II SA/Wa 1918/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras, Janusz Walawski (spr.), Protokolant specjalista Ewa Kielak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi P.W. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty specjalnej oddala skargę Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] lipca 2017 nr [...], na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 887 z poźn. zm.) odmówił przyznania P. W. renty specjalnej. W uzasadnieniu organ przywołał treść przepisu art. 82 ust. 1 powołanej ustawy. Wskazał, że świadczenie może być przyznane osobie posiadającej wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, sportowej, czy politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Podał, że brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednakże nie może być ona jedyna przesłanką uzasadniająca przyznanie takiego świadczenia. W końcowej części uzasadnienia decyzji Prezes Rady Ministrów stwierdził, że okoliczności wynikające z uzasadnienia wniosku i nadesłanych dokumentów nie dają podstaw do przyznania wnioskodawcy renty specjalnej. Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy powyżej określoną decyzję poprzedzającą. W uzasadnieniu organ podał, że zgromadzone w sprawie dokumenty oraz dodatkowe uzasadnienia nie wskazują na istnienie szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania przez Prezesa Rady Ministrów wnioskodawcy przedmiotowego świadczenia specjalnego. Warunkiem uzyskania prawa tego świadczenia są jasno i dokładnie udokumentowane okoliczności, które wskazują, że wnioskodawca na niwie swojej działalności, np. politycznej, naukowej, społecznej czy gospodarczej posiada wybitne i niepowtarzalne zasługi. Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. przyznał wnioskodawcy na okres [...] lat rentę specjalną. Uzasadnieniem dla przyznania tego świadczenia była utrata dorobku życia wnioskodawcy (w sierpniu 2003 r. doszło do spalenia mieszkania zajmowanego przez wnioskodawcę i nie wykryto sprawców) oraz jego działalność opozycyjna. P. W. wyjaśnił, że po 1 czerwca 2008 r. nie ma żadnych osiągnięć, że nigdy nie występował do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu niezdolności do pracy i nie ma orzeczonej niepełnosprawności. IPN potwierdził, że wnioskodawca był internowany oraz objęty działaniami prowadzonymi w latach 1979 – 1989 po zatrzymani w dniu [...] października 1979 r. W 1987 r. wnioskodawca wyjechał do Francji i do kraju wrócił w 1991 r., a od [...] lipca 1995 r. do [...] grudnia 2006 r. prowadził działalność gospodarczą. Bezspornym w sprawie jest, że wnioskodawca był działaczem opozycji antykomunistycznej, który był rozpracowywany i internowany. Jednak dokumenty nie potwierdzają, aby w związku z tą działalnością poddany był innym, szczególnym represjom, czy szykanom. Wnioskodawca otrzymuje świadczenie pieniężne ze środków budżetowych będących w dyspozycji Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych. Nadto organ wskazał, iż przesłanką mogącą mieć wpływ na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów świadczenia specjalnego jest wystąpienie szczególnego zdarzenia losowego posiadającego element wyjątkowości. W ocenie organu takie zdarzenie nie nastąpiło. Prezes Rady Ministrów podkreślił, że świadczenia specjalne przyznawane przez nie stanowią odszkodowania bądź zadośćuczynienia za sugerowane krzywdy i cierpienia, co wielokrotnie potwierdzone zostało przez sądy administracyjne w ich dotychczasowym orzecznictwie. Odnosząc się do obecnej sytuacji wnioskodawcy - tak zdrowotnej, jak i socjalno-bytowej - wskazał, że świadczenia przyznawane przez Prezesa Rady Ministrów na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie są świadczeniami socjalnymi i nie zależą wyłącznie od potrzeb osób wnoszących o nie, nawet gdy są one w pełni uzasadnione. W tym zakresie wnioskodawca ma możliwość ubiegania się o środki z pomocy społecznej, takie jak: dodatek mieszkaniowy, dodatek energetycznych, czy zasiłki celowe na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Decyzja Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] września 2017 r. stała się przedmiotem skargi P. W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący uznał ją za krzywdzącą i zakwestionował argumentacje organu. Podał, że za walkę o niepodległą Polskę otrzymał odznaczenia państwowe. Zdaniem skarżącego fakt, że do 2013 r. pobierał rentę specjalną potwierdza, że spełnia kryteria do jej przyznania. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację podniesioną w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej przepisu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 zz późn. zm.), zwanej dalej k.p.a., a ustalenie Prezesa Rady Ministrów w zakresie braku spełnienia przesłanek uprawniających do przyznania emerytury specjalnej jest prawidłowe. Zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja Prezesa Rady Ministrów nie naruszają prawa. Podstawę materialnoprawną decyzji wydanej w niniejszej sprawie stanowi art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 887 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w tej ustawie. Brzmienie przepisu wskazuje na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, jakie na tej podstawie uprawniony jest podjąć Prezes Rady Ministrów. Oznacza to, że organ administracji działając w ramach swobodnego uznania, ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Zakres uznania wyznaczony jest zawsze przepisem prawa, a ramy uznania określają normy kompetencyjne, przepisy o postępowaniu administracyjnym i przepisy prawa materialnego. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale jednocześnie nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (v. wyrok NSA z 26 września 2000 r. sygn. akt I SA 945/00, Lex nr 79608). Kontrola sądu administracyjnego w przypadku decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne sprowadza się do zbadania, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ administracji publicznej, prowadząc postępowanie, zebrał cały materiał dowodowy i wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy dokonał po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz czy przyjęte przez organ rozstrzygnięcie zostało wyczerpująco i jasno uzasadnione zgodnie z wymaganiami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Kontroli sądowej nie podlega natomiast sam wybór rozstrzygnięcia meritum sprawy (v. wyrok NSA z 12 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 2051/11 (orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wprowadzając możliwość przyznania świadczenia w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, posłużył się nieostrym pojęciem "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", co oznacza, że wypełnienie hipotezy powołanego przepisu ustawodawca pozostawił organowi stosującemu ten przepis. Dokonując zatem wyboru rozstrzygnięcia według kryterium "szczególnie uzasadnionego przypadku", organ przy ocenie bierze pod uwagę te okoliczności, które z uwagi na ich szczególną cechę, uzasadniają przyznanie świadczenia specjalnego. Znaczenie użytego w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych określenia "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" orzecznictwo sądowe łączy z wybitnym zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej czy też politycznej, a nadto ze zdarzeniami losowymi. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jakkolwiek nie może być ona jedyną przesłanką przyznania świadczenia. Takie rozumienie przez judykaturę nieostrego pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku" podzielił Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 17 października 2006 r., w sprawie o sygn. P 38/05 (OTK-A 2006/9/123) stwierdzając, iż art. 82 ust. 1 ww. ustawy jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że chodzi tu o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Skarżący nie wskazał i nie udokumentował żadnych swych osiągnięć po 2008 r. Organ zasadnie wskazał, że Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. postanowił jedynie o okresowym wsparciu skarżącego renta specjalną, a decyzja ta była podjęta ze względu na szczególne zdarzenie losowe (spalenie mieszkania i związane z tym zdarzeniem straty materialne) przy czym wzięto też pod uwagę działalność opozycyjną skarżącego, która jest niekwestionowana, ale w ocenie organu działalność ta nie miała ona charakteru wyjątkowego, czy też ponadprzeciętnego. Sąd za trafne uznał zatem stanowisko organu, że w sytuacji skarżącego nie można mówić o szczególnie uzasadnionym przypadku, który mógłby przemawiać za przyznaniem wnioskowanego świadczenia. Organ prawidłowo ocenił, że skarżący nie wykazał zaistnienia nadzwyczajnych, szczególnych zdarzeń losowych. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) orzekł, jak w wyroku.