II SA/Wa 1896/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Asesor WSA Karolina Kisielewicz (spr.), Sędzia WSA Konrad Łukaszewicz, Protokolant referent stażysta Joanna Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2019 r. sprawy ze skargi B. G. na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby uchyla zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] B.G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej z [...] lipca 2018 r. ([...]), którym organ utrzymał w mocy orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...] z [...] czerwca 2017 r. ([...]) o uznaniu skarżącej winną zarzucanego jej czynu i wymierzeniu jej kary wydalenia ze służby w Państwowej Straży Pożarnej. Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że Sąd Rejonowy w [...] wyrokiem z [...] listopada 2016 r. [...] na podstawie art. 66 § 1 i § 2 i art. 67 § 1 k.k. warunkowo umorzył, na okres dwóch lat próby, postępowanie karne wobec B.G. - mianowanej na stanowisko głównego księgowego w Komedzie Powiatowej Państwowej Straży Pożarnej w [...], oskarżonej o to, że w okresie od [...] grudnia 2011 r. do lipca 2013 r. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, dokonała zaboru w celu przywłaszczenia środków pieniężnych w łącznej wysokości 19.028,37 zł. (na szkodę Komendy i W.D.) tj. o czyn z art. 278 § 1 w zw. z art. 12 k.k. Sąd Okręgowy w [...] [...] Wydział Karny Odwoławczy prawomocnym wyrokiem z [...] lutego 2017 r. [...], utrzymał w mocy wyrok Sądu I instancji. W tych okolicznościach faktycznych Rzecznik Dyscyplinarny przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w dniu z [...] czerwca 2017 r. zwrócił się do Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...] z wnioskiem o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec B.G. We wniosku Rzecznik powołał się żądanie przełożonego dyscyplinarnego skarżącej (Komendanta Powiatowy Państwowej B.G. korzysta ze szczególnej ochrony organizacji związkowej. Organizacja ta nie wyraziła zgody na jej przeniesienie na niższe stanowisko służbowe oraz na wyrok Sądu Rejonowego w [...][...] Wydział Karny z [...] listopada 2016 r. [...] i wyrok Sądu Okręgowego w [...] - [...] Wydział Karny Odwoławczy z [...] lutego 2017 r. [...] o warunkowym umorzeniu postępowania karnego wobec B.G. Komisja Dyscyplinarna przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...] orzeczeniem z [...] czerwca 2017 r. uznała obwinioną winną zarzucanego jej czynu przywłaszczenia środków pieniężnych (art. 278 § 1 w zw. z art. 12 k.k. i w zw. z art. 115 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej) i wymierzyła jej karę dyscyplinarną wydalenia ze służby. Organ I instancji w uzasadnieniu podniósł, że według art. 115 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej strażak odpowiada dyscyplinarnie za zawinione, nienależyte wykonywanie obowiązków służbowych oraz za czyny sprzeczne ze złożonym ślubowaniem. Strażak odpowiada dyscyplinarnie również za popełnione przestępstwa lub wykroczenia, niezależnie od odpowiedzialności karnej (ust. 2). Organ I instancji podkreślił, że w świetle orzeczenia sądu karnego, fakt popełnienia przez skarżącą przestępstwa nie budzi wątpliwości, a wyrok o warunkowym umorzeniu postępowania karnego ma moc wiążącą. Wynika z niego, że B.G. wykorzystując stanowisko służbowe, działała z góry powziętym zamiarem, dopuściła się przestępstwa zaboru w celu przywłaszczenia (w okresie od [...] grudnia 2011 r. do [...] kwietnia 2013 r.) środków pieniężnych w łącznej wysokości 19.028,37 zł. (na szkodę Komendy i W.D.). B.G. przyjęła gotówkę w kwocie 2.800 zł pochodzącą z zasądzonych przez Sąd Rejonowy w [...] nawiązek od podejrzanych na rzecz KPPSP w [...] i nie dokonała jej wpłaty do kasy Komendy. W