II SA/Wa 192/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędziowie WSA Piotr Borowiecki, Stanisław Marek Pietras, , Protokolant spec. Ewa Kielak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2017 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.); zwanej dalej k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku J.W. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 887 ze zm.); powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie. Odmawiając przyznania tego świadczenia organ stwierdził, że J.W. nie był osobą ubezpieczoną w rozumieniu art. 4 pkt 13 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ponieważ nie udowodnił, że kiedykolwiek podlegał ubezpieczeniom społecznym. Podkreślił, że trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J.W. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2016 r. uznając ją za krzywdzącą. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie: 1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie czy jest on członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. przepisów prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że ubezpieczony nie był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy, podczas gdy ubezpieczony jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym – ojcu W.W., który zmarł [...] stycznia 2014 r., będącym na świadczeniu emerytalnym. Skarżący wskazał, że jako osoba najbliższa zmarłemu ojcu należy do kręgu osób uprawnionych do przyznania świadczenia. W jego ocenie jako osoba posiadająca orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy, niespełniająca kryteriów ustawowych do uzyskania świadczeń w normalnym trybie, a także niemająca niezbędnych środków utrzymania spełnia przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podał, że brak przymiotu osoby ubezpieczonej jest w przypadku skarżącego oczywisty, a jego polemika odnosi się do żądania, by "w drodze wyjątku" połączyć warunki do przyznania dwu zupełnie odrębnych świadczeń (renty rodzinnej oraz renty z tytułu niezdolności do pracy) i spełnienie warunku "bycia członkiem rodziny pozostałym po osobie ubezpieczonej" uznać za tożsame ze spełnieniem samodzielnej i uzależnionej od innych okoliczności przesłanki "bycia osobą ubezpieczoną". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów, należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona oraz poprzedzająca ją decyzja nie naruszyły przepisów postępowania administracyjnego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy ani prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy, jak również nie naruszyły prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2016 r., poz. 887 ze zm.), który stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Sąd podziela stanowisko Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że skarżącemu nie może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku, z powodu braku spełnienia przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Sam bowiem fakt pobierania przez J.W. (obecnie 39 lat) zasiłku dla bezrobotnych w okresie od dnia [...] marca 1996 r. do dnia [...] grudnia 1998 r. (w tym czasie tj. od dnia [...] września 1995 r. do dnia [...] czerwca 1998 r. był uczniem i absolwentem Zasadniczej Szkoły Zawodowej w [...]) nie stanowi podstawy do przyznania mu tego świadczenia. Oczywiście okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych wlicza się do okresu pracy wymaganego do nabycia lub zachowania uprawnień pracowniczych oraz okresów składkowych w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z FUS, jednakże nie można pomijać faktu, że skarżący nigdy nie podjął realnego zatrudnienia. W orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2015 r. wskazano, że powstanie całkowitej niezdolności do pracy skarżącego nastąpiło w 2003 r., ponieważ od tego roku J.W. zaczął się leczyć (nieregularnie) [...]. Do tego czasu zaś nie podejmował zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniu mimo, że wiadomym jest, iż po ukończeniu szkoły zawodowej aż do rozpoczęcia leczenia zatrudniał się ("na czarno") przy pracach sezonowych w charakterze pomocnika [...], wykonując proste prace fizyczne - por. wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy. Również rejestracja skarżącego w charakterze bezrobotnego w latach 2002-2005 nie może być sama w sobie okolicznością pozwalającą zaliczyć go do grona osób ubezpieczonych. Wskazane okoliczności wykluczają więc możliwość przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, gdyż świadczenie to skierowane jest do osób ubezpieczonych. Świadczenie to jest niewątpliwie finansowane z budżetu państwa, ale ma charakter ubezpieczeniowy a nie socjalny. Adresowane jest więc tylko do ubezpieczonych lub pozostałych po nich członków rodziny. W związku z tym, że skarżący nie legitymizuje się żadnym okresem zatrudnienia podlegającym ubezpieczeniu, a jedynie zaliczonym okresem do ubezpieczenia okresem pobierania zasiłku dla bezrobotnych należy uznać, że nie należy on do grona osób ubezpieczonych, które wykonywały pracę i odprowadzały z tego tytułu składki na ubezpieczenie społeczne. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że J.W. w skardze niezasadnie próbuje połączyć warunki do przyznania mu dwu zupełnie odrębnych świadczeń, tj. renty rodzinnej i renty z tytułu niezdolności do pracy. Wyjaśnić należy, że zwrot "członek rodziny pozostały po osobie ubezpieczonej" odnosi się wyłącznie do osób ubiegających się o rentę rodzinną, a nie o świadczenie własne, jak w przypadku skarżącego, tj. rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Należy zwrócić uwagę, że decyzją ostateczną z dnia [...] kwietnia 2016 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym ojcu na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Decyzja ta nie została zaskarżona do tutejszego Sądu. Sama trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Reasumując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odmawiająca przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest zgodna z prawem. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji.