II SA/Wa 1954/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski, Asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Beata Gibzińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi U.C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] o odmowie przyznania U. C. świadczenia w drodze wyjątku, wydaną w oparciu o art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) – powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach. W uzasadnieniu powyższej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił jednocześnie, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Prezes ZUS oceniając wniosek uznał, że w sprawie brak jest szczególnych okoliczności na skutek, których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczeń w trybie ustawowym. W toku postępowania ustalono, że U. C. – lat 57 (ur. [...] lutego 1949 r.) została uznana za całkowicie niezdolną do pracy przez lekarza orzecznika ZUS od [...] kwietnia 2006 r., a więc po upływie ponad 12 lat od zgonu ubezpieczonego męża skarżącej M. C., który zmarł w dniu [...] września 1993 r. Przyjęto, że w ciągu tego przedziału czasowego była ona osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, co powoduje, że nie istniały przeciwwskazania do podjęcia przez nią zatrudnienia i zapewnienia sobie w przyszłości prawa do własnego świadczenia. Organ uznał, że spełnienie tylko jednego warunku, tj. pozostawania bez niezbędnych środków utrzymania nie stanowi wystarczającej podstawy do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Sądu skarżąca zakwestionowała zaskarżoną decyzję. Podała, że nigdy nie pracowała i pozostawała na utrzymaniu męża. Po jego śmierci złożyła do ZUS wniosek o przyznanie prawa do stałej renty rodzinnej z powodu złego stanu zdrowia, który uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia. Podała, że obecnie skończyła 57 lat, jest chora, całkowicie niezdolna do pracy, a także pozostaje bez środków do życia. W dniu [...] kwietnia 2002 r., kiedy miała 53 lata i nie miała szans na podjęcie jakiejkolwiek pracy ze względu na wiek i stan zdrowia, otrzymała decyzję ZUS o wstrzymaniu jej wypłaty renty rodzinnej. U. C. w piśmie procesowym z dnia 30 października 2006 r. szczegółowo przedstawiła stan swojego zdrowia, który według niej uniemożliwiał jej podjęcie jakiejkolwiek pracy jeszcze przed śmiercią męża. Uznała, że to wskutek wadliwych działań organów ZUS pozostaje bez świadczeń rentowych. Wyjaśniła, że orzeczeniem Komisji Lekarskiej z lipca 1996 r. przyznano jej rentę na dwa lata. Po upływie tego okresu nie wezwano jej na badania kontrolne, mimo że upływał okres 5 lat od śmierci męża, określony w art. 41 ust. 2 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz. U. z 1983 r. Nr 30, poz. 144). Według niej badanie przeprowadzone w dniu [...] grudnia 1998 r. nie było prawidłowe. Nie otrzymała wówczas żadnej opinii, lecz decyzję z dnia [...] stycznia 1999 r. o przyznaniu renty stałej. Wskazała, że nie dano jej szansy na odwołanie się od wyników tego badania. Jej zdaniem po upływie 3 lat nie była możliwa właściwa ocena jej stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów w niej zawartych wyjaśniono, że nie jest okolicznością przemawiającą za przyznaniem wnioskodawczyni renty w drodze wyjątku fakt, że skarżąca od 1993 r. pobierała rentę rodzinną po mężu jako inwalidka III grupy, przyznaną i wypłacaną także po [...] lutego 1999 r., kiedy to świadczenie już jej nie przysługiwało z uwagi na to, że była osobą zdolną do pracy. Podano, że decyzja organów ZUS o odmowie przyznania renty rodzinnej z dnia [...] lutego 2002 r. była przedmiotem rozpoznania Sądu Okręgowego w K., który wyrokiem z dnia [...] maja 2003 r. sygn. akt [...] oddalił jej odwołanie, a po złożeniu środka zaskarżenia Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia [...] grudnia 2003 r. sygn. akt [...] utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. Zwrócono uwagę, że skarżąca wnioskowała już wcześniej o prawo do świadczenia w drodze wyjątku i decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. Prezes ZUS odmówił przyznania jej tego uprawnienia i od tej decyzji skarżąca nie składała wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem organu, w sprawie nie jest okolicznością szczególną fakt, że wnioskodawczyni stała się całkowicie niezdolna do pracy po 12 latach po śmierci męża, a w całym swoim życiu nie podjęła żadnej aktywności w celu zapewnienia sobie świadczeń z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 tej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku: • niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; • ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; • osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. W ocenie Sądu, Prezes ZUS prawidłowo przyjął, że w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności, z powodu których nie zostały spełnione przez wnioskodawczynię wymagania dające prawo do renty rodzinnej po zmarłym mężu w normalnym trybie. Za okoliczność szczególną, uniemożliwiającą nabycie świadczeń w trybie przepisów ustawy o emeryturach i rentach, na potrzeby stosowania powołanego wyżej przepisu, należy uznać wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2001 r. sygn. akt II SA 3191/00 - LEX nr 537884). W sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem Sądu Apelacyjnego, oddalającym apelację ubezpieczonej z dnia [...] grudnia 2003 r. sygn. akt [...] ustalono, że ubezpieczona mogłaby uzyskać uprawnienia do renty rodzinnej po mężu, gdyby stała się częściowo niezdolna do pracy najpóźniej do dnia [...] czerwca 2000 r. (por. postanowienie Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. z dnia [...] stycznia 2005 r. sygn. akt [...]). Niewątpliwym jest, że do tej daty, tj. [...] czerwca 2000 r. skarżąca nie była nawet częściowo niezdolna do pracy, a z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] maja 2005 r., od którego nie wniesiono sprzeciwu, wynika że U.C. całkowicie niezdolną do pracy stała się od dnia [...] kwietnia 2006 r. W związku z powyższymi ustaleniami należy przyjąć, że to nie stan zdrowia skarżącej uniemożliwił jej podjęcie zatrudnienia po zaprzestaniu pobierania renty rodzinnej. Przy czym podkreślenia wymaga, że na ocenę zdolności do pracy ze względu na stan zdrowia nie ma wpływu orzeczenie Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] marca 2003 r. o zaliczeniu skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od dnia [...] lutego 2003 r. Należy również stwierdzić, że okolicznością szczególną, usprawiedliwiającą brak podjęcia zatrudniania przez skarżącą, a w konsekwencji obligującą Prezesa ZUS do przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie może być fakt wadliwego przyznania i wypłacania skarżącej renty rodzinnej od dnia [...] lutego 1999 r. do dnia [...] kwietnia 2002 r. Wskazać należy, że świadczenie przewidziane w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Mając na względzie, że zaskarżona decyzja prawa nie narusza Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).