II SA/Wa 1868/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Andrzej Góraj (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości 3) zasądza od Prezesa Wojskowej Agencji Mieszkaniowej na rzecz J. T. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w W. decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) - dalej: kpa, art. 13 ust. 6 oraz art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (t. j. Dz. U. z 2005 r. Nr 41, poz. 398 z późn. zm.) w zw. z art. 18 ustawy z dnia 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 28, poz. 143), zobowiązał: 1) J. T. do opróżnienia lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w W. przy ul. [...]; 2) uiszczenia opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich oraz zapłaty odszkodowania w wysokości 200% wartości należnych opłat za używanie lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania począwszy od dnia kiedy ww. decyzja stanie się ostateczna do dnia opróżnienia tego lokalu. Pismem z dnia [...] maja 2011 r. J. T. wniosła do Prezesa WAM odwołanie od decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r. Prezes Wojskowej Agencji Mieszkaniowej, po rozpatrzeniu przedmiotowego odwołania, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 13 ust. 7 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (t. j. Dz. U. z 2010 r. Nr 206, poz. 1367 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu ww. decyzji Prezes WAM wyjaśnił, że lokal przy ul. [...] w W. został przydzielony S. C., jako wdowie po żołnierzu – [...] w st. spocz. S. C., na podstawie decyzji przydziału osobnej kwatery stałej nr [...] z dnia [...] marca 2000 r. Dyrektora Oddziału Terenowego WAM w W. W ww. decyzji do wspólnego zamieszkiwania uwzględniono córkę – J. T. oraz wnuczki – K. i J. T. W dniu [...] czerwca 2009 r. S. C. zmarła. Następnie w dniu [...] sierpnia 2010 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego WAM w W. wszczął wobec J. T. i J. T. postępowanie w sprawie opróżnienia zajmowanego lokalu mieszkalnego, uiszczenia należnych opłat i opłat pośrednich oraz zapłaty odszkodowania. W trakcie prowadzonego postępowania organ pierwszej instancji ustalił, że w przedmiotowym lokalu mieszkalnym zameldowane są na pobyt stały dwie osoby – J. T. i J. T. Z wywiadu środowiskowego wynikało, że J. T. przebywa na rencie ZUS, przyznanej na okres od [...] listopada 2009 r. do [...] listopada 2010 r. W dniu [...] września 2010 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego WAM w W. wydał decyzję nr [...] w sprawie opróżnienia przez J. T. i J. T. lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w W. przy ul. [...], uiszczenia opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich oraz zapłaty odszkodowania w wysokości 200% wartości należnych opłat za używanie lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna do dnia opróżnienia tego lokalu. Od przedmiotowej decyzji odwołanie wniosła J. T. Prezes WAM decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] uchylił decyzję z dnia [...] września 2010 r., z uwagi na to, że organ I instancji nie przeprowadził rzetelnie postępowania w celu ustalenia, czy strony przedmiotowego postępowania spełniają przesłanki wynikające z art. 45 ust. 3 ww. ustawy. Następnie Dyrektor Oddziału Regionalnego WAM w W. w dniu [...] grudnia 2010 r. wydał decyzję nr [...] w sprawie zobowiązania do opróżnienia przez J. T. i J. T. lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w W. przy ul. [...], uiszczenia opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich oraz zapłaty odszkodowania w wysokości 200% wartości należnych opłat za używanie lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna do dnia opróżnienia tego lokalu. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że lokal zajmowany jest bez tytułu prawnego oraz osoby w nim zamieszkujące nie spełniają przesłanek wynikających z art. 45 ust. 3 ww. ustawy. Od ww. decyzji odwołanie wniosła J. T. Prezes WAM po rozpoznaniu przedmiotowego odwołania w dniu [...] lutego 2011 r. wydał decyzję nr [...], którą uchylił decyzję z dnia [...] grudnia 2010 r. w związku z tym, że organ I instancji ponownie nie wykonał należycie obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego czy strony, a w szczególności J. T., spełniają przesłanki z art. 45 ust. 3 ww. ustawy. Następnie organ I instancji, wykonując polecenie Prezesa WAM, zawarte w ww. decyzji, pismem z dnia [...] marca 2011 r. zwrócił się do J. T. i J. T. o udzielenie informacji potwierdzających stosownymi dokumentami czy spełniają przesłanki wynikające z art. 45 ust. 3 ww. ustawy oraz pouczył strony o dyspozycji art. 10 § 1 kpa. W odpowiedzi na powyższe pismo pełnomocnik J. T. dołączył do akt sprawy orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2011 r. w sprawie J. T. ustalające ww. częściowo niezdolną do pracy do dnia [...] marca 2012 r. oraz zaświadczenie o dochodach J. T. W dniu [...] kwietnia 2011 r. decyzją nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego WAM w W. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie opróżnienia lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w W., wnoszenia opłat i odszkodowania za jego zajmowanie bez tytułu prawnego przez J. T., jako bezprzedmiotowe. Natomiast decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego WAM w W. orzekł o obowiązku opróżnienia przez J. T. lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] w W., uiszczania opłat za używanie lokalu i opłat pośrednich oraz zapłaty odszkodowania w wysokości 200% wartości należnych opłat za używanie lokalu mieszkalnego bez tytułu prawnego za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania począwszy od dnia kiedy niniejsza decyzja stanie się ostateczna do dnia opróżnienia tego lokalu. Od przedmiotowej decyzji J. T. wniosła odwołanie. Po rozpoznaniu przedmiotowego odwołania Prezes WAM wskazał, że w dniu 01 lipca 2010 r. weszła w życie ustawa z dnia 22 stycznia 2010 r. o zmianie ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 28, poz. 143), która przepisem art. 1 pkt 35 uchyliła dotychczasowy art. 37a ustawy o zakwaterowaniu (...). Jednak zgodnie z art. 18 ust. 1 tej noweli do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostatecznymi decyzjami administracyjnymi lub zawarciem umowy stosuje się przepisy ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP w brzmieniu dotychczasowym. Organ II instancji wyjaśnił, że w związku z tym, że przedmiotowa sprawa została wszczęta przed dniem 01 lipca 2010 r., podlega rozpatrzeniu zgodnie z przepisami ustawy o zakwaterowaniu (...), w tym art. 37a, w brzmieniu sprzed wskazanej nowelizacji. Zgodnie z art. 37a ust. 1 ww. ustawy – stanowiącym podstawę prawną zaskarżonej decyzji – osoby zajmujące lokal mieszkalny bez tytułu prawnego są obowiązane do jego opróżnienia, uiszczenia opłaty za używanie lokalu i opłat pośrednich oraz zapłaty odszkodowania w wysokości 200% należnych opłat za używanie lokalu mieszkalnego za każdy rozpoczęty miesiąc jego zajmowania. Stosownie zaś do treści art. 37a ust. 2 ww. ustawy, dyrektor oddziału regionalnego Agencji wydaje decyzję w sprawie opróżnienia lokalu mieszkalnego oraz wysokości należnych opłat i odszkodowań. Natomiast w stosunku do wszystkich stron postępowania należało przeprowadzić szczegółowe postępowanie w trybie art. 45 ust. 3 ww. ustawy, w zakresie ustalenia, czy wśród osób zajmujących lokal bez tytułu prawnego znajdują się: kobieta w ciąży; małoletni; niepełnosprawny w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) lub ubezwłasnowolniony oraz sprawujący nad taką osobą opiekę i wspólnie z nią zamieszkały; obłożnie chory – osoby, które dysponują dokumentem urzędowym lub zaświadczeniem lekarskim stwierdzającym stan zdrowia, w którym chory bez narażania życia lub zdrowia nie może prowadzić normalnej egzystencji, a w szczególności nie jest zdolny do podjęcia żadnej pracy, wydanym nie wcześniej niż 1 miesiąc przed wykonywaniem przymusowego wykwaterowania; emeryt lub rencista spełniający kryteria do otrzymania świadczenia z pomocy społecznej, w stosunku do której nie stosuje się trybu przymusowego wykwaterowania. Prezes WAM zaznaczył, że w rozpoznawanej sprawie J. T. nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu, nie spełnia ona również przesłanki z art. 45 ust. 3 ww. ustawy. Organ odwoławczy, odnosząc się do podnoszonej przez ww. kwestii spełniania przez nią przesłanki wynikającej z art. 45 ust. 3 pkt 3 ww. ustawy, jako osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną – J. T., która została uznana w przedmiotowym postępowaniu za osobę, w stosunku do której nie stosuje się trybu przymusowego wykwaterowania, wyjaśnił, że art. 45 ust. 3 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (w brzmieniu do dnia 30 czerwca 2010 r.) stanowi, iż przymusowego wykwaterowania nie stosuje się do niepełnosprawnego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) lub ubezwłasnowolnionego oraz osoby sprawującej nad taką osobą opiekę i wspólnie z nią zamieszkałej. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2011 r. matka skarżącej – J. T. została uznana za częściowo niezdolną do pracy do dnia [...] marca 2012 r. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o częściowej niezdolności do pracy, zgodnie z art. 5 pkt 3 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, jest traktowane na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, co według art. 4 ust. 3 ww. ustawy oznacza osobę o naruszonej sprawności organizmu, powodującej w sposób istotny obniżenie zdolności do wykonywania pracy, w porównaniu do zdolności, jaką wykazuje osoba o podobnych kwalifikacjach zawodowych z pełną sprawnością psychiczną lub mająca ograniczenia w pełnieniu ról społecznych dające się kompensować przy pomocy wyposażenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze lub środki techniczne. Organ II instancji wyjaśnił, że osobą niepełnosprawną, która wymagałaby opieki innych osób, jest osoba, która ma orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy, co według art. 5 pkt 1 ww. ustawy traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W związku z powyższym, z orzeczenia ZUS z dnia [...] marca 2011 r. oraz z przepisów prawa nie wynika, aby J. T., jako osoba niepełnosprawna, wymagała opieki innych osób. Tym samym Prezes WAM uznał, że J. T. nie jest osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym i nie należy do kręgu osób wymienionych w art. 45 ust. 3 ww. ustawy, które nie podlegają przymusowemu wykwaterowaniu. Pismem z dnia 19 lipca 2011 r. J. T. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję Prezesa WAM z dnia [...] czerwca 2011 r., wnosząc o jej uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, w szczególnością art. 77 § 1 i art. 80 kpa, art. 45 ust. 3 oraz art. 37a ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych RP (t. j. Dz. U. z 2010 r. Nr 206, poz. 1367 ze zm.). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Oceniając przedmiotową decyzję według powyższych kryteriów, uznać należy, iż powinna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego, jako wadliwa. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do wykładni przepisu art. 45 ust. 3 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych – w brzmieniu sprzed nowelizacji, która weszła w życie w dniu 01 lipca 2010 r. (Dz. U. z 2009 r. Nr 42, poz. 336). Wyżej powołana norma prawna stanowiła, iż do przymusowego wykwaterowania niepełnosprawnego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej lub ubezwłasnowolnionego oraz sprawującego nad taką osobą opiekę i wspólnie z nią zamieszkałego, nie stosuje się trybu, o którym mowa w ust. 1 i 2. Do przesłanek niestosowania regulacji ust. 1 i 2 ustawodawca zaliczył więc: - okoliczność bycia niepełnosprawnym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, - okoliczność bycia ubezwłasnowolnionym, - okoliczność jednoczesnego sprawowania opieki i wspólnego zamieszkiwania z osobą należącą do jednej z ww. kategorii. Sposób sformułowania omawianego przepisu wskazuje na fakt, iż adresatem tej normy prawnej jest każdy niepełnosprawny w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej, niezależnie od stopnia tej niepełnosprawności (na marginesie można wskazać, iż takie rozumienie przedmiotowego przepisu prezentuje również organ, skoro na tej podstawie prawnej oparł rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania wobec matki skarżącej). Nadto redakcja przedmiotowej normy prawnej wskazuje na to, że ustawodawca, regulując uprawnienia osoby trzeciej, która opiekuje się niepełnosprawnym i wspólnie z nim zamieszkuje, nakazywał odniesienie się do rzeczywiście istniejącego stanu faktycznego. Aby więc móc ocenić, czy dana osoba opiekuje się niepełnosprawnym i razem z nim zamieszkuje, należy przeprowadzić w tym zakresie postępowanie dowodowe. Dopiero wtedy, gdy w wyniku takiego postępowania dowodowego organ ustali, czy dana osoba opiekuje się niepełnosprawnym i wspólnie z nim zamieszkuje, będzie miał podstawy do oceny, czy wobec takiej osoby stosować tryb postępowania oznaczony w ust. 1 i 2 art. 45, czy też tego trybu nie stosować. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż organ uchybił nakazowi omawianego przepisu i nie przeprowadził postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia, czy skarżąca faktycznie opiekuje się matką i czy faktycznie z nią zamieszkuje. Ograniczenie się przez organ do stwierdzenia, że orzeczona wobec matki skarżącej niepełnosprawność w stopniu lekkim, nie świadczy o tym, iż wymaga ona opieki innych osób, nie jest jeszcze równoznaczne z przeprowadzeniem postępowania dowodowego w zakresie objętym normą omawianego przepisu. Powyższe stwierdzenie organu stanowi bowiem jedynie określone założenie, które następnie nie zostało zweryfikowane w oparciu o prawidłowo ustalony stan faktyczny. Gdyby przyjmować za trafną wykładnię omawianego przepisu, zaprezentowaną przez organ w skarżonej decyzji, przepis ten winien wprost wskazywać, iż intencją ustawodawcy jest odniesienie się do osób niepełnosprawnych, które w myśl przepisów regulujących materię niepełnosprawności, wymagają opieki innych osób. Jeżeli jednak przedmiotowa norma prawna posługuje się sformułowaniem "sprawującego nad taką osobą opiekę...", wykładnia organu jawi się jako błędna. W świetle powyższego w sytuacji, gdy organ zakwalifikował matkę skarżącej do grona osób spełniających przesłankę wynikającą z omawianego przepisu, będzie on zobligowany do tego, aby przy ponownym rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy przeprowadzić postępowanie dowodowe, dla ustalenia, czy skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad matką i czy wspólnie z nią zamieszkuje. W związku z powyższym, uznając, że skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w pkt 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 wyroku zostało wydane w myśl art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono stosownie do dyspozycji art. 200 ww. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. ----------------------- 8