II SA/Wa 193/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.), Sławomir Antoniuk, Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2015 r. sprawy ze skargi G. L. na postanowienie Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku wobec nieuiszczenia opłaty skarbowej - oddala skargę - Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] września 2014 r., którym zwrócił wniosek G.L. wobec nieuiszczenia przez nią należności tytułem opłaty skarbowej w wyznaczonym dla dokonania tej czynności terminie. Jako podstawę materialnoprawną organ wskazał art. 123 § 1 oraz art. 261 § 2 Kpa w zw. z art. 22 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. W motywach uzasadnienia organ podał, że G.L. wniosła skargę do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych na odmowę udostępnienia jej danych osobowych adresu zamieszkania T.S., pracownika Komendy Głównej Policji w [...] i jednocześnie wniosła o zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej. Wskazał, że na podstawie art. 261 § 1 Kpa wezwał skarżącą pismem z dnia 10 września 2013 r. do uiszczenia opłaty w terminie 7 dni. W odpowiedzi G.L. pismem z dnia 15 września 2013 r. wniosła o zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej ze względu na sytuację materialną i dołączyła dwie kopie decyzji MOPR w przedmiocie przyznania jej zasiłku celowego na: a) zakup żywności oraz b) na zakup leków. Pismem z dnia 29 listopada 2013 r., doręczonym skarżącej w dniu 6 grudnia 2013 r., GIODO wezwał skarżącą do przedłożenia zaświadczenia o korzystaniu przez nią ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa lub do uiszczenia należnej opłaty skarbowej w terminie 7 dni. Z uwagi na fakt, iż skarżąca nie przedłożyła zaświadczenia ani nie uiściła opłaty skarbowej organ postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. zwrócił skargę. Na postanowienie o zwrocie skargi G.L. wniosła zażalenie. Wskazała, że żyje z zasiłku Opieki Społecznej - 300 zł miesięcznie na żywność. Pobieranie takich zasiłków jest oczywistym ubóstwem i nie jest potrzebne żadne zaświadczenie. Do zażalenia dołączyła kolejne dwie decyzje MOPR o przyznaniu jej zasiłku celowego na zakup żywności w miesiącu wrześniu oraz październiku 2014 r. w wysokości po 300 zł. Dokonując zwrotu skargi organ przywołał treść art. 261 § 2 Kpa, który stanowił podstawę zwrotu skargi z uwagi na nieuiszczenie opłaty oraz wyjaśnił, że zarówno przy piśmie z dnia 10 września 2013 r., jak i 29 listopada 2013 r. pouczył skarżącą o warunkach zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej określonych w art. 7 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej w szczególności o zwolnieniu przewidzianym w art. 7 pkt 5 ustawy o opłacie skarbowej i obowiązku przedłożenia zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi G.L. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Kwestionując prawidłowość zaskarżonych postanowień, skarżąca podniosła, że żyje wyłącznie z zasiłku opieki i oczywistym jest, że z opieki korzysta się tylko z powodu ubóstwa. Twierdziła, że organ celowo ją szykanuje, by nie udostępnić jej żądanych danych osobowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 261 K.p.a., jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni. Jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana. Powołany przepis dotyczy wniesienia należności z tytułu opłat i kosztów. Wprowadza się więc tym samym podział na dwa rodzaje należności: opłaty i koszty. Opłaty są należnościami za czynności urzędowe. Ustalane są one na podstawie przepisów szczególnych. Mogą mieć one stawki stałe lub zmienne. Najbardziej powszechną opłatą jest opłata skarbowa pobierana na podstawie ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 1448). Przepisy tej ustawy statuują wymóg uiszczenia opłaty skarbowej (w wysokości 10 zł) od czynności urzędowej Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych. Na tle powyższej regulacji, przyjmuje się, że nieuiszczenie wymaganych opłat, w zakresie związanych z tym faktem następstw, w tym także możliwości zastosowania instytucji