dniach [...] stycznia i [...] marca 2012 r. dokonywała przelewów bankowych z konta KPPSP w [...] środków finansowych (odpowiednio w wysokości 1.000 zł, 3.200 zł). na konto PKZP przy KPPSP w [...], a następnie przelewów poprzez ten rachunek na swoje konto osobiste, w okresie od [...] kwietnia 2012 r. do [...] maja 2012 r. wypłaciła z konta KPPSP w [...] kwotę 1.596,80 zł tytułem dopłaty do wypoczynku, [...] kwietnia 2012 r. dokonała bezpodstawnie przelewu bankowego z konta KPPSP w [...] na swoje konto osobiste świadczenia mundurówki w wysokości 2.022,00 zł, w dniu [...] sierpnia 2012 r. przy użyciu czeku w banku [...] w [...] z konta KPPSP w [...] wypłaciła gotówkę w kwocie 2.500 zł i nie wpłaciła jej do kasy KPPSP w [...], [...] września 2012 r. dokonała przelewu bankowego z konta KPPSP w [...] na swoje konto osobiste wynagrodzenia w kwocie 3.509,57 zł. Ponadto w okresie od listopada 2012 r. do lipca 2013 r. pobrała od W.D. 2.400 zł tytułem spłaty rat pożyczki w PKZP w [...], lecz powyższych środków pieniężnych nie wpłaciła na konto bankowe PKZP w [...]. B.G. działając przez pełnomocnika złożyła odwołanie od orzeczenia Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim PSP w [...] i wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zdaniem strony organ I instancji nieprawidłowo ocenił jej zeznania a także zeznania świadków L.F. i P.B., którzy nie mieli wątpliwości co do braku winy B.G., jak również "wyrywkowo i nierzetelnie" zebrał materiał dowodowy. Według skarżącej Komisja Dyscyplinarna pominęła okoliczności, które były podstawą warunkowego umorzenia postępowania karnego przez sąd karny. Komisja dyscyplinarna, będąc związaną wyrokiem sądowym, miała obowiązek uwzględnić te fakty przy ewentualnym wymierzaniu kary. Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym Państwowej Straży Pożarnej orzeczeniem z [...] lipca 2018 r. utrzymała w mocy orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...] z [...] czerwca 2017 r. W uzasadnieniu orzeczenia podniosła, że w niniejszym postępowaniu dyscyplinarnym nie chodzi o ustalenie winy, sprawstwa, umyślności czy też bezprawności przewinienia, bowiem tych ustaleń dokonano w postępowaniu karnym przez Sądem Rejonowym w [...] oraz Sądem Okręgowym w [...], a wyroki w tych sprawach są wiążące. Organ II instancji podał, że w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w tej sprawie a także wyniku postępowania karnego, popełnienie przez obwinioną zarzucanego jej czynu nie budzi wątpliwości. Komisja Dyscyplinarna zauważyła, że kilkakrotnie, w dłuższym okresie czasu, realizując jeden z góry założony zamiar, dokonała zaboru w celu przywłaszczenia cudzych pieniędzy. Ten czyn jest sprzeczny ze złożonym ślubowaniem (strzeżenia honoru, godności i dobrego imienia służby oraz przestrzegania zasad etyki zawodowej - art. 30 ust. 1 ustawy), a więc zgodnie z art. 115 ust. 1 ustawy, jest podstawą odpowiedzialności dyscyplinarnej strażaka. Według art. 115 ust. 2 ustawy, strażak odpowiada dyscyplinarnie również za popełnione przestępstwa lub wykroczenia, niezależnie od odpowiedzialności karnej. Komisja Odwoławcza podzieliła zapatrywanie komisji orzekającej w I instancji co do tego, że nie są wiarygodne wyjaśnienia obwinionej, z których wynika, że dokonane przez nią przelewy środków pieniężnych były wynikiem pomyłek z uwagi na złą organizację pracy, braki kadrowe oraz błędy w oprogramowaniu komputerowych systemów księgowych. Odnosząc się do zarzutu pominięcia okoliczności, które doprowadziły sąd karny do wydania wyroku o warunkowym umorzeniu postępowania karnego, Komisja Odwoławcza zwróciła uwagę, że to sąd decyduje o karze, ale motywy sądu karnego, które spowodowały odstąpienie od wymierzenia kary, nie ograniczają