II SA/Wa 1945/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędziowie WSA Andrzej Góraj, Adam Lipiński (spr.), Protokolant spec. Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2011 r. sprawy ze skargi B. S. – przedstawiciela ustawowego małoletniej A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę Decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy swoją poprzedzającą decyzję z dnia [...] września 2010 r. nr [...] o odmowie przyznania renty w drodze wyjątku małoletniej A. S. po ojcu S. S., zmarłym w wieku 56 lat. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku, świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Zdaniem organu, warunki określone w tym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ następnie stwierdził, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych przesłanek przez osobę zmarłą. Z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że zmarły w wieku 56 lat ojciec dziecka posiadał udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące 20 lat, 5 miesięcy i 22 dni. W 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udowodniono tylko 2 lata, 7 miesięcy i 15 dni tych okresów. W latach 1997 – 1979 oraz 1993 – 1996 wystąpiły przerwy w wykonywaniu zatrudnienia. Od marca 2003 r. do dnia śmierci w czerwcu 2010 r. ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. W skardze do Sądu, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie renty w drodze wyjątku dla małoletniej A. S. Stwierdziła, iż ubezpieczony nadużywał alkoholu, co mogło skutkować problemami z podjęciem zatrudnienia. Skarżąca podniosła, że przez ostatnie lata życia ojciec dziecka nigdy nie był trzeźwy, nie był w stanie wykonywać żadnej pracy, nie płacił alimentów. Skarżąca podniosła ponadto, że ze względu na wiek i duże bezrobocie w okręgu zamieszkania nie pracuje. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do przepisu art. 1 § 2 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Wyjaśnienia również wymaga, że wnioskowana renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym od świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Organ był zatem obowiązany w pierwszej kolejności zbadać spełnienie ww. przesłanek przez zmarłego ojca dziecka, a następnie przez samo dziecko. Z orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2003 r. wynika, że ojciec wnioskodawczyni miał rozpoznany [...]. Z powyższego wynika, że [...]u ojca wnioskodawczyni nie była chorobą samoistną, lecz była spowodowana uzależnieniem od alkoholu. Należy podkreślić, że S. S., mimo lekarskich zaleceń, nie był zainteresowany leczeniem odwykowym. W 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udowodniono tylko 2 lata, 7 miesięcy i 15 dni tych okresów. W latach 1997 – 1979 oraz 1993 – 1996 wystąpiły przerwy w wykonywaniu zatrudnienia. Od marca 2003 r. do dnia śmierci w czerwcu 2010 r. ojciec dziecka nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym. Materiał dowodowy wskazuje więc, że S. S. miał przerwy w zatrudnieniu spowodowane alkoholizmem. Nie można zatem zakwalifikować braków w okresie ubezpieczeniowym, jako spowodowanych nadzwyczajnymi okolicznościami, zwłaszcza że sam odmawiał leczenia, co wynika z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2003 r. W świetle ugruntowanego orzecznictwa sądów administracyjnych choroba alkoholowa nie może być kwalifikowana jako spełniająca przesłankę ustawową "szczególnej okoliczności". Przykładowo NSA w wyroku z dnia 21 stycznia 2003 r., sygn. akt II SA 3404/02 (publik. LEX nr 142371), stwierdził, że uzależnienie alkoholowe nie stanowi niedającej się usunąć przeszkody, która uniemożliwiałaby świadczenie pracy. Nie jest też zdarzeniem skutkującym niezdolnością do pracy i jako takie nie może być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Tylko z tego powodu Prezes ZUS miał podstawy, aby nie rozpatrzyć wniosku strony pozytywnie. Dodatkowo należy wskazać, że przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy, nie jest sama trudna sytuacja materialna. Świadczenie z art. 83 ustawy nie ma charakteru socjalnego i nie może być oderwane od wysokości opłacanych przez ubezpieczonego składek. Choć nie jest to warunek ustawowy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, to adekwatności okresu ubezpieczenia do wieku osoby ubezpieczonej, nie można pomijać w ocenie ustawowej przesłanki szczególnych okoliczności, albowiem jest to istotny element obrazujący aktywność zawodową ubezpieczonego. Przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, iż zmarły ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia jego dziecku jest zasadne. W życiorysie S. S. brak jest takich zdarzeń, które świadczyłyby o chęci przezwyciężenia swojego nałogu, który stał się podstawową przyczyną niewykonywania zatrudnienia od 2003 r. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej i wobec tego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.