II SA/Wa 1883/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.) Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej Przemysław Szustakiewicz Protokolant Anna Siwonia po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi Z.G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. po rozpatrzeniu wniosku Z. G. z dnia [...] września 2008 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania ww. świadczenia. W uzasadnieniu Prezes ZUS podniósł, iż wnioskodawczyni nie spełnia jednego z warunków wymaganych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, albowiem orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] marca 2009 r. nie została ona uznana za niezdolną do pracy, a sytuacja materialna wnioskodawczyni nie stanowi jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Pismem z dnia [...] lipca 2009 r. Z. G. zwróciła się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazała, że gdyby była zdrowa, jak twierdzą lekarze orzecznicy, to dawno podjęłaby pracę, niemniej jednak stan jej zdrowia, który nie ulega poprawie, nie pozwala jej na to. Podkreśliła, że przepracowała 35 lat, opłacała składki ZUS i KRUS, a w chwili obecnej nie ma środków finansowych na leczenie. Prezes ZUS, po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej: kpa, utrzymał w mocy ww. decyzję z dnia [...] czerwca 2009 r. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak choćby jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W toku postępowania ustalono, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki niezdolności do pracy ze względu na wiek, ponieważ nie ma ona ukończonych 60 lat (ma 54 lata, tzn. nie pozostaje poza aktywnością zawodową), ani też nie została uznana za całkowicie niezdolną do pracy ze względu na stan zdrowia (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2009 r.). Ocenie organu podlegała również sytuacja materialna wnioskodawczyni, która, jak podkreślił Prezes ZUS, nie stanowi jedynego kryterium, które przesądza o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Pismem z dnia 01 września 2009 r., sprecyzowanym pismem z dnia 30 listopada 2009 r., Z. G. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] września 2009 r. W treści skargi skarżąca wniosła o przyznanie jej "emerytury" w drodze wyjątku. Skarżąca poddała w wątpliwość obiektywizm lekarzy orzekających. Wskazała, że ma 41 lat pracy. Zwróciła uwagę na swoją sytuację materialną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wyjaśnił, że skarżąca nie jest osobą niezdolną do pracy ani ze względu na wiek, ani ze względu na stan zdrowia, nie legitymuje się ona nawet częściową niezdolnością do pracy. Organ odnosząc się do trudnej sytuacji materialnej skarżącej wskazał, że choć była ona brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, to nie stanowi ona wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, dodając, że świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, czy też świadczeniem zamiennym dla renty z KRUS, czy zasiłku dla bezrobotnych. Ustosunkowując się do zarzutów skargi Prezes ZUS stwierdził, że jeżeli skarżąca nie zgadzała się z orzeczeniem lekarza orzecznika z dnia [...] marca 2009 r., to mogła wnieść od niego sprzeciw, czego nie uczyniła. Natomiast samo przekonanie skarżącej, że nie może podjąć pracy ze względu na stan zdrowia nie znajduje potwierdzenia w żadnej dokumentacji i w żadnym orzeczeniu lekarskim. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), w myśl którego ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel, ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w ww. przepisie art. 83 ust. 1, z drugiej zaś przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 ww. ustawy. W myśl przepisu art. 124 ww. ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany także do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W rozpoznawanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie dopuścił się uchybień wskazanych ww. regulacji, a zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich wymienionych w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Jak wynika z akt sprawy skarżąca bezspornie nie spełnia jednego z warunków przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Nie jest ona bowiem osobą niezdolną do pracy z uwagi na wiek (Z. G. miała w dacie wydania decyzji 54 lata). Nie została także stwierdzona w stosunku do niej przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy (orzeczenie lekarza orzecznika ZUS nr [...] z dnia [...] marca 2009 r., z którego wynika, że skarżąca nie jest niezdolna do pracy). Zgodnie z art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Na podstawie cyt. art. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych był związany ww. orzeczeniem, zaś rolą Sądu jest w tym przypadku jedynie ocena legalności wydanych w sprawie decyzji administracyjnych, a nie ocena prawidłowości orzeczeń lekarskich. Skoro w sytuacji skarżącej przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek nie zachodzi, to w myśl wcześniejszych wywodów w przedmiocie kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jest to okoliczność eliminująca ją z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku, a tym samym przesądzająca treść rozstrzygnięcia. Sama zaś trudna sytuacja bytowa, na którą wskazuje skarżąca, nie może przesądzać o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku, albowiem świadczenie w drodze wyjątku jest świadczeniem o charakterze ubezpieczeniowym, a nie socjalnym. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.