II SA/Wa 195/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie W składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Joanna Kube (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 6 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2004 r. nr [...], wydaną w oparciu o art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.) - powoływanej nadal jako ustawa o emeryturach i rentach, o odmowie przyznania B. B. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. W toku postępowania ustalono, że B. B. lat 48 (ur.[...] października 1956 r.) posiada okres ubezpieczenia wynoszący 12 lat, 6 miesięcy i 12 dni. Ostatnio udokumentowany okres ubezpieczenia przypada na dzień 30 listopada 1990 r. Całkowita niezdolność do pracy orzeczona została w dniu [...] września 1999 r. Lekarz orzecznik określił datę powstania całkowitej niezdolności do pracy od września 1993 r. W ostatnim dziesięcioleciu przed powstaniem całkowitej niezdolności do pracy wymieniona podlegała ubezpieczeniu z tytułu zatrudnienia przez okres 2 lata, 1 miesiąc i 11 dni. Organ podał, że B. B. od ostatnio wykazanego okresu ubezpieczenia do daty powstania całkowitej niezdolności do pracy tj. przez 2 lata i 10 miesięcy i 1 dzień nie udokumentowała żadnego okresu zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Ponadto ustalono, że w latach 1987 - 1988 i 1988 - 1990 występowały przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenie emerytalno - rentowe. Podkreślono, że łączny okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 12 lat 6 miesięcy i 12 dni na przestrzeni 37 lat życia w chwili powstania całkowitej niezdolności do pracy jest nieadekwatny do wieku. Stwierdzono, że zazwyczaj osoby w tym wieku mają przepracowany znacznie dłuższy okres ubezpieczenia. Prezes ZUS oceniając wniosek uznał, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności na skutek, których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczeń w trybie ustawowym. Organ uznał, że kwestia trudnych warunków materialnych nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Sądu pełnomocnik skarżącej zakwestionowała zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu skargi podano, że B. B. jest osoba chorą [...] i wymaga stałej opieki a ponadto znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. W dniu 5 kwietnia 2005 r. pełnomocnik skarżącej zwróciła się o rozpoznanie skargi na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w trybie uproszczonym. Pełnomocnik organu pismem z dnia 11 maja 2005 r. nie sprzeciwił się rozpoznaniu sprawy w trybie art. 119 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Wojewódzki Sąd Administracyjny u Warszawie zważył, co następuje: W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153. poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nic spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Skarżąca, posiadająca w wieku 47 lat łączny okres ubezpieczenia 12 lat, 6 miesięcy i 12 dni, w ostatnim dziesięcioleciu przed uznaniem za całkowicie niezdolną do pracy podlegała ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia jedynie 2 lata, 1 miesiąc i 11 dni. Zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje ważnych powodów, dla których wnioskująca o przyznanie świadczenia nie mogła spełnić wymagań potrzebnych do uzyskania emerytury lub renty w normalnym trybie. Innymi słowy, aby brak zatrudnienia w latach 1987 - 1988 i 1988 - 1990 oraz od [...] grudnia 1990 r. do września 1993 r. tj. daty powstania całkowitej niezdolności do pracy był spowodowany szczególnymi okolicznościami, o których mowa w przepisie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Za okoliczność szczególną, uniemożliwiającą wypracowanie stażu skutkującego nabycie świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach - na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu - należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884). Zdaniem Sądu należy uznać za zasadne stanowisko organu, że powoływanie się na trudne warunki materialne nie jest wystarczającym argumentem dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie jest to świadczenie socjalne przyznawane stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Mając na względzie, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, na podstawie art. 151 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.