zwolnienia strony od kosztów postępowania, nie podlega rozważeniu poza postępowaniem administracyjnym, lecz w jego toku. Postanowienie o zwrocie podania (art. 261 § 2 K.p.a.) jest traktowane jako orzeczenie kończące postępowanie w danej instancji (por. Cz. Martysz (w:) G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, t. 2, Warszawa 2005, s. 579). Przedmiotem zwolnienia są opłaty, koszty i należności związane z tokiem postępowania. Formuła związku wskazanych form pieniężnych z tokiem postępowania wymaga szerokiego rozumienia. Pojęcie toku postępowania obejmuje nie tylko czynności procesowe podejmowane od momentu wszczęcia postępowania do chwili uzyskania przez decyzję cechy ostatecznej, ale także czynności przedprocesowe, podejmowane w celu uruchomienia toku (złożenie podania zawierającego żądanie wszczęcia postępowania) oraz wyjątkowo czynności wykonywane po jego ustaniu, gdy istnieją dla nich podstawy prawne, a jednocześnie jest z nimi związany obowiązek poniesienia wskazanych opłat, kosztów i należności. W świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wniosek strony, o zwolnienie z opłaty skarbowej od złożonego podania żądającego wszczęcia postępowania w sprawie przetwarzania danych osobowych jest dopuszczalne i wniosek strony w tym przedmiocie winien być rozpoznany zgodnie z dyspozycją art. 267 Kpa. Przepis ten stanowi, że "W razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuje z zachowaniem przepisów o tych opłatach". Właściwość organu do wydania postanowienia w sprawie zwolnienia z opłaty skarbowej pozostaje w ścisłym związku z wszczęciem postępowania administracyjnego w sprawie przetwarzania danych osobowych, albowiem w świetle art. 267 K.p.a. organ, który pozostaje właściwy do prowadzenia postępowania w sprawie, jest właściwy również do rozstrzygania wymienionej kwestii procesowej. Organ prawidłowo uznał, iż przesłanki zwolnienia z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej zostały określone w art. 7 ustawy o opłacie skarbowej, z którego wynika, że zwolnionymi z przedmiotowego obowiązku są osoby, które dokonując zgłoszenia lub składając wniosek o dokonanie czynności urzędowej albo wniosek o wydanie zaświadczenia lub zezwolenia (pozwolenia, koncesji) albo składając dokument stwierdzający udzielenie pełnomocnictwa lub prokury albo jego odpis, wypis lub kopię przedstawią zaświadczenie o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa (art. 7 pkt 5). W literaturze podkreśla się, iż, w świetle postanowień art. 7 pkt 5 ustawy o opłacie skarbowej zwolnienie z opłaty skarbowej stosowane jest w przypadku, gdy określona osoba korzysta ze świadczeń pomocy społecznej (a więc jakichkolwiek świadczeń), natomiast podstawą udzielenia tych świadczeń jest kryterium ubóstwa. Z punktu widzenia omawianego zwolnienia z opłaty skarbowej decydujące zatem znaczenie ma korzystanie ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa, a nie korzystanie z konkretnej formy świadczenia społecznego. Ustawa o pomocy społecznej wymienia 7 rodzajów świadczeń pieniężnych (np. zasiłek stały, zasiłek okresowy, pomoc dla rodzin zastępczych) oraz 18 rodzajów świadczeń niepieniężnych (np. bilet kredytowany, schronienie, posiłek, niezbędne ubranie). Należy zaznaczyć, że dla zastosowania zwolnienia z opłaty skarbowej nie mają znaczenia przyczyny, które doprowadziły do ubóstwa określonej osoby. Ze sposobu zredagowania treści art. 7 pkt 5 u.o.s. (ustawy o opłacie skarbowej) wynika, że zwolnienie z opłaty skarbowej dotyczy osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa. Skarżąca pomimo dwukrotnego pouczenia jej pismem z dnia 10 września 2013 r., jak i 29 listopada 2013 r. o warunkach zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej – obowiązku przedłożenia zaświadczenia o korzystaniu ze świadczeń pomocy społecznej z powodu ubóstwa - zaświadczenia takiego nie przełożyła. Zasadnie zatem organ w świetle wskazanych wyżej przepisów zwrócił skarżącej G.L. wniesioną do Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych skargę. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.