II SA/Wa 195/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 września 2024 r. sprawy ze skargi E.F. na postanowienie Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. E. F. (dalej, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Obrony Narodowej (dalej, jako: Minister lub organ) z dnia [...] listopada 2023 r. nr [...] w przedmiocie jednorazowego odszkodowania z tytułu choroby pozostającej w związku z pełnieniem służby wojskowej. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wskazano, że w dniu [...] sierpnia 2023 r. Szef Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji (dalej także, jako: Szef CWCR lub organ I instancji) postanowił na podstawie art. 61 a § 1 i 2 K.p.a. odmówić wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego z dnia [...] czerwca 2023 r. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Minister utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Minister stwierdził, że już z tytułu pisma skarżącego wynika, iż złożył wniosek o ponowną ocenę jego stanu zdrowia i wydanie decyzji w związku zaistnieniem nowych okoliczności w sprawie dotyczącej jednorazowego odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu ujawniony w 2012 r., który - według skarżącego - powstał w czasie służby wojskowej, pełnionej od 2004 r. do [...] stycznia 2011 r. Skarżący w czasie służby wojskowej przebywał w szpitalu wojskowym w grudniu 2010 r., a następnie korzystał z 30. dni zwolnienia lekarskiego. Z treści wniosku wynika natomiast, że te okoliczności związane są z konsultacją medyczną w dniu [...] grudnia 2021 r. i pracami alpinistycznymi zakończonymi w 2019 r., tj. poza służbą wojskową. Skarżący podał ponadto, że sprawa podlegała rozpoznaniu przez sądy powszechne pierwszej i drugiej instancji w [...], zakończonemu wydaniem wyroków utrzymujących decyzję Nr [...]. Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. odmawiającą przyznania jednorazowego odszkodowania z powodu nieustalenia przez Wojskowe Komisje Lekarskie pierwszej i drugiej instancji związku uszczerbku na zdrowiu (choroby) ze służbą wojskową. W sprawie zgromadzono z urzędu postanowienie Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. (sygn. akt [...]), wyrok Sądu Okręgowego w [...] [...] Wydział [...] z dnia [...] października 2021 r. (sygn. akt [...]), wyrok Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] z dnia [...] marca 2021 r. (sygn. akt [...]), decyzję Nr [...] Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. (Nr sprawy [...]), zwrotne potwierdzenie odbioru tej decyzji, orzeczenie Nr [...] Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] lipca 2016 r., orzeczenie Nr [...] Rejonowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. w sprawie ustalenia dla celów odszkodowawczych uszczerbku na zdrowiu oraz akta wtórne, dotyczące postępowania odszkodowawczego w sprawie Nr [...], zakończonej powyższymi orzeczeniami sądów. Minister przytoczył art. 61a § 1 K.p.a. i podniósł, że w sprawie już na podstawie treści pisma skarżącego powzięto wiedzę o rozstrzygnięciu tożsamej sprawy w postępowaniu administracyjnym, poddanym kontroli sądowej. Organ I instancji sprawdził tę informację wyżej wskazanymi dokumentami, potwierdzającymi rozstrzygnięcie sprawy tożsamej podmiotowo i przedmiotowo w postępowaniu administracyjnym i przed sądem powszechnym. Tożsamość istnieje wówczas gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym tej sprawy. Organ ustalił także, że na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022 r. poz. 2305, z późn. zm.) brak jest podstaw wszczęcia i ponownego rozpoznania sprawy merytorycznie, gdyż w okoliczności istnienia tożsamości podmiotowej i przedmiotowej przy tej samej podstawie faktycznej oraz w niezmienionym stanie prawnym, zachodzi tożsamość pomiędzy prowadzoną na wniosek skarżącego z dnia [...] stycznia 2016 r. sprawą zakończoną ostateczną i prawomocną decyzją Nr [...] Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. znak: [...], a nową sprawą prowadzoną przez Szefa Ośrodka Zamiejscowego w [...] Centralnego Wojskowego Centrum Rekrutacji. Zaś wszczęcie postępowania i wydanie decyzji ad meritum w aktualnym stanie faktycznym prowadziłoby do naruszenia zasady trwałości decyzji, wyrażonej w art. 16 § 1 K.p.a. oraz narażenia nowej decyzji na zarzut nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Organ dodał, że na podstawie art. 8 § 2 K.p.a. organy administracji publicznej zostały zobowiązane do nieodstępowania bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Zmiana umiejscowienia przepisów prawa, dotyczących odszkodowania, z powodu wprowadzenia w życie nowej, kompleksowej regulacji prawnej stosunków służbowych żołnierzy i żołnierzy zawodowych w ustawie o obronie Ojczyzny przy utrzymaniu identycznego brzmienia przepisów prawa, jak w poprzednio obowiązującym porządku prawnym, nie uzasadnia przyjęcia, że nastąpiła zmiana prawa w sposób umożliwiający stronie dochodzenie na nawo odszkodowania, co do którego zapadło już prawomocne rozstrzygnięcie. Jednocześnie organ administracyjny jest zobowiązany do respektowania wyroków, zgodnie z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, z póżn. zm.). Natomiast wyrok Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2021 r. ([...]) oddalający apelację wnioskodawcy od wyroku Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] marca 2021 r. ([...]) oddalającego odwołanie od decyzji Nr [...] Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. i postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. ([...]) korzystają z powagi rzeczy osądzonej, którą organ jest zobowiązany respektować. Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniesiono, że sprawa dotyczy utraty zdrowia w czasie gdy skarżący pełnił służbę wojskową w [...] batalionie powietrznodesantowym w Krakowie. Skarżący wskazał, że wykonywał swoje obowiązki rzetelnie i z satysfakcją, jednak w wyniku tej ciężkiej pracy znalazł się w dniu [...] grudnia 2010 r. w szpitalu z bólem kręgosłupa. Skarżący opisał swój stan zdrowia w tym czasie i w latach następnych, wyniki wojskowych komisji lekarski orzekających o stanie zdrowia skarżącego, oraz przebieg postępowania i działań jakie podejmował przed sądami powszechnymi. Skarżący wniósł o rozstrzygnięcie sprawy w sposób rzetelny i obiektywny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. W piśmie procesowym z dnia [...] marca 2024 r. skarżący podtrzymał zarzuty i wnioski skargi, uznając stanowisko organu za bezpodstawne. Skarżący ponownie opisał przebieg postępowania i wniósł o pozyskanie nagrań z rozprawy z Sądu Rejonowego w [...] oraz Sądu Okręgowego w [...], uznanie dokumentacji medycznej z 2013 r., wezwanie i przesłuchanie świadków. Skarżący dołączył do pisma obszerną dokumentację. W piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2024 r. skarżący wniósł o uwzględnienie przy rozstrzyganiu sprawy, pisma, które skierował do Prezesa Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] lutego 2024 r. oraz filmów, które nagrał na okoliczność stanu zdrowia (dołączył pismo i płyty DVD). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że niniejsze postępowania dotyczy oceny legalności postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Wyjaśnienie to jest niezbędne z uwagi na treść skargi, w której skarżący stara się wykazać liczne, jego zdaniem, nieprawidłowości w postępowaniu prowadzonym przez Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] i zakończonego decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., a następnie nieprawidłowości w postepowaniu przed sądami powszechnymi. Kwestie związane z oceną tych zarzutów muszą pozostać jednak poza oceną Sądu, który zobowiązany jest, na tym etapie postępowania, zbadać zgodność z prawem postanowienia Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] listopada 2023 r. utrzymującego w mocy postanowienie z dnia [...] sierpnia 2023 r., wydane na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. Stosownie do art. 61a § 1 K.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści tego przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Pierwszą z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Druga z przesłanek nie jest jednoznaczna. W piśmiennictwie trafnie podnosi się, że za uzasadnione przyczyny w rozumieniu tego przepisu należy uznać wszelkie przyczyny - wynikające czy to z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, czy to z przepisów ustaw szczególnych - uniemożliwiające wszczęcie postępowania. Ponieważ, co do zasady, postępowanie administracyjne zmierzać ma do wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty, działalność organu powinna być skierowana ku konkretyzacji praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa. Odmowa wszczęcia postępowania ma pozwolić uniknąć czasochłonnych postępowań administracyjnych, które i tak musiałyby zakończyć się decyzją o umorzeniu. Nie bez znaczenia jest przy tym, że art. 61a § 2 K.p.a. daję ochronę podmiotom żądającym wszczęcia postępowania administracyjnego – a to przez prawo wniesienia środka zaskarżenia od postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Przesłanki wymienione w art. 61 a § 1 K.p.a. mają charakter samoistny, co oznacza, że wystąpienie jednej zamyka dopuszczalność wszczęcia postępowania administracyjnego. W tej sprawie organ uznał, iż brak jest podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego na żądanie skarżącego określone we wniosku z dnia [...] czerwca 2023 r. albowiem zachodzi tożsamość podmiotowa i przedmiotowa ze sprawą rozstrzygnięta już ostateczną i prawomocną decyzją Szefa Wojskowego Sztabu Wojskowego w [...] Ze stanowiskiem tym należy się zgodzić. Z akt sprawy bezspornie wynika, że ww. decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] stycznia 2016 r., odmówiono skarżącemu przyznania jednorazowego odszkodowania z tytułu choroby pozostającej w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej. Odwołanie od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] z dnia [...] marca 2021 r. (sygn. akt [...]). Natomiast Sąd Okręgowy w [...] [...] Wydział [...] wyrokiem z dnia [...] października 2021 r. (sygn. akt [...]) oddalił apelację. We wniosku z dnia [...] czerwca 2023 r. skarżący ponownie sformułował żądanie przyznania jednorazowego odszkodowania "za uszczerbek na zdrowiu ujawnionego w 2012 roku, a mającego swoje źródło w czasie służby wojskowej 2004-2011 r. (grudzień 2010 r.) pobyt w