II SA/Wa 196/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej (spraw.) Ewa Grochowska – Jung Protokolant straszy sekretarz sądowy Aneta Duszyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2015 r. sprawy ze skargi I. I. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2014 r. nr [...] działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2013r., poz. 1440 ze zm.), odmówił I. I. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Strona złożyła wniosek o ponowne, rozpatrzenie sprawy. Wnoszący stwierdził, że ma 19 lat, mieszka z babcią emerytką. Emerytura babci nie wystarcza na utrzymanie bowiem babcia jest osobą bardzo schorowaną. Po odliczeniu kosztów leków oraz utrzymania mieszkania na życie pozostaje rodzinie niewiele pieniędzy. I.I. nadmienił, że chodzi do III klasy liceum oraz chciałby zdać maturę. Jednak bez przyznania renty specjalnej, nie będzie to możliwe. Wnosił również o przyznanie renty chociaż na jeden rok, do końca nauki w liceum. Stwierdził, że jeśli nie otrzyma renty będzie zmuszony zrezygnować z nauki i pójść do pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2014 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t .j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] września 2014 r. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ww. ustawy jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ stwierdził, że w badanej sprawie nie istnieją przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których matka strony nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Podniósł, że strona nie wykazała, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które ubezpieczona nie miała wpływu. Zdaniem organu z dokumentacji zawartej w aktach rentowych wynika, że na przestrzeni 43 lat życia L. M. 15 lat, 6 miesięcy i 4 dni stanowią okresy składkowe i nieskładkowe. Natomiast w ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem śmierci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym został udowodniony okres składkowy wynoszący 2 lata i 21 dni tych okresów. Organ wyjaśnił, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe tylko wtedy, gdy do wymaganego okresu ubezpieczenia brakuje niewielki okres, który dodatkowo muszą usprawiedliwiać szczególne okoliczności. Prezes ZUS podniósł, że w okresach od 15 lutego 2005 r. do 25 września 2006 r., od 1 października 2007 r. do 31 marca 2009 r. oraz od 1 maja 2009 r. do 4 września 2011 r., tj. przez okres wynoszący ponad 5 lat nie został udokumentowany jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. W sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu ubezpieczenia oraz nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem w wykazanych przerwach wobec L. M. nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwala przyjąć, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które uniemożliwiły nabycie przez matkę strony prawa do świadczenia w trybie zwykłym z przyczyn zasługujących na potraktowanie ich jako szczególne. Przedstawiona sytuacja materialna strony jest niewątpliwie bardzo trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. I.I. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2014 r. Skarżący podniósł, że jego matka zmarła w dniu [...] lutego 2014 r. Natomiast Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawia przyznania renty w drodze wyjątku. Nadmienił również, że jego babcia przeszła zawał oraz udar wobec czego nie ma siły do pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sady administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga wniesiona w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.). Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty i którzy nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna, pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego. Są finansowane z budżetu państwa, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Uznaniowość nie oznacza jednak pozostawienia organowi całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie, bowiem jej granice wyznaczają z jednej strony przesłanki zawarte w ww. przepisie art. 83 ust. 1, z drugiej zaś przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, stosownie do treści art. 124 ww. ustawy. Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest zatem zobowiązany także do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 K.p.a.), a więc do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Winien też w sposób należyty i wyczerpujący informować strony o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 K.p.a.). Musi wreszcie wyczerpująco zebrać, rozpatrzeć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a. W niniejszej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przestrzegał wskazanych wyżej regulacji, zaś wydane rozstrzygnięcia są zgodne z prawem. Wnioskowana przez skarżącego renta rodzinna w drodze wyjątku jest świadczeniem pochodnym świadczenia jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Organ był zatem obowiązany, zbadać spełnienie wyżej wymienionych przesłanek w pierwszej kolejności przez zmarłą matkę wnioskodawcy, a następnie przez samego wnioskodawcę. Zdaniem Sądu w toku postępowania administracyjnego dowiedziono, że na przestrzeni 43 lat życia L. M.– matka skarżącego uzyskała 15 lat, 6 miesięcy i 4 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w ocenianym do uprawnień 10-leciu przed dniem śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym udowodniony został okres składkowy wynoszący 2 lata i 21 dni. W okresach od 15 lutego 2005 r. do 25 września 2006 r., od 1 października 2007 r. do 31 marca 2009 r. oraz od 1 maja 2009 r. do 4 września 2011 r., tj. przez okres wynoszący ponad 5 lat nie został udokumentowany jakikolwiek okres zatrudnienia poparty opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Przepis art. 83 ww. ustawy nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak okoliczności przez które osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty w trybie zwykłym, muszą być szczególne i wyjątkowe. Wskazać należy, że za szczególną okoliczność w świetle przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, uznaje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan, wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Przy czym okoliczność ta musi pozostawać w związku przyczynowym z brakiem uprawnień do świadczenia w zwykłym trybie, musi być obiektywna i niezależna od wnioskodawcy, który pomimo dołożenia należytej staranności, nie był w stanie zapobiec jej skutkom. Powodem braku ubezpieczenia L. M. w wymienionych powyżej okresach nie były okoliczności szczególne uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu ubezpieczenia oraz nabyciu uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Brak jest w aktach administracyjnych sprawy jakichkolwiek dokumentów o tym świadczących. Także skarżący w toku postępowania nie przedstawił żadnych szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak okresów ubezpieczenia swojej matki. Zauważyć także należy, że w wykazanych przerwach w zatrudnieniu, wobec L. M. nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita bądź też częściowa niezdolność do pracy. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie organ miał podstawę do przyjęcia, iż sam skarżący nie spełnia przesłanki szczególnych okoliczności do uzyskania renty rodzinnej w drodze wyjątku. I.I. urodził się w dniu [...] grudnia 1995 r., zatem w chwili wydania przez organ zaskarżonej decyzji miał ukończone 18 lat. Ponadto z treści dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy wynika, że w dniu 31 sierpnia 2014 r. ukończył naukę w szkole średniej. W aktach sprawy brak też dokumentów świadczących o całkowitej niezdolności skarżącego do pracy. W tej sytuacji, zgodnie z treścią art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, skarżący jako osoba pełnoletnia i zdolna do pracy, automatycznie wyłączony jest z kręgu osób, do których adresowany jest powyższy przepis. Ani całkowita niezdolność do pracy orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS, ani wiek nie ograniczają skarżącego w podjęciu pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Przez pojęcie wieku jako przesłanki niemożności podjęcia pracy, rozumieć należy wiek poniżej 18 lat albo też wiek emerytalny. Wprawdzie w treści skargi skarżący nie wskazał na to, by nadal pobierał naukę, to podkreślić należy, że kontynowanie nauki nie jest okolicznością uniemożliwiającą podjęcie pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym (por. wyrok NSA z dnia 3 czerwca 2005 r., sygn. akt I OSK 1183/04, z dnia 8 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1906/12, z dnia 23 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 42/13). Zatem nawet okres pobierania nauki przez osobę, która ukończyła 18 rok życia, nie skutkuje w kontekście art. 83 ww. ustawy, uprawnieniem do świadczenia w drodze wyjątku po ubezpieczonym zmarłym rodzicu. Skarżący, jak i jego rodzina, niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, ale nie jest to okoliczność uzasadniająca przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, które przyznaje się wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. Wobec powyższego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.