II SA/Wa 1964/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.), Sędzia WSA Konrad Łukaszewicz, Protokolant specjalista Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 1270) odmówił A. S. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 83 powołanej ustawy. Wskazał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia łącznie wszystkich warunków określonych w tym przepisie. Prezes ZUS podał, że wnioskodawca na przestrzeni 57 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy udokumentował tylko 8 lat, 3 miesiące i 12 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Ponadto zarówno w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy, jak i w 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano jedynie 1 rok, 4 miesiące i 10 dni tych okresów. Organ wskazał, że w latach 1980-1981, 1989-1997, 2001-2012, 2012-2014, 2014-2016 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Prezes ZUS stwierdził, że w jego ocenie w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec wnioskodawcy nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została ustalona dopiero od [...].01.2018 r. Nie istniały zatem, zdaniem organu, do tego dnia przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Organ wskazał, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi A. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący wskazał na ciężki stan zdrowia i trudną sytuację materialną. Podniósł, że żona musi zajmować się nim 24 godziny na dobę w związku z czym nie może podjąć pracy w celu uzyskania dodatkowych dochodów, zaś jej emerytura wynosi 825 zł. Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Podniósł m.in., że przy wydawaniu decyzji związany jest wydanymi w sprawie orzeczeniami lekarskimi. Wskazał, że z akt sprawy wynika, że skarżący do stycznia 2018 r. nie był całkowicie niezdolny do pracy, a wcześniej nie istniała u niego częściowa niezdolność do pracy - zatem nie ma mowy, by organ uznał, że to stan zdrowia był zasadniczą przyczyna usprawiedliwiającą brak zatrudnienia, jak też, by uwzględnił możliwość, że to pogorszenie się tegoż stanu zdrowia spowodowało przerwanie pracy (skoro zresztą w dacie tegoż pogorszenia skarżący nie pracował). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlegała uwzględnieniu. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej naruszone zostały przepisy prawa administracyjnego procesowego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. W świetle powołanego przepisu, przyznanie świadczenia pozostawiono uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Powyższe nie oznacza jednak, że organ zwolniony jest ze stosowania zasad ogólnych ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej k.p.a. Prezes ZUS podejmujący decyzje administracyjne w tego rodzaju sprawach jest związany rygorami procedury administracyjnej określającej obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania administracyjnego i orzekania. Obowiązany jest przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnienia rozstrzygnięcia zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie Sądu, w sprawie niniejszej doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ stwierdził w decyzji, że w przerwach w zatrudnieniu, w tym m.in. w latach 2001-2012, 2012-2014, 2014-2016 nie orzeczono wobec skarżącego całkowitej niezdolności do pracy, a ty samym nie została spełniona przesłanka szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły nabycie uprawnień w trybie zwykłym. Całkowita niezdolność do pracy została ustalona dopiero od [...].01.2018 r. Organ nie wziął jednakże pod uwagę i nie rozważył, że ze znajdującego się w aktach postępowania administracyjnego orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...].12.2017 r. wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności (umiarkowany) datuje się u skarżącego od [...].10.2017 r. Nadto, w uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że istniejące schorzenie narusza sprawność organizmu, powoduje niezdolność do pracy na otwartym rynku pracy lub też zdolność do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej. Wskazano przy tym, że stopień niepełnosprawności datowany od [...].10.2017 r. ustala się ze wskazaniem konieczności czasowej lub też okresowej pomocy drugiej osoby w celu pełnienia ról społecznych. Wprawdzie orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności nie jest wiążące dla Prezesa ZUS, tym niemniej jego treść nakazywała rozważyć, czy istotnie przed [...].01.2018 r. to nie stan zdrowia był przeszkodą w podjęciu zatrudnienia. Skoro bowiem istniejące schorzenie było tego rodzaju, że konieczna była pomoc drugiej osoby w celu pełnienia ról społecznych, to okoliczność ta mogła stanowić istotną przeszkodę w podjęciu zatrudnienia. Nadto, także w orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności (z pieczęcią ZUS Oddział w [...] Biuro [...] w [...] [...].12.2002) wynika, że wnioskodawca miał ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności od [...].05.2002 r. (orzeczenie wydano na okres do [...].06.2003 r.). W uzasadnieniu tego orzeczenia także wskazano, że istniejące schorzenie czyni wnioskodawcę częściowo niezdolnym do pracy i zdolnego do wykonywania zatrudnienia na stanowisku pracy przystosowanym odpowiednio do potrzeb i możliwości wynikających z niepełnosprawności. Wskazano, że w celu pełnienia ról społecznych wymaga częściowej lub okresowej pomocy innych osób w związku z ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z opinii lekarskiej z [...].04.2018 r. wydanej w sprawie wnioskodawcy i znajdującej się w aktach sprawy (ZUS Oddział w [...]) wynika, że wnioskodawca leczony był neurologicznie po przebytym udarze niedokrwiennym mózgu w 2002 r. Zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem, za szczególną okoliczność na potrzeby stosowania art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przyjmuje się wyłącznie obiektywne i niezależne od woli konkretnej osoby zdarzenia bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Pamiętać należy, że nie zawsze wyłącznie całkowita niezdolność do pracy stanowi szczególną okoliczność na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wszystkie wskazane wyżej okoliczności winny być przez organ poddane ocenie przy ustalaniu, czy po stronie skarżącego w istocie nie istniały niezależne od niego przyczyny, dotyczące stanu zdrowia, które w sposