II SA/Wa 1927/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, , Protokolant referent Beata Kowalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2025 r. sprawy ze skargi G. C. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego J.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ") z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania małoletniemu G. C. (dalej: "Skarżący") renty rodzinnej w drodze wyjątku. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] grudnia 2023 r. J. S. - przedstawicielka ustawowa małoletniego G. C. - zwróciła się do Prezesa ZUS o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku po jego zmarłym ojcu D. C.. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że w trzecim roku życia u małoletniego zdiagnozowano autyzm wczesnodziecięcy oraz Zespół Aspergera. Aktualnie małoletni pozostaje pod opieką wielu specjalistów: neurologa, pulmonologa, psychiatry, alergologa, endokrynologa. Leczenie małoletniego wiąże się z zakupem specjalistycznych leków oraz stosowaniem odpowiedniej diety. Bierze on udział w terapiach (psychoterapia, hipoterapia, zajęcia ruchowe), które mają poprawić i usprawnić działanie układu nerwowego. Zajęcia te są dodatkowo płatne i odbywają się poza zajęciami szkolnymi. Pozostają jednak niezbędne dla dalszego funkcjonowania dziecka i stwarzają nadzieję na lepsze rokowania c do jego stanu zdrowia. J. S. podkreśliła, że wychowuje syna samodzielnie. Ze względu na jego niepełnosprawność i konieczność zapewnienia stałej opieki, nie może podjąć pracy zarobkowej. Podniosła, że ojciec dziecka zmarł nagle, przed śmiercią wykonywał wyłącznie prace dorywcze. Zaznaczyła, że nie posiada żadnego majątku, mieszkania własnościowego, samochodu itp., co powoduje, że sytuacja materialna rodziny jest bardzo trudna. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] lipca 2024 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251), dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS", odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku na podstawie ww. przepisu jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki: wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Powyższe przesłanki muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ zaznaczył, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej, a zatem w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej. Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że z przedstawionej dokumentacji rentowej wynika, że na przestrzeni 43 lat życia ojca dziecka udokumentowano tylko 8 lat, 4 miesiące i 19 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci wymienionego - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 25 dni okresów składkowych. W latach 1999-2002, 2011-2012, 2013-2015, 2015-2023 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez ojca dziecka zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem we wskazanych przerwach w ubezpieczeniu wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Nie istniały zatem, w tym czasie, przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Przy czym przez szczególne okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Jednocześnie organ wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna. Wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie daje podstaw do przyjęcia, że małoletnie dziecko pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Pismem z dnia [...] lipca 2024 r. J. S. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ponowie wskazała, że w związku z niepełnosprawnością syn uczęszcza do szkoły terapeutycznej i uczestniczy w wielu zajęciach dodatkowych mających charakter terapeutyczny i rehabilitacyjny. W opłacaniu tych zajęć pomagał zmarły ojciec, który podejmował się licznych prac dorywczych. Ojciec dziecka pomagał również w dowożeniu syna na ww. zajęcia i często wykonywał drobne prace remontowe w mieszkaniu. Podkreśliła, że aktualnie sama ponosi wszystkie koszty nauki, leczenia i terapii syna oraz prac remontowych. Wydatki związane z jego utrzymaniem są bardzo wysokie, a zmarły ojciec nie zabezpieczył finansowo rodziny, nie pozostawił też żadnego majątku. Zaznaczyła, że ze względu na swój stan zdrowia i sytuację rodzinną nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Nie może również liczyć na pomoc osób bliskich. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] sierpnia 2024 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 poz. 775 ze zm.), dalej: "k.p.a.", utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że ponowna analiza okoliczności faktycznych nie daje postaw do zmiany stanowiska w sprawie. Podkreślił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca, bowiem łącznie udokumentowano tylko 8 lat, 4 miesiące i 19 dni okresów składkowych i nieskładkowych ojca dziecka, który zmarł w wieku 43 lat, zaś w 10-leciu przed dniem śmieci ojca dziecka wykazano zaledwie 25 dni okresów składkowych. Ponadto w okresach od dnia [...] września 1999 r. do dnia [...] listopada 2002 r., od dnia [...] stycznia 2011 r. do dnia [...] lipca 2012 r., od dnia [...] stycznia 2013 r. do dnia [...] września 2015 r oraz od dnia [...] października 2015 r. do dnia [...] września 2023 r. wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez ojca dziecka pracy podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Wprawdzie przepis art. 83 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których dana osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych, które w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Do dnia śmierci, tj. do dnia [...] sierpnia 2021 r., ojciec dziecka nie miał orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy. W wymienionych okresach nie istniały zatem przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia ze względu na stan zdrowia, które uniemożliwiły ojcu dziecka kontynuowanie zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Nie zostały wykazane również inne zdarzenia zewnętrzne, niezależne od woli ojca dziecka, których nie można było przewidzieć i którym nie można było zapobiec. Końcowo organ wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlega również sytuacja materialna, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z art. 83 ust. 1 ww. ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. W skardze na powyższą decyzję pełnomocnik strony skarżącej zarzucił naruszenie: - przepisów prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS polegające na ustaleniu, że ubezpieczonej J. S. nie przysługuje świadczenie z uwagi na niespełnienie przesłanek oraz ustalenie, że nie zachodzą okoliczności umożliwiające przyznanie ubezpieczonej prawa do renty rodzinnej, - przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez organ oceny materiału dowodowego wbrew regułom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. W związku z powyższymi zarzutami pełnomocnik wniósł o uchylenie obydwu wydanych w sprawie decyzji oraz orzeczenie o przyznaniu na rzecz J. S. renty rodzinnej w drodze wyjątku oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według spisu kosztów - na podstawie umowy zlecenia w kwocie 1200 zł. W motywach skargi pełnomocnik wskazał, że ojciec dziecka w chwili śmierci był osobą utrzymującą małoletniego G. C., który od trzeciego roku życia jest osobą niepełnosprawną. Obecnie matka małoletniego – J. S. nie może podjąć stałej pracy zarobkowej, ponieważ małoletni wymaga stałej, całodobowej opieki. Podniósł nadto, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie może być interpretowany jedynie w ten sposób, że musi zaistnieć zdarzenie lub trwały stan, na które ojciec dziecka nie miał wpływu. Organ powinien rozważyć, czy wiek oraz stan zdrowia, a także indywidualna sytuacja zmarłego ojca nie miały wpływu na niewypracowanie świadczenia w trybie zwykłym. Ojciec małoletniego odprowadzał składki na ubezpieczenia społeczne w Polsce oraz w [...]. W Polsce wypracował okres składkowy 8 lat 4 miesięcy i 19 dni, jednakże w ostatnich latach nie mógł wykonywać stałej pracy "w trybie etatowym" z powodu sprawowania całodobowej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. W związku z tym często pracował w porach nocnych, podejmował też prace dorywcze (remontowe lub wykończeniowe). W ten sposób chciał zapewnić rodzinie utrzymanie na stabilnym poziomie. Pełnomocnik stwierdził przy tym, że ojciec dziecka nie wypracował odpowiedniego okresu ubezpieczeniowego z powodu niemożności znalezienia pracy w wymiarze niekolidującym z opieką nad małoletnim, a także z powodu swojego stanu zdrowia, który uległ pogorszeniu w ostatnich 5 latach przed śmiercią. Organ jednak nie dokonał ustaleń ani co do stanu zdrowia ojca dziecka, ani co do tego, czy uzyskał on pomoc w urzędzie zatrudnienia w przekwalifikowaniu się (tj. czy uczestniczył w kursach lub szkoleniach). Zdaniem pełnomocnika wykonywanie drobnych prac dorywczych w sytuacji braku stałej pracy i konieczności zapewnienia rodzinie środków do życia, nie powinno dyskwalifikować tego okresu - jako dającego się usprawiedliwić szczególnymi okolicznościami, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie jest to bowiem wybór zależny od bezrobotnego, gdy proponowane jest mu zatrudnienie bez umowy o pracę lub gdy brak jest możliwości zatrudnienia w ogóle, w sytuacji gdy na utrzymaniu pozostaje żona z dzieckiem. Pełnomocnik zaznaczył również, że okres ubezpieczenia ojca dziecka nie jest mały, a wpływ na jego wymiar miał stan zdrowia, praca poza granicami kraju i brak możliwości podjęcia zatrudnienia na stałe.  Pełnomocnik wskazał również na trudną sytuację materialną matki małoletniego. Podkreślił, że jest ona jedynym żywicielem rodziny, zaś małoletni jest osobą trwale niepełnosprawną, leczy się na autyzm oraz astmę oskrzelową. Matka małoletniego nie posiada żadnego majątku, utrzymuje się jedynie ze świadczenia rehabilitacyjnego w kwocie 3700 zł miesięcznie, podczas gdy realne koszty utrzymania samego dziecka wynoszą około 2800 zł miesięcznie, na które składają się: koszty leków oraz wizyt lekarskich (pulmonolog, psychiatra, kardiolog, endokrynolog) w wysokości około 600 zł, koszty wyżywienia - około 750 zł, koszty ubrań i butów - około 300 zł, koszty środków czystości i higieny - około 200 zł, koszty dojazdów do lekarzy - około 200 zł, hipoterapia 200 zł. Matka dziecka wynajmuje mieszkanie od Urzędu Miasta w kwocie 1150 zł miesięcznie, nadto opłaca media w kwocie około 500 zł miesięcznie. Z powyższego wynika, że sytuacja finansowa rodziny jest niekorzystna i nie ma możliwości jej zmiany. Matka dziecka nie może bowiem podjąć pracy zarobkowej. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2024 r. pełnomocnik strony skarżącej wniósł o przeprowadzenie dowodów z dokumentów w postaci: - orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2024 r. na okoliczność stopnia niepełnosprawności małoletniego oraz konieczności stałej opieki, którą zapewnia małoletniemu jego matka, - Karty informacyjnej Oddziału rehabilitacji pulmonologicznej Wojewódzkiego Centrum Pediatrii w [...] na okoliczność rehabilitacji podejmowanej przez małoletniego, - Historii zdrowia i choroby z dnia [...] grudnia 2024 r. na okoliczność stanu zdrowia małoletniego, - faktury VAT z dnia [...] listopada 2024 r. na okoliczność ponoszenia przez matkę małoletniego kosztów jego leczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), dalej: "p.u.s.a." w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z dnia [...] sierpnia 2024 r. nie narusza prawa. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich wymienionych w przepisie przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, jest finansowane z budżetu państwa (art. 84 ww. ustawy), a jego przyznanie przez Prezesa ZUS następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego, którego granice wyznaczają przesłanki wymienione w ww. przepisie. Ocena, czy w danej sprawie przesłanki te zostały spełnione należy do organu, który musi ustalić istotne okoliczności faktyczne oraz poddać je należytej analizie czyniąc zadość regułom postępowania dowodowego określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego (art. 124 ww. ustawy). Kontrola sądu administracyjnego w przypadku decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne jest zasadniczo ograniczona i sprowadza się do zbadania, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ administracji publicznej ustalił i rozważył wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) oraz czy należycie uzasadnił podjęte rozstrzygnięcie (art. 107 § 3 k.p.a.). Zaskarżona decyzja, w ocenie Sądu, spełnia powyższe wymogi. Wniosek z dnia [...] grudnia 2023 r. dotyczy przyznania małoletniemu G. C. renty rodzinnej po zmarłym ojcu D. C.. Prawidłowo zatem organ wskazał, iż w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlegało spełnienie warunków do uzyskania ww. świadczenia przez osobę zmarłą, a następnie przez członka rodziny osoby zmarłej. Trafnie również stwierdził, że brak wymaganego okresu ubezpieczenia zmarłego ojca małoletniego, warunkujący uzyskanie świadczenia na zasadach ogólnych, nie był spowodowany zaistnieniem szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W świetle ugruntowanych poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych, za szczególną okoliczność w rozumieniu ww. przepisu uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. Co istotne, zaistnienie tego rodzaju zdarzenia bądź stanu winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy (por. wyrok NSA z dnia 16 czerwca 2000 r., sygn. akt II SA 306/00, niepubl.; wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 3883/21; NSA z dnia 12 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 37/20; publ. CBOSA). Z akt sprawy wynika, że na przestrzeni 43 lat życia zmarłego ojca małoletniego udokumentowano 8 lat, 4 miesiące i 19 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w dziesięcioleciu przypadającym przed datą zgonu zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano zaledwie 25 dni okresów składkowych. Z akt sprawy nie wynika, aby w odnotowanych przez organ przerwach w ubezpieczeniu, tj. w latach 1999-2002, 2011-2012, 2013-2015, 2015-2023 wobec zmarłego ojca małoletniego była orzeczona całkowita, czy choćby częściowa, niezdolność do pracy. W orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2024 r. stwierdzono, że nie istniała niezdolność do pracy u zmarłego przed śmiercią, tj. przed [...] września 2023r. Natomiast w orzeczeniu Komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] czerwca 2024 r. stwierdzono, że całkowita niezdolność do pracy datuje się od dnia [...] września 2023 r. Jednocześnie wskazano, że brak jest danych medycznych na istnienie długotrwałej niezdolności do pracy przed dniem [...] września 2023 r. Jak wynika z uzasadnienia ww. orzeczenia, zostało ono wydane na podstawie przedstawionej dokumentacji medycznej, w tym dokumentacji z przebiegu leczenia, kart informacyjnych leczenia szpitalnego, zaświadczeń o stanie zdrowia lekarzy leczących. Podkreślić należy, że w toku postępowania administracyjnego oraz sądowoadministracyjnego nie została przedstawiona żadna dodatkowa dokumentacja medyczna dotycząca zmarłego ojca dziecka, która mogłaby podważać ustalenia organu poczynione w oparciu o ostateczne (prawnie wiążące) orzeczenie Komisji lekarskiej ZUS. Nie sposób zatem stwierdzić, że powodem, dla którego zmarły nie udokumentował adekwatnego okresu ubezpieczenia, był stan jego zdrowia, który należałoby rozważać w kontekście "okoliczności szczególnych" w rozumieniu art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Zatem za nieuzasadnione, bowiem niepoparte jakimkolwiek materiałem dowodowym, należy uznać stanowisko pełnomocnika strony skarżącej, że stan zdrowia zmarłego ojca małoletniego uległ pogorszeniu w ciągu ostatnich 5 lat przed datą zgonu, a niezbadanie tej okoliczności przez organ czyni zaskarżoną decyzję wadliwą w stopniu skutkującym jej uchyleniem. Zaznaczyć przy tym należy, że co do zasady "pogorszenie stanu zdrowia" nie może być rozważane w kategoriach "szczególnych okoliczności", z powodu których ubezpieczony nie nabył uprawnień do świadczenia rentowego w trybie zwykłym. Nawet bowiem pogorszenie stanu zdrowia (czy też subiektywne przekonanie o pogorszeniu stanu zdrowia) nie wyklucza obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia. Możliwość tę wyklucza natomiast niezdolność do pracy ze względu na stan zdrowia stwierdzona w sposób i w formie przewidzianej w ustawie, tj. orzeczona w ostatecznym orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS bądź Komisji lekarskiej ZUS (art. 14 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). W toku postępowania administracyjnego matka małoletniego podnosiła, że zmarły ojciec pracował dorywczo. Z akt sprawy wynika również, że wymieniony pracował za granicą (w [...]), jednak instytucja [...] odmówiła prawa do renty rodzinnej. Wskazać w związku z tym należy, że podejmowanie zatrudnienia bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne nie może być uznane za szczególną okoliczność, o której mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Należności wypłacane przez ZUS stanowią odpowiednik składek, które osoba uprawniona odprowadzała w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne lub rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który osoba uprawniona budowała kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Podejmowanie prac dorywczych, a w konsekwencji nieodprowadzanie składek, nie może być traktowane jako okoliczność usprawiedliwiająca nienabycie uprawnień do tego świadczenia. W skardze argumentowano, że wykonywanie prac dorywczych i związana z tym niemożność podjęcia stałej pracy na pełny etat przez zmarłego ojca wynikała z faktu sprawowania przez niego opieki na małoletnim. Argumentacja ta nie została jednak poparta materiałem dowodowym, zaś z treści wniosku o przyznanie świadczenia oraz wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynika jedynie to, że zmarły ojciec ponosił część kosztów utrzymania małoletniego (opłacał dodatkowe zajęcia, woził go na terapię, na wizyty do lekarzy, kupował odzież, wykonywał naprawy oraz drobne prace remontowe w mieszkaniu) i w ten sposób pomagał matce dziecka w sprawowaniu opieki. Niezależnie od powyższego wskazać należy, że co do zasady opieka nad członkami rodziny stanowi życiowy wybór pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i poświęceniem się opiece, a kontynuowaniem zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień emerytalno-rentowych, wynikających z ubezpieczenia społecznego. Sprawowania opieki nad małoletnimi dziećmi nie można zatem uznać za okoliczność niezależną od woli ubezpieczonego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 37/20 (publ. CBOSA), argumentacja przyczyny braku aktywności zawodowej wyprowadzanej z konieczności sprawowania opieki nad (...) członkami rodziny nie pozwala na przyjęcie, że przywołane okoliczności mogły być uznane za mogące usprawiedliwić brak podjęcia pracy, a tym samym nabycia uprawnień do świadczenia (...) w trybie zwykłym. W skardze podnoszono również, że zmarły ojciec w przerwach w zatrudnieniu był zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Jednakże zjawisko bezrobocia czy też trudna sytuacja na rynku pracy nie stanowią okoliczności szczególnych w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które miałyby usprawiedliwić niewypracowanie okresu wymaganego dla uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych (por. wyrok NSA z dnia 9 października 2008 r., sygn. akt I OSK 378/08; wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 października 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1008/09, publ. CBOSA). Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby zmarły ojciec w dziesięcioleciu przypadającym przed datą zgonu aktywnie poszukiwał pracy w celu wypracowania okresu uprawniającego do nabycia uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie. Co istotne, okoliczność zarejestrowania w ww. okresach w urzędzie pracy oznacza, że ojciec małoletniego był zdolny i gotowy do świadczenia pracy, o czym stanowi art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2024 r., poz. 475 ze zm.). Podkreślić w tym miejscu należy, że w postępowaniu wszczynanym na wniosek strony, to zasadniczo na wnioskodawcy spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona określone skutki prawne. W niniejszej sprawie przedstawiciela ustawowa małoletniego nie przedstawiła takich okoliczności i dowodów na ich poparcie, z których wynikałoby, że przesłanki do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku zostały spełnione. W świetle powyższego trafne jest stanowisko Prezesa ZUS, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka "szczególnych okoliczności" z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, z powodu których zmarły ojciec małoletniego nie nabył uprawnień do świadczenia rentowego na ogólnych zasadach. Raz jeszcze należy podkreślić, że "okoliczności szczególne" to okoliczności od osoby ubezpieczonej niezależne, niezawinione i niemożliwe do przezwyciężenia, wykluczające jego aktywność zawodową. Takie okoliczności nie zostały w niniejszej sprawie wykazane, natomiast akcentowana w toku postępowania administracyjnego oraz w skardze trudna sytuacja finansowa przedstawicielki ustawowej oraz wysokie koszty utrzymania małoletniego, choć dostrzeżone przez Sąd, nie mogą mieć wpływu na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Okoliczności te nie dotyczą bowiem ubezpieczonego (zmarłego ojca), lecz członków jego rodziny i nie mieszczą się w zakresie przedmiotowym pojęcia "szczególnych okoliczności", z powodu których ubezpieczony (zmarły ojciec) nie nabył uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych, a które to okoliczności, obok pozostałych przesłanek wymienionych w ww. przepisie, były przedmiotem oceny w niniejszej sprawie. Uwzględniając powyższe Sąd oddalił wniosek pełnomocnika strony skarżącej o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do pisma procesowego z dnia [...] grudnia 2024 r. Stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentów, jeśli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W świetle ww. przepisu postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym ma charakter fakultatywny i jest dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Uwzględniając powyższe Sąd zważył, że załączone dokumenty dotyczą stanu zdrowia oraz kosztów utrzymania małoletniego. Okoliczności te nie mogły mieć wpływu na prawidłowość zastosowania przez organ art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Organ nie kwestionował bowiem trudnej sytuacji materialnej małoletniego. Badał natomiast w pierwszej kolejności kwestię spełnienia przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez ubezpieczonego (w tym wypadku zmarłego ojca małoletniego), nie zaś przez małoletniego czy też jego matkę. W wyniku tego badania organ prawidłowo stwierdził, że powodem odmowy przyznania małoletniemu świadczenia w drodze wyjątku jest niespełnienie przez zmarłego ojca przesłanki "szczególnych okoliczności", z powodu których nie nabył on uprawnień do renty w zwykłym trybie. Podsumowując stwierdzić należy, że Prezes ZUS nie naruszył art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS w kontekście przesłanki "szczególnych okoliczności" z powodów wskazanych w skardze. Organ nie uchybił również zasadom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem ustalił wszystkie istotne okoliczności sprawy. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest wystarczająca z punktu widzenia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Końcowo, dostrzegając trudną sytuację życiową i materialną małoletniego, zauważyć należy, że brak niezbędnych czy też niewystarczających środków utrzymania nie stanowi jedynej przesłanki do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie to nie bowiem charakteru socjalnego, a jego przyznanie jest uzależnione od łącznego spełnienia wszystkich przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.