II SA/Wa 1865/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak, Sędziowie WSA Ewa Grochowska – Jung (sprawozdawca), Eugeniusz Wasilewski, Protokolant referent stażysta Agnieszka Cudna, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2016 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2015 r. znak sprawy: [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2015 r. znak sprawy: [...] o odmowie przyznania J. L. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.) świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Organ ustalił, że J. L. nie spełnia przesłanki szczególnych okoliczności na skutek których nie nabył uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Wnioskodawca na przestrzeni 62 lat życia, tj. na dzień powstania całkowitej niezdolności do pracy posiada udokumentowany łączny okres ubezpieczenia wynoszący jedynie 16 lat, 1 miesiąc i 15 dni, który w ocenie organu jest nieadekwatny do wieku wnioskodawcy. Natomiast w ocenianym do uprawnień 10 - leciu przed dniem powstania niezdolności do pracy, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych nie został udowodniony żaden z tych okresów. Organ wskazał też, że w okresach od [...].08.1973 r. do [...].02.1975 r., [...].08.1975 r. do [...].06.1978 r., od [...].01.1979 r. do [...].02.1980 r. i od [...].03.1990 r. do [...].09.2011 r. wnioskodawca nie podejmował zatrudnienia, ani innej działalności objętej ubezpieczeniem. Natomiast całkowita niezdolność do pracy została ustalona u wnioskodawcy orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] października 2011 r. [...] września 2011 r. Częściową niezdolność do pracy stwierdzono u wnioskodawcy orzeczeniem z dnia [...] lutego 2009 r. od [...] listopada 2006 r., która w ocenie organu nie uniemożliwiała podjęcia zatrudnienia. Organ wskazał też, że trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J. L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący zakwestionował zaskarżoną decyzję. Skarżący stwierdził, że w 1994 r. przebył wypadek komunikacyjny, gdzie doznał urazu wielonarządowego ze złamaniem kości czaszki. Od tego czasu nie mógł już pracować, bo nawet jeśli znalazł pracę, to lekarze medycyny pracy nie zezwalali na podjęcie zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpatrywana pod tym kątem skarga J. L. nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 748 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W niniejszej sprawie skarżący nie spełnił jednego z powyższych warunków. W sprawie nie odnaleziono bowiem szczególnych okoliczności, z powodu których skarżący nie wypracował świadczenia w trybie zwykłym. Z akt postępowania administracyjnego wynika bowiem, iż 62 letni (na czas powstania całkowitej niezdolności do pracy) skarżący legitymuje się stażem ubezpieczeniowym w wysokości niewiele wyższym ponad 16 lat. W trakcie aktywności zawodowej skarżącego organ stwierdził długotrwałe przerwy w zatrudnieniu od [...].08.1973 r. do [...].02.1975 r., [...].08.1975 r. do [...].06.1978 r., od [...].01.1979 r. do [...].02.1980 r. i od [...].03.1990 r. do [...].09.2011 r., które nie zostały usprawiedliwione. W tym czasie skarżący był osobą zdolną do pracy. Całkowicie niezdolny do pracy stał się od [...] września 2011 r. (orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z [...] października 2011 r.) Należy więc uznać, iż dopiero od tej daty skarżący nie mógł podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Odnosząc się natomiast do wskazanych przez skarżącego wcześniejszych problemów ze zdrowiem, należy podzielić pogląd organu, że całkowitą niezdolność skarżącego do pracy lekarz orzecznik ZUS określił dopiero na wrzesień 2011 r. Zatem wcześniejsze przerwy w zatrudnieniu nie mogą być uzasadniane złym stanem zdrowia. Należy bowiem wskazać, iż orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, czy też orzeczenie komisji lekarskiej ZUS jest wiążące dla organu, co oznacza, iż fakt ten nie podlega uznaniu administracyjnemu i nie może być dowolnie interpretowany. Niewątpliwym w niniejszej sprawie jest, iż skarżący pozostaje w trudnej sytuacji materialnej. Należy jednak zgodzić się z organem, iż może ona stanowić jedynego kryterium do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Brak bowiem spełnienia przez skarżącego którejkolwiek z przesłanek określonych w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Konkludując brak spełnienia przez skarżącego powyżej wskazanego warunku, tj. szczególnych okoliczności, z powodu których skarżący nie wypracował świadczenia w trybie zwykłym wyłącza, w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.