II SA/Wa 1883/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska – Jung, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.), Andrzej Góraj, Protokolant specjalista Małgorzata Plichta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2016 r. sprawy ze skargi małoletnich B., K., K. i O. W. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego A. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2015 r. nr [...], podjętą po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2015 r. o odmowie przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej dla małoletnich: B., K., K. i O.W. W uzasadnieniu decyzji organ odwołał się do przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, wynikających z przepisu art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 748) i wskazał, że w sprawie nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności uniemożliwiająca ojcu dzieci uzyskanie świadczenia w trybie zwykłym. Prezes ZUS ustalił, że na przestrzeni 41 lat życia ojca dzieci udokumentowano staż pracy wynoszący tylko 5 lat, 11 miesięcy i 10 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem śmierci ojca dzieci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – został udowodniony okres wynoszący jedynie 1 rok i 28 dni tych okresów. W czasie od 21.10.1997 r. do 31.10.1999 r., od 10.01.2002 r. do 30.06. 2003 r., od 1.12.2003 r. do 4.07.2005 r. i od. 6.09.2005 r. do 1.05.2008 r., tj. przez okres wynoszący łącznie 7 lat ojciec dzieci nie podejmował zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Z akt sprawy nie wynika, aby w powyższych okresach ubezpieczony nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia, bowiem całkowita niezdolność do pracy ubezpieczonego została ustalona orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS w dniu [...].08.2015 r., od [...].12.2014 r. Nie można zatem przyjąć, w ocenie organu, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które uniemożliwiły ojcu dzieci nabycie prawa do świadczenia w trybie zwykłym, z przyczyn zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne. Natomiast trudna sytuacja wnioskodawców nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż świadczenia określone w przepisie art. 83 ustawy, nie są świadczeniami socjalnymi, przyznawanymi jedynie według potrzeb. Powyższa decyzja Prezesa ZUS stała się przedmiotem skargi przedstawicielki ustawowej małoletnich S.W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i art. 77 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ wszystkich niezbędnych czynności oraz niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego, a w szczególności zaniechanie ustalania okoliczności niespełnienia przez J.W. warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, co w konsekwencji doprowadziło do wydania przez organ decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Podnosząc powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi wskazała, iż do śmierci J.W. doszło na skutek [...]. Przed śmiercią podejmował on kilkakrotnie próby [...], pierwsze miały miejsce w 2008 r., po powrocie z zagranicy gdzie udał się na poszukiwanie pracy. Z uwagi na brak znajomości języka i wykształcenia wrócił jednak do kraju. Zmarły nie posiadał wykształcenia dlatego przed wyjazdem podejmował różne prace, m.in. jako pracownik na budowie, używał alkohol. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach lub rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) nie zaś, jak podano w skardze – ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2015 r., poz. 121). Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach lub rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznych i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Rozstrzygnięcie podejmowane na podstawie powyższego przepisu ma charakter uznaniowy, co powoduje, że ich sądowa kontrola jest ograniczona. Kontrola legalności rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym sprowadza się bowiem do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione okoliczności faktyczne. Istotne jest także zbadanie, czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego dokonano prawidłowej oceny przesłanki warunkujących zastosowanie przepisu. Sądowa kontrola decyzji uznaniowej obejmuje przeto samo postępowanie poprzedzające jej wydanie. Oczywistym jest, że wydanie decyzji opartych na uznaniu administracyjnym nie może oznaczać dowolności czy arbitralności. Zakres uznania wyznaczony jest przepisem prawa, w tym przypadku art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z przepisu tego wynika natomiast konieczność wykazania, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień, nie wypracował prawa do świadczenia ubezpieczeniowego na ogólnych zasadach w następstwie zaistnienia pewnych szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiły. Odnosząc się do zarzutu niepodjęcia przez organ wszystkich niezbędnych czynności oraz niezebranie i nierozpatrzenia materiału dowodowego wskazać należy, iż w toku postepowania administracyjnego w niniejszej sprawie, z urzędu został przeprowadzony dowód z orzeczenia Komisji Lekarskiej ZUS z dnia [...] sierpnia 2015 r., która stwierdziła całkowitą niezdolność do pracy J.W. od [...] grudnia 2014 r. oraz że niezdolność nie powstała przed 7 grudnia 2013 r. Całkowita niezdolność do pracy nie jest jedyną okolicznością usprawiedliwiającą przerwy w ubezpieczeniu. Częściowa niezdolność do pracy, mimo iż nie wyklucza możliwości jej wykonywania może jednak utrudniać uzyskanie zatrudnienia. Z analizy akt rentowych wynika, że znajdują się w nich karty informacyjne leczenia szpitalnego J.W. z lat 2007, 2011 i 2012, świadczące o tym, że wymieniony był leczony [...] z powodu następstw nadużywania alkoholu. Skarżąca podaje, iż jego nagła śmierć nastąpiła wskutek [...]. W ocenie Sądu organ powinien więc zbadać, czy schorzenia wynikające z powyższych dokumentów miały wpływ na możliwość znalezienia pracy przez wymienionego i możliwość jej wykonywania. Reasumując stwierdzić należy, że w tym stanie faktycznym sprawy organ przekroczył granice uznania administracyjnego, bowiem nie ustalił w sposób wyczerpujący, czy zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku określone w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Organ ponownie rozpoznając sprawę będzie miał na uwadze powyższe uwagi. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.