II SA/Wa 1862/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.), Sędzia WSA - Przemysław Szustakiewicz, Protokolant - Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku -oddala skargę- Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. M. z dnia 2 listopada 2005 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionej świadczenia w drodze wyjątku po jej zmarłym [...] kwietnia 2004 r. mężu S.B.. W uzasadnieniu podał, że powyższe świadczenie może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, zmarły mąż skarżącej na przestrzeni 46 lat życia posiadał udowodniony okres składkowy wynoszący zaledwie 11 miesięcy i 27 dni, a pierwszą pracę popartą opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne podjął dopiero w wieku 32 lat, zaś ostatnio udowodniony okres zatrudnienia przypada na dzień [...] stycznia 1992 r., a jego zgon nastąpił po 12 latach 3 miesiącach i 9 dniach od tego dnia. Ponadto skarżąca ma 45 lat i orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS został uznana za częściowo niezdolną do pracy, zatem nie spełnia ona przesłanki wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat oraz całkowitej niezdolności do pracy. Przy rozpatrywaniu sprawy była również brana pod uwagę sytuacja materialna, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznania spornego świadczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy, A. M. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i uznała powyższą decyzję za krzywdzącą. W dalszej części podała, że jej zmarły mąż ma przepracowany dłuższy okres pracy i na powyższe złożyła do organu stosowne zaświadczenie, które z niewiadomych przez nią powodów zaginęło, natomiast ona sama nie zgadza się z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS i będzie składała od niego odwołanie. Jednocześnie wskazała, że jej mąż przez dłuższy okres przebywał w zakładzie karnym i od wczesnych lat 80-tych nie łożył na utrzymanie rodziny, a ona aktualnie pozostaje bez środków do życia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] maja 2006 r. i w uzasadnieniu powołał się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji dodając jednocześnie, że skarżąca nie przedstawiła żadnych innych dokumentów potwierdzających okres zatrudnienia męża. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A.M. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i wniosła o jej uchylenie, a w uzasadnieniu – powołując się już na zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – podała, że nie może pracować, a leczenie jej choroby wymaga znacznych nakładów finansowych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione warunki w cyt. przepisie powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej nie budzi wątpliwości fakt, że A. M. jest pozostałym po zmarłym mężu S.B., członkiem rodziny. Bezspornym również jest to, że nie ma ona niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, opisane powyżej przesłanki upoważniałyby skarżącą do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Jednak poza powyższymi warunkami, kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności, nie zostały spełnione przez jej męża warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zauważyć bowiem należy, że zmarły mąż skarżącej na przestrzeni 46 lat życia udokumentował jedynie 11 miesięcy i 27 dni okresu ubezpieczenia i jest to okres pracy zdecydowanie nieadekwatny do jego wieku. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby przez pozostały okres aktywności zawodowej, pozostawanie bez pracy oraz nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, nastąpiło z powodu niezawinionych przez niego i niezależnych od jego woli, sytuacji. Sytuacji niezwykłych, nieprzewidzianych, wyjątkowych, specjalnych bądź nieprzeciętnych, a tylko takie można uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 cyt. ustawy. Nie można również uznać za szczególną okoliczność faktu przebywania przez niego w zakładzie karnym. Słusznie zatem organ uznał, że nie było żadnych przeciwwskazań do świadczenia pracy przez męża skarżącej i w konsekwencji odprowadzania składek na ubezpieczenie. Stąd też brak owej przesłanki, uniemożliwia przyznanie skarżącej świadczenia w drodze wyjątku po jej zmarłym mężu. Motywy przytoczone przez organ administracji, w dostateczny sposób uzasadniają podjętą decyzję. Takie uzasadnienie mieści się w granicach poprawnego korzystania z uznania administracyjnego i z tej przyczyny, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa w zaskarżonej decyzji. Niezależnie od powyższego w stosunku do skarżącej nie została wyczerpana kolejna przesłanka z art. 83 cytowanej już wyżej ustawy. Mianowicie jest ona osobą, która nie spełnia przesłanki wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat i w tej sytuacji, wobec częściowej niezdolności do pracy, może ona podjąć zatrudnienie lub działalność objętą ubezpieczeniem społecznym. Na marginesie podnieść należy, że powyższe świadczenie nie ma charakteru socjalnego, przyznawanego wyłącznie według potrzeb, np. ze względu na trudną sytuację materialną. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.