szpitalu wojskowym, oraz 30 dni zwolnienia lekarskiego po pobycie w szpitalu". W ocenie Sądu, zasadne jest stanowisko organu, że mamy do czynienia w tej sytuacji z tożsamością podmiotową i przedmiotową obu żądań skarżącego tj. objętych wnioskiem z dnia [...] stycznia 2016 r. i wnioskiem z dnia [...] czerwca 2023 r. Tożsamość sprawy istnieje, gdy występują te same podmioty w sprawie, dotyczy ona tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym sprawy. Wyjaśnić przy tym trzeba, że w pełni uzasadnione jest twierdzenie organu, że zmiana umiejscowienia przepisów prawa, dotyczących odszkodowania, z powodu wprowadzenia w życie nowej, kompleksowej regulacji prawnej stosunków służbowych żołnierzy i żołnierzy zawodowych w ustawie o obronie Ojczyzny przy utrzymaniu identycznego brzmienia przepisów prawa, jak w poprzednio obowiązującym porządku prawnym, nie uzasadnia przyjęcia, że nastąpiła zmiana prawa w sposób umożliwiający stronie dochodzenie na nawo odszkodowania, co do którego zapadło już prawomocne rozstrzygnięcie. Przypomnieć trzeba, że decyzja Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. została wydana na podstawie ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. z 2014 r., poz. 213 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 września 2003 r. w sprawie postępowania w razie wypadku lub ujawnienia choroby, pozostających w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej (Dz. U. z 2014 r. poz. 1083 ze zm.). Natomiast w dniu 23 kwietnia 2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. 2022.2305), która uchyliła ustawę z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową, oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 września 2003 r. w sprawie postępowania w razie wypadku lub ujawnienia choroby, pozostających w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej. W Dziale XVI ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny zostały zawarte przepisy dotyczące świadczeń odszkodowawczych pozostających w związku ze służbą wojskową. Ponadto, w dniu 26 lipca 2022 r. weszło w życie rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 lipca 2022 r. w sprawie postępowania w razie wypadku lub ujawnienia choroby pozostających w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej (Dz. U. 2022.1559). Jak wynika z porównania wyżej wymienionych ustaw, regulacje dotyczące świadczeń odszkodowawczych obejmujących jednorazowe odszkodowanie w razie wypadku lub choroby pozostających w związku ze służbą wojskową, w dniu wydania decyzji z dnia [...] sierpnia 2016 r. i w czasie składania wniosku z dnia [...] czerwca 2023 r. nie uległy modyfikacji (por. art. 1, art. 2 i art. 15 ustawy o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową oraz art. 509 i art. 519 ustawy o obronie Ojczyzny). Należy również wyjaśnić, że w doktrynie oraz judykaturze przyjęto, że jedną z "uzasadnionych przyczyn" zobowiązujących organ administracji publicznej do wydania postanowienia na podstawie 61a § 1 K.p.a. jest uprzednie rozstrzygnięcie sprawy decyzją ostateczną (por. R. Hauser, M. Wierzbowski, k.p.a. Komentarz, Warszawa 2015, s. 383-384; wyrok NSA z 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 493/13, wyrok NSA z 15 października 2013 r., sygn. akt II OSK 1395/12). Wszczęcie postępowania przez organ administracji w sprawie, która została już wcześniej rozstrzygnięta decyzją ostateczną narusza bowiem zasadę trwałości decyzji wynikającą z art. 16 § 1 K.p.a. oraz zasadę pewności obrotu prawnego. Decyzja organu administracji, rozstrzygająca ponownie sprawę wcześniej rozstrzygniętą inną decyzją ostateczną tegoż organu, a nie stanowiąca o uchyleniu tej pierwotnej decyzji na podstawie odpowiednich przepisów K.p.a., jest dotknięta wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. (res iudicata). Warunkiem sine qua non wydania postanowienia na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. ze względu na wcześniejsze rozstrzygnięcie sprawy jest stwierdzenie tożsamości stosunku administracyjnoprawnego występującego pomiędzy sprawą zakończoną wydaniem decyzji ostatecznej oraz powtórnym wnioskiem o jej prowadzenie. W tej sprawie takie okoliczności zostały przez organ wykazane, co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Sąd nie dopatrzył się żadnego naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności. Z uwagi na wnioski i twierdzenia skargi oraz pisma procesowego z dnia [...] sierpnia 2024 r., należy jeszcze wyjaśnić skarżącemu, że przedmiotem oceny Sądu było postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania wydane na podstawie art. 61a § 1 i 2 K.p.a. W tym tylko zakresie Sąd uprawniony był do zbadania legalności wydanego rozstrzygnięcia – innymi słowy, prawidłowości zastosowania ww. przepisu prawa. Przedmiotem rozstrzygania organu nie był stan zdrowia skarżącego czy podstawy do przyznania odszkodowania, a tym bardziej kwestie związane z prowadzonymi postępowaniami przed sądem powszechnym. W tej sprawie nie doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, a zatem do merytorycznej oceny żądania strony. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935) orzekł jak w sentencji. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.