ZUS podniósł, że A. S. przesłanki tej nie spełnia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. S. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] września 2007 r., zarzucając organowi naruszenie art. 83 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Podniósł również, że jest całkowicie niezdolny do pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem wymagającym stałej opieki. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wyjaśnił, że opieka nad dzieckiem wymagającym stałej opieki nie powoduje, iż skarżący jest osobą niezdolną do pracy. Organ podniósł również, że skarżący jest zarejestrowany w powiatowym urzędzie pracy, jako osoba zdolna do pracy i gotowa do jej podjęcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje, bowiem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) osoba ubiegająca się o świadczenie jest lub była osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; 2) osoba ta nie spełnia wymagań dających prawo do renty lub emerytury na skutek szczególnych okoliczności; 3) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; 4) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Niewątpliwie skarżący nie spełnia wymienionych wyżej przesłanek. Niemożność podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym omawiany przepis łączy bowiem z całkowitą niezdolnością do pracy bądź wiekiem. Oba elementy skarżącego nie dotyczą. Skarżący jest osobą zdolną do pracy. Jest również w wieku umożliwiającym podjęcie pracy (urodzony w 1957 r.). Na okoliczność posiadania przez skarżącego zdolności do pracy nie ma wpływu konieczność sprawowania stałej opieki nad dzieckiem. Należy bowiem wskazać, że stosownie do treści art. 12 ust. 1 powołanej ustawy, niezdolną do pracy w rozumieniu tej ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pracy po przekwalifikowaniu. Sformułowana w tym przepisie definicja niezdolności do pracy nie odnosi się więc do skarżącego. Skoro w sytuacji skarżącego przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest to okoliczność eliminująca go z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku, a tym samym przesądzająca treść rozstrzygnięcia. Wobec takiego brzmienia art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest bowiem możliwe przyznanie świadczenia w drodze wyjątku osobie zdolnej do pracy. Należy także dodać, że sama trudna sytuacja materialna i rodzinna skarżącego nie jest wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie jest bowiem świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.