II SA/Wa 1913/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędzia WSA Bronisław Szydło, Asesor WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Protokolant Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi U.P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr [...], 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r., nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2006 r., nr [...] odmawiającą przyznania U.P. emerytury w drodze wyjątku. Z ustaleń organu i akt administracyjnych wynika następujący stan faktyczny i prawny sprawy: U.P. wnioskiem z dnia [...] stycznia 2006 r., wystąpiła o przyznanie emerytury w drodze wyjątku. Wicedyrektor Departamentu [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na upoważnienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania U.P. wnioskowanego świadczenia. Pismem z dnia [...] kwietnia 2006 r. U.P. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] czerwca 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnia następujące warunki: 1) jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2) nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3) nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4) nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ nie stwierdził zaistnienia jednej z czterech przesłanek umożliwiających pozytywne załatwienie sprawy. Z akt sprawy bowiem nie wynikały, szczególne okoliczności, na skutek których U.P. nie nabyła uprawnień do emerytury ustawowej. Prezes ZUS podniósł, iż za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ww. ustawy należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Wnioskodawczyni zaś jest uprawniona do własnej renty z tytułu niezdolności do pracy i trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, co nie pozwala na uznanie, że pozostaje ona bez niezbędnych środków utrzymania. Z uwagi na powyższe nie jest możliwe przyznanie U.P. emerytury w drodze wyjątku. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej przez U.P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2006 r., sygn. akt II SA/Sz 942/06 przekazał sprawę ze skargi ww. według właściwości Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W skardze U.P. podniosła, iż wraz z dziećmi przez 23 lat cierpiała na skutek działań wymiaru sprawiedliwości i z tego tytułu domaga się przyznania odszkodowania i świadczenia emerytalnego. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga zasługuje na uwzględnienie choć z innych powodów niż zostały w niej podniesione. Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać świadczenie w drodze wyjątku w wysokości określonej tym przepisem, o ile wnioskodawca spełni łącznie zawarte w nim warunki. Zgodnie z art. 124 powołanej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że niniejsza ustawa stanowi inaczej. Przepis art. 5 § 2 pkt 3 K.p.a. zaś stanowi, że ilekroć w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego jest mowa o organach administracji publicznej – rozumie się przez to ministrów, centralne organy administracji rządowej, wojewodów, działające w ich lub we własnym imieniu terenowe organy administracji rządowej (zespolonej i niezespolonej), organy jednostek samorządu terytorialnego oraz organy i podmioty wymienione w art. 1 pkt 2 (który brzmi: Kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie przed innymi organami państwowymi oraz przed innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw określonych w pkt 1). W świetle powołanych powyżej przepisów nie budzi wątpliwości, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem administracji publicznej, do którego mają zastosowanie ogólne reguły dotyczące prowadzenia postępowania administracyjnego i wydawania decyzji administracyjnych. Należy w tym miejscu wskazać, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 K.p.a.). Przepis art. 19 K.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek przestrzegania z urzędu swojej właściwości. Obliguje to organ administracji do przestrzegania w postępowaniu administracyjnym ustalonej normą prawną właściwość do rozstrzygania określonej kategorii spraw (właściwości rzeczowej). Naruszenie powołanego przepisu, polegające na wydaniu decyzji przez organ niewłaściwy, stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. Nieważność powoduje przy tym naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydaniu decyzji, bez względu na trafność merytorycznego rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 268a K.p.a. organ administracji publicznej może upoważnić pracowników kierowanej jednostki organizacyjnej do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. Wybór upoważnionego pracownika na mocy wskazanego przepisu należy do organu. Upoważnienie może być nadane do odwołania, na czas oznaczony albo w odniesieniu do określonych konkretnie spraw. Pracownik upoważniony do wykonywania kompetencji organu nie staje się przez to organem administracji publicznej. Wykonuje on tylko kompetencje organu. Działanie pracownika bez upoważnienia właściwego organu administracji publicznej pociąga za sobą nieważność decyzji z mocy art.156 § 1 pkt 1 K.p.a. W niniejszej sprawie decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r., odmawiająca przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku, została podpisana przez [...] - Wicedyrektora Departamentu [...] Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z materiału dokumentacyjnego wynika natomiast, że wymieniony pracownik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie dysponował wymaganym upoważnieniem organu - Prezesa tej instytucji. Upoważnienia do wydawania decyzji w sprawach o świadczenia w drodze wyjątku udzielił ww. bowiem nie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, lecz działający z jego upoważnienia Członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych – [...]. Mając na względzie przedstawiony stan faktyczny i prawny (w szczególności dyspozycję art. 268a K.p.a.) należy stwierdzić, że upoważnienie pracownika do załatwienia w imieniu organu administracji publicznej - Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spraw z zakresu przyznawania świadczeń w drodze wyjątku, przysługuje tylko i wyłącznie temu organowi. Bezprawnym zatem było udzielenie przedmiotowego upoważnienia przez Członka Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Podstawy prawnej do tego rodzaju działania nie może stanowić pełnomocnictwo udzielone na podstawie art. 73 ust. 3 pkt 6 (mylnie wskazano ust. 6 pkt 6) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 i 2 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80, poz. 914 ze zm.) przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Członkowi Zarządu [...], upoważniające do podejmowania decyzji w sprawach przyznawania świadczeń w drodze wyjątku, z prawem udzielania dalszych pełnomocnictw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 2015/06 (niepublikowanym) stwierdził, że ustawodawca w art. 74 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowiącym podstawę do wydania rozporządzenia w sprawie nadania statutu ZUS, nie przyznał Ministrowi Pracy i Polityki Socjalnej, uprawnienia do uregulowania kwestii udzielania przez Prezesa ZUS upoważnień do wydawania decyzji, w sposób odmienny, niż określa to art. 268a K.p.a. Nie można wobec powyższego uznać, że prawidłowe jest upoważnienie udzielone pracownikowi przez Członka Zarządu ZUS, na podstawie art. 73 ust. 3 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z § 3 ust. 1 i 2 statutu. Jest niewątpliwe, że organ wykonawczy w sposób nieuprawniony wkroczył w materię, która należy do samego ustawodawcy. Z tego względu przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nie mogą znaleźć zastosowania w zakresie udzielania upoważnień do podejmowania decyzji w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku. Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela prezentowany pogląd. W związku z powyższym należy stwierdzić, że ww. decyzja z dnia [...] kwietnia 2006 r. dotknięta jest wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., zaś utrzymująca ją w mocy decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. rażąco narusza przepis art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., co obligowało Sąd do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.