autonomii przełożonego dyscyplinarnego i komisji dyscyplinarnej w ocenie czy strażak zasługuje na pozostawienie w szeregach Państwowej Straży Pożarnej. Państwowa Straż Pożarna jako podmiot wysokiego zaufania publicznego kieruje się przede wszystkim względami społecznymi, dbając o etykę i przestrzeganie zasad, które są fundamentem zaufania społecznego w kontekście służby związanej z niesieniem wszelkiej pomocy obywatelom. Komisja dodała, że zgodnie z art. 124b ust. 4 ustawy nieusprawiedliwione niestawiennictwo rzecznika dyscyplinarnego, obwinionego lub jego obrońcy nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. W rozpatrywanym przypadku pełnomocnik obwinionej w dniu 13 lipca 2018 r. otrzymał zawiadomienie o terminie rozprawy dyscyplinarnej. W dniu 24 lipca 2018 r. Komisja otrzymała drogą mailową niepodpisaną informację, z której wynikało, że obrońca obwinionej w dniach od 9 do 26 lipca 2018 r. przebywa na urlopie. Komisja uznała, że nieobecność obrońcy i obwinionej należy uznać za nieusprawiedliwioną, ponieważ okoliczności wskazane przez obrońcę nie uzasadniały wyznaczenia nowego terminu rozprawy. Sama informacja o urlopie nie jest sytuacją nadzwyczajną, losową, uniemożliwiającą podjęcie innych działań mających na celu reprezentowanie obwinionej podczas rozprawy. B.G. w skardze na to ostateczne orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Komendancie Głównym PSP zarzuciła, że organ w sposób rażący naruszył zasady postępowania dowodowego i niezasadnie uznał, że jest związany ustaleniami faktycznymi sądu karnego ale już nie oceną stopnia społecznej szkodliwości czynu. Zdaniem skarżącej, w postępowaniu dyscyplinarnym została pozbawiona prawa do obrony (szczególnie II instancji), w tym udziału w rozprawie. B.G. wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna przy Komendancie Głównym Państwowej straży Pożarnej w odpowiedzi na skargę wniosła o jej oddalenie. W dniu 4 marca 2018 r. wpłynęło do Sądu pismo pełnomocnika skarżącej, w którym przedstawił swoje stanowisko w sprawie i wniósł o uwzględnienie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 115 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej., strażak odpowiada dyscyplinarnie za zawinione, nienależyte wykonywanie obowiązków służbowych oraz za czyny sprzeczne ze złożonym ślubowaniem. Strażak odpowiada dyscyplinarnie również za popełnione przestępstwa lub wykroczenia, niezależnie od odpowiedzialności karnej (ust. 2). Ustawa jest więc w tym względzie jednoznaczna - odpowiedzialność dyscyplinarna strażaka za czyn stanowiący przestępstwo lub wykroczenie nie jest uzależniona od jego odpowiedzialności karnej. Warunkiem wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec strażaka nie jest uprzednie, prawomocne skazanie go za popełnienie przestępstwa (wykroczenia) przez sąd. Innymi słowy, odpowiedzialność dyscyplinarna następuje niezależnie od odpowiedzialności karnej (zob. wyrok WSA w Warszawie z 31 maja 2006 r., II SA/Wa 117/06). W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji stwierdziły, kierując się wyrokiem sądu karnego o warunkowym umorzeniu postępowania w stosunku do skarżącej, a także wyjaśnieniami złożonymi przez obwinioną w toku postępowania dyscyplinarnego (która w zasadzie nie zaprzeczyła, że dopuściła się zarzucanego jej czynu, a wskazywała na nieumyślne działanie), że jest ona winna zarzucanego jej czynu i wymierzyły jej karę dyscyplinarną wydalenia ze służby. Jest oczywiste, że wymierzona kara dyscyplinarna powinna być współmierna do popełnionego przewinienia dyscyplinarnego i stopnia zawinienia, w szczególności powinna uwzględniać okoliczności popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, jego skutki, w tym następstwa dla służby, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na obwinionej obowiązków, pobudki działania, zachowanie obwinionej przed popełnieniem przewinienia dyscyplinarnego i po jego popełnieniu oraz dotychczasowy przebieg służby. Zdaniem Sądu organy obu instancji nie wyjaśniły, dlaczego jedynie najsurowsza kara dyscyplinarna - wydalenia ze służby jest adekwatna do wagi popełnionego czynu. Z uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, a także orzeczenia organu I instancji nie wynika, jakimi przesłankami kierowały się organy orzekając o wydaleniu skarżącej ze służby w Państwowej Straży Pożarnej. Okolicznościami, na które wskazały organy było popełnienie przez skarżącą przestępstwa w warunkach tzw. czynu ciągłego i naruszenie dobrego imienia formacji. Organy jedynie ogólnikowo zajęły się kwestią wymiaru kary, nie odniosły się do takich okoliczności jak np. dotychczasowy przebieg służby, pozytywne opinie przełożonych, dotychczasowa niekaralność, pobudki działania. Skarżąca słusznie zauważa, że organy pominęły (a przynajmniej nie zawarły tej oceny w uzasadnieniach) okoliczności, które doprowadziły sąd karny do warunkowego umorzenia postępowania karnego. Z akt sprawy wynika, że skarżąca naprawiła szkodę. W tym kontekście nie można pominąć faktu, że przepis art. 117 ust. 1 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej zawiera katalog kar dyscyplinarnych, nie wiążąc tych kar z określonymi kategoriami przewinień dyscyplinarnych. Uznaniowe rozstrzygnięcie organu dyscyplinarnego co do rodzaju wymierzonej kary nie może być jednak dowolne Organ ma obowiązek zbadać wskazane wyżej okoliczności i uzasadnić zastosowanie odpowiedniej kary dyscyplinarnej, w szczególności wówczas, gdy sięga po karę najsurowszą. W uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia zabrakło takich rozważań. Sąd uznaje za nieuzasadniony zarzut skargi dotyczący pozbawienia skarżącej prawa do obrony, w tym prawa do uczestniczenia w rozprawie. Zarówno obwiniona B.G. jak i jej obrońca stosownie do art. 124b ust. 2 ustaw o Państwowej Straży Pożarnej w pismach z 24 czerwca 2017 r. zostali zawiadomieni o terminie rozprawy dyscyplinarnej przed organem I instancji i uczestniczyli w dniu [...] lipca 2017 r. w rozprawie dyscyplinarnej podczas której, jak wynika z protokołu tej rozprawy, B.G. złożyła wyjaśnienia. Z okoliczności sprawy nie wynika również, aby skarżąca w postępowaniu dyscyplinarnym przed organem II instancji została pozbawiona prawa do obrony, w tym udziału w rozprawie. Należy wyjaśnić, że według przepisu art. 124b ust. 2 ustawy o Państwowej Straży Pożarnej o terminie rozprawy w I instancji przewodniczący komisji dyscyplinarnej zawiadamia m. in. obwinionego oraz obrońcę. W przepisach tej ustawy, dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej strażaków, nie ma jednak odrębnej regulacji prawnej dotyczącej zawiadomienia o posiedzeniu przed organem II instancji. Dlatego, z mocy z art. 124 n tej ustawy, odsyłającego w sprawach nieuregulowanych w ustawie, do odpowiedniego stosowania przepisów k.p.k., w takiej sytuacji ma zastosowanie art. 374 § 1 k.p.k. Wynika z niego, że w obecnym stanie prawnym obecność oskarżonego na rozprawie głównej nie jest obowiązkowa (poza wyjątkiem wskazanym w art. 374 § 1a k.p.k.). Z przedstawionych powodów Sąd uznał, że skarga jest częściowo uzasadniona i dlatego zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone orzeczenie oraz utrzymane nią w mocy orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej przy [...] Komendancie Wojewódzkim Państwowej Straży Pożarnej w [...] z [...] czerwca 2017 r. zostały wydane z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. i to naruszenie, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.