II SA/Wa 1892/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska (spr.), WSA Jacek Fronczyk, Protokolant apl. radc. Michał Ślązak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi D.P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokat M. K.- kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 52 zł 80 gr (słownie: pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) stanowiącą 22% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. Nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku D.P. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] lipca 2006 r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie choćby jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego rodzaju świadczenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że wnioskodawca jest osobą pełnoletnią i zdolną do pracy, co uniemożliwia przyznanie świadczenia. Wyjaśnił, że przez pojęcie wieku, o którym mowa w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), stanowiącym podstawę przyznania świadczenia, należy rozumieć wiek, w którym osoba ubiegająca się o świadczenie nie może jeszcze podjąć zatrudnienia z uwagi na niepełnoletność, czyli wiek poniżej 18 roku życia, a nie ogólną granicę wieku dla dzieci uczących się lub studiujących. Podkreślił, że fakt pobierania nauki powyżej 18 roku życia nie rodzi, w świetle art. 83 powołanej wyżej ustawy, uprawnień do świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym rodzicu. Organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2001 r. sygn. akt II SA 226/01. Odnosząc się zaś do trudnych warunków materialnych wnioskodawcy wskazał, że nie stanowią one wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Wymieniona ostateczna decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stała się przedmiotem skargi D. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności ewentualnie uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. Wskazał, że zaskarżona decyzja wydana została bez podstawy prawnej, z rażącym naruszeniem prawa materialnego i zasad postępowania oraz jest niewykonalna. Pozostaje nadto w sprzeczności z dotychczas wydawanymi w jego sprawie decyzjami przyznającymi świadczenie w drodze wyjątku. Zarzucił, że decyzja Prezesa ZUS wydana została z naruszeniem praworządności oraz słusznego interesu skarżącego. Skarżący podkreślił, że organ dokonał błędnej wykładni art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu skargi wskazał na naruszenie art. 6, 7, 8 i 9 kpa oraz art. 68 §1 pkt 2 w zw. z art. 67 § 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podał, że fakt pobierania nauki w systemie dziennym, w szkole ponadgimnazjalnej, uniemożliwia świadczenie pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wskazał, że skarżący od grudnia [...] r. do czerwca [...] r. otrzymywał świadczenie w drodze wyjątku. Podał, że decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. przyznano D. P. rentę w drodze wyjątku do czasu zakończenia roku szkolnego, w trakcie którego stał się pełnoletni, tj. do końca czerwca 2006 r. Prezes ZUS podkreślił, iż dwukrotne przyznanie dotychczas decyzjami administracyjnymi świadczenia w drodze wyjątku po zmarłym ojcu, nie oznacza, że skarżący stał się uprawniony do uzyskania tego świadczenia do czasu ukończenia nauki. Odnosząc się do zarzutu pozostawania zaskarżonej decyzji w sprzeczności z poprzednio wydawanymi przez Prezesa ZUS decyzjami wskazał, że świadczenie było wówczas przyznawane, gdyż skarżący był osobą małoletnią a tym samym niezdolną do pracy. Zarzut naruszenia art. 67 i 68 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uznał za niezasadny, bowiem powołane przepisy nie znajdowały w sprawie zastosowania. Organ nie zgodził się też z zarzutem naruszenia praworządności i słusznego interesu skarżącego. Stwierdził, że skoro nie zostały spełnione przesłanki umożliwiające przyznanie świadczenia to brak było podstaw do wydania innej decyzji niż zaskarżona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że jeżeli zaskarżona decyzja prawa nie narusza, sąd obowiązany jest skargę oddalić. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Nie można zatem podzielić zarzutu skarżącego, że decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana została bez podstawy prawnej. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. W postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się bowiem - zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach – przepisy ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest zatem związany rygorami procedury administracyjnej określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej również k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest prawidłowe. Decyzja odmawiająca wymienionego świadczenia nie narusza zatem prawa. W sprawie bezsporne jest, że skarżący jest osobą pełnoletnią, uczącą się. Nie została wobec niego orzeczona również całkowita niezdolność do pracy. W oparciu o powyższe ustalenie Prezes ZUS stwierdził, że brak jest możliwości przyznania D. P. świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie ustalony przez organ stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości, a subsumpcja tego stanu pod znajdującą zastosowanie normę prawną dokonana została prawidłowo. Podkreślić należy, że ustawodawca wskazując, jako przesłankę przyznania świadczenia w drodze wyjątku, brak możności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem ze względu na wiek, miał na myśli m.in. osoby, które nie ukończyły 18 lat. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 stycznia 2001 r. sygn. akt II SA 2840/00 wskazał, że "(...) każdy rodzaj świadczenia w drodze wyjątku może być przyznany tylko osobom niezdolnym do aktywności zawodowej z powodu wieku lub całkowitej niezdolności do pracy, (...). W przepisie tym wiek oznacza pełnoletność do osiągnięcia wieku emerytalnego, bez możliwości wyodrębnienia z tej grupy osób uczących się, w przeciwieństwie do renty rodzinnej przyznawanej w normalnym trybie na podstawie art. 68 tej ustawy. (...)". Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela prezentowany pogląd. Z tego też względu za prawidłowe uznać należy rozstrzygnięcie organu. Brak było bowiem podstaw do przyznania świadczenia, wobec niespełnienia jednego z trzech warunków określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W ocenie Sądu postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Z tego też względu zarzut naruszenia art. 6, 7, 8 i 9 tej ustawy, uznać należy za bezzasadny. Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 67 i art. 68 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, dotyczący zasad i warunków przyznawania renty rodzinnej. Przepisy te bowiem nie znajdowały zastosowania w niniejszej sprawie, nie zostały przez organ zastosowane, a zatem nie można mówić o ich naruszeniu. Uzasadnienie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 kpa. Organ wskazał, jakie okoliczności faktyczne w jego ocenie zostały udowodnione i uwzględnione przy wydawaniu decyzji, przytoczył podstawę prawną rozstrzygnięcia i wyjaśnił tę podstawę. Brak możliwości przyznania skarżącemu świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wobec niespełnienia łącznie wszystkich ustawowych warunków, nie może być również traktowany jako naruszenie zasady uwzględnienia słusznego interesu strony, co zarzucono w skardze. Z przytoczonych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stawki wynagrodzenia i zasady ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej adwokata uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia stawka minimalna wynosi w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna bądź decyzja lub postanowienie Urzędu Patentowego - 240 zł. Na tej podstawie Sąd ustalił wynagrodzenie adwokata w wysokości 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) podwyższone – stosownie do § 2 ust. 3 wymienionego rozporządzenia - o stawkę 22% podatku od towarów i usług, tj. kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy).