II SA/Wa 1921/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Sędziowie WSA Jacek Fronczyk, Olga Żurawska – Matusiak (spr.), Protokolant spec. Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi E.N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zwrotu przyznanych jednorazowo środków finansowych na podjęcie działalności gospodarczej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] września 2010 r.; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego P.T. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu. Wnioskiem z [...] marca 2009 r. E.N. (dalej jako skarżąca) wystąpiła do Prezydenta W. o przyznanie jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej. Środki te zostały przyznane skarżącej na podstawie umowy nr [...] zawartej pomiędzy E.N. a Prezydentem W. w sprawie przyznania osobie bezrobotnej jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej lub zasadach pomocy de minimus. Podaniem z [...] stycznia 2010 r. skarżąca zwróciła się o wyrażenie zgody na zmianę profilu działalności gospodarczej. W tym też dniu dokonała zmiany przedmiotu działalności gospodarczej w ewidencji i działalności gospodarczej. Wobec przedłużającego się terminu rozpatrzenia złożonego podania [...] stycznia 2010 r. skarżąca sprzedała sprzęty zakupione ze środków publicznych uzyskanych na podstawie umowy. Wobec niedotrzymania warunków umowy o przyznaniu jednorazowo środków na podjęcie działalności gospodarczej [...] marca 2010 r. Prezydent W. wypowiedział przedmiotową umowę i wezwał do zwrotu należności głównej w kwocie 18.579 zł wraz z odsetkami w kwocie 1.879,28 zł, łącznie kwoty 20.458,28 zł. Wnioskiem z [...] kwietnia 2010 r. skarżąca wystąpiła do W. o umorzenie powyższej kwoty, w którym przedstawiła swoją trudną sytuację finansową, ale również wskazała na niekompetentne prowadzenie jej sprawy przez Urząd Pracy W. Decyzję z [...] września 2010 r. Prezydent W., na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. d i art. 76 ust. 7 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r., Nr 69, poz. 415 ze zm.), po uzyskaniu opinii Rady Zatrudnienia W., odmówił umorzenia kwoty 20.967,80 zł wraz z odsetkami z tytułu zwrotu przyznanych jednorazowo środków finansowych na podjęcie działalności gospodarczej. W uzasadnieniu decyzji organ, odwołując do negatywnej opinii Rady Zatrudnienia W., wskazał, że brak jest przesłanej do wydania decyzji o umorzeniu ww. kwoty. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie i umorzenie należności z tytułu zwrotu refundacji, akcentując, że dochodzenie tych należności mogłoby pozbawić ją i jej rodzinę niezbędnych środków utrzymania. Zwróciła na brak uzasadnienia negatywnej opinii Rady Zatrudnienia W., a także na brak argumentów na podstawie których jej prośba została potraktowana odmownie. Ponownie podała, że znaczący wpływ na powstanie sytuacji w jakiej się znalazła mało nieudolne prowadzenie jej sprawy przez zespół pracowników Urzędu Pracy W.. Decyzją z [...] października 2010 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Odwołując się do treści przepisu art. 7 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, organ zwrócił uwagę na uznaniowy charakter decyzji wydawanej w oparciu o ten przepis i na brak ustawowego obowiązku umarzania jednorazowo przyznanych środków lub rozkładania ich na raty. Dokonując analizy całości dokumentacji Wojewoda [...] nie stwierdził, aby organ I instancji naruszył przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego i ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy i uznał, że skoro nie narusza prawa to nie może być zmieniona. W skardze na powyższą decyzję, która wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżąca wniosła o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji Prezydenta W. z [...] września 2010 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, 8, 10, 11 kpa, poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego, niezapewnienie czynnego udziału w każdym stadium postępowania i niewyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi organ kierował się przy załatwieniu sprawy, a także nieodniesienie się do wszystkich aspektów sprawy. W uzasadnieniu skargi skarżąca ponownie przedstawiła przebieg postępowania w sprawie udzielonej pomocy na podjęcie działalności gospodarczej, uznając, że podane przez nią okoliczności powinny zostać uwzględnione przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie dochodzonej przez organ należności. Podkreśliła, że negatywna opinia Rady Zatrudnienia W. nie została uzasadniona, a stanowiła ona jedyną przesłankę wydania decyzji o odmowie umorzenia kwoty otrzymanej pomocy na rozpoczęcie działalności gospodarczej. Podniosła również, że organ odwoławczy nie ustosunkował się do ewidentnego niewywiązywania się przez organ I instancji z całego szeregu obowiązków. W ocenie skarżącej gdyby w toku trwającego postępowania otrzymywałaby kompetentne wskazówki i wyjaśnienia od pracowników organu, nie doszłoby do niedotrzymywania warunków umowy i nie zostałaby narażona na poniesienie dodatkowej szkody. Skarżąca zarzuciła nadto, że organ nie uwzględnił jej starań o utrzymanie stanowiska pracy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał swoją argumentację. W piśmie z [...] maja 2011 r. skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko co do umorzenia przepisów postępowania administracyjnego. Podkreśliła, że postępowanie w przedmiotowej sprawie nie zmierzało do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, z uwzględnieniem jest interesu. W ocenie skarżącej opinia Rady Zatrudnienia W. jest jednym z dowodów istotnych dla wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, ale nie jest dowodem jedynym , na dodatek przesądzającym o sposobie rozstrzygnięcia. Organ opierając swoją decyzję jedynie na opinii Rady Zatrudnienia, którą bezkrytycznie zaakceptował, w ocenie skarżącej, uchylił się od zbadania jej sytuacji materialnej i rodzinnej. Nie dokonał oceny dowodów przedłożonych przez skarżącą, a także nie wyjaśnił przesłanek swojego działania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, starosta może odroczyć termin płatności lub rozłożyć na raty nienależnie pobrane świadczenie, zwrot refundacji oraz jednorazowo przyznanych środków w przypadkach, o których mowa w art. 46 ust. 2 i 3, albo po zasięgnięciu opinii powiatowej rady zatrudnienia umorzyć te należności w całości albo w części, jeżeli wystąpiła jedna z przesłanek: 1) w postępowaniu egzekucyjnym lub na podstawie innych okoliczności lub dokumentów stwierdzono, że osoba lub inny podmiot, które pobrały nienależnie świadczenie, refundują lub otrzymały jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1, nie posiadają majątku, z którego można dochodzić należności; 2) dochodzenie należności mogłoby pozbawić osobę, która pobrała nienależnie świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2 albo osobę pozostającą na jej utrzymaniu, niezbędnych środków utrzymania; 3) osoba, która pobrała nienależne świadczenie lub otrzymała jednorazowo środki, o których mowa w art. 46 ust. 1 pkt 2, zmarła, nie pozostawiając majątku, z którego można dochodzić należności; 4) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty nienależnie pobranego świadczenia, refundacji lub jednorazowo przyznanych środków, o których mowa w art. 46 ust 1, przewyższającej wydatki egzekucyjne. Powyższa regulacja jednoznacznie wskazuje, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia w całości lub w części nienależnie pobranego świadczenia, następuje w drodze uznaniowej decyzji starosty. Uznaniowości ta nie oznacza jednakże całkowitej i niekontrolowanej dowolności organu w tej kwestii, albowiem powołany przepis art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy określa cztery samodzielne przesłanki warunkujące umorzenie nienależnie pobranego świadczenia, wyznaczając w ten sposób granice uznania administracyjnego. Ponadto, postępowanie prowadzone w tym przedmiocie winno respektować reguły procedury określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Oznacza to, że starosta, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, jest związany również regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki zarówno w zakresie prowadzenia postępowania, jak również orzekania. W szczególności organ winien przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki, zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest zobowiązany również do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa), jak również do zapewnienia stronie czynnego udziału w toczącym się postępowaniu (art. 10 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie zarówno Prezydent W., jak również Wojewoda [...] uchybili powyższym zasadom prawidłowego prowadzenia postępowania administracyjnego oraz orzekania. Organy nie podjęły nawet prób ustalenia stanu rodzinnego i majątkowego skarżącej, które to okoliczności są kluczowe przy rozstrzyganiu, czy zachodzą przesłanki do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Zwrócić przy tym należy uwagę, że skarżąca – na wezwanie organu – przedłożyła szereg dokumentów przedstawiających jej sytuację życiową i finansową. Organ nie poddał ich jednak analizie. Uzasadnienia zaś tak zaskarżonej, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta W. są tak lakoniczne, że uniemożliwiają Sądowi ocenę ich legalności. Brak w nich jakiegokolwiek odniesienia się do powodów, które nie pozwoliły na uwzględnienie wniosku skarżącej. W zaskarżonej decyzji organ ograniczył jej uzasadnienie de facto do zacytowania przepisów ustawy, przypomnienia stanowiska organu I instancji, bez wskazania ustalonych okoliczności faktycznych. Na podkreślenie zasługuje, że organ orzekający w sprawie nie był związany opinią Rady Zatrudnienia W. Opinia ta, to nie zgoda organu współdecydującego. W rozpoznawanej sprawie powstała taka oto sytuacja, że negatywna opinia Rady Zatrudnienia, nieposiadająca uzasadnienia, stała się kluczową przesłanką odmowy uwzględnienia wniosku skarżącej, bez analizy przesłanek ustawowych. Rozpoznając ponownie sprawę, Prezydent W. obowiązany jest do zebrania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a następnie do jego rozpatrzenia i oceny zgodnie ze wskazanymi wymogami wynikającymi z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Swoje rozstrzygnięcie winien zaś uzasadnić, mając na uwadze treść art. 107 § 3 kpa. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd, orzekł na mocy art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 15 i § 16 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349).