II SA/Wa 1927/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska Joanna Kube (spr.) Protokolant Monika Niewińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi B.R. - przedstawiciela ustawowego małoletnich A. i P.R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. decyzją z dnia [...] września 2005 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku B.R., przedstawiciela ustawowego małoletnich A. i P.R., o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Podano również, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej i w związku z tym bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególne okoliczności, o których mowa w przepisie powołanym wyżej odnosi się do tej osoby. W toku postępowania ustalono, że K.R. ojciec małoletnich dzieci A. i P.R. na przestrzeni 30 lat życia ([...].) posiadał okres ubezpieczenia wynoszący 9 lat, 9 miesięcy i 22 dni. Ostatnio udokumentowany okres ubezpieczenia przypada na listopad 1999 r. i od tego czasu do zgonu, tj. przez okres 4 lat i 4 miesięcy nie wykonywał zatrudnienia. W ocenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ojciec dzieci był zdolny do pracy od ostatniego okresu zatrudnienia, a zatem w sprawie brak jest szczególnych okoliczności uniemożliwiających kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczeń z ubezpieczenia społecznego na zasadach ogólnych. Organ zwrócił uwagę, że z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy wynika, że ubezpieczony w okresie od grudnia 1999 r. do kwietnia 2002 r. prowadził działalność gospodarczą nie opłacając składek na ubezpieczenie społeczne. W związku z tym stwierdzono, że świadome nieopłacanie składek na własne ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za usprawiedliwioną przeszkodę uniemożliwiającą spełnienie wymagań do przyznania świadczenia ustawowego. Organ stwierdził, że kwestia trudnych warunków materialnych podlegała ocenie organu, lecz nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Sądu, B.R. zakwestionowała zaskarżoną decyzję podnosząc, że ojciec dzieci był zatrudniony w [...] w T., jednak pracodawca nie odprowadzał składek z tytułu zatrudnienia, na co ten nie miał wpływu. Podniosła, że znajduje się w tragicznej sytuacji materialnej, ponieważ obecnie komornik zajmuje 60 % wysokości jej wynagrodzenia w związku z tytułami wykonawczymi wydanymi przeciwko jej zmarłemu mężowi. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśniono, że skarżąca w toku sprawy nie wskazywała na dodatkowe okresy ubezpieczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami,. Po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób prawidłowy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Jak słusznie podkreślił organ, z faktu, że świadczenie w drodze wyjątku po zmarłym członku rodziny jest pochodnym świadczenia osoby zmarłej, należy okoliczności szczególne z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) odnosić właśnie do tej osoby. Ze zgromadzonego materiału dowodowego sprawy nie wynikają ważne powody, dla których zmarły ojciec dziecka nie mógł spełnić wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w normalnym trybie. Innymi słowy, aby brak wykazanego zatrudnienia podlegającego ubezpieczeniu od 1999 r. do 2004 r. był spowodowany szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...). Za okoliczność szczególną uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabycie świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach (...) - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy uznać wyłącznie zdarzenie, bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884. W warunkach rozpatrywanej sprawie należy uznać za uprawnione twierdzenie organu, że świadome prowadzenie działalności gospodarczej bez zgłaszania jej do ubezpieczenia i tym samym nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne, nie może być uznane za szczególną okoliczność, w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy, która uniemożliwiała nabycie uprawnień do świadczenia ustawowego (por. wyrok NSA z dnia 24 lipca 2001r. sygn. akt II SA 444/01, LEX nr 53781). Z akt badanej sprawy nie wynikają szczególne okoliczności, które by usprawiedliwiały fakt, że K.R. od [...] grudnia 1999 r. do [...] kwietnia 2002 r. prowadził działalność gospodarczą bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Na marginesie należy zwrócić uwagę, że wnioskująca o przyznanie świadczenia matka dzieci zamieszkiwała wspólnie z ubezpieczonym do 2002 r., co wynika z jej wniosku z dnia [...] kwietnia 2005 r. W związku z tym, że Sąd dokonuje oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania, przedmiotem badania w rozpatrywanej sprawie nie mogły być wskazywane w skardze okoliczności dotyczące nieodprowadzenia przez wskazanego pracodawcę składek z tytułu zatrudnienia ubezpieczonego między 2002 r. a 2004 r. Zbadanie tych okoliczności przez organ może nastąpić po ewentualnym złożeniu odrębnego wniosku w tym przedmiocie. Należy uznać również za zasadne stanowisko organu, że powoływanie się na trudne warunki materialne nie jest wystarczającym argumentem dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie jest to świadczenie socjalne przyznawane stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Mając na względzie, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, na podstawie art. 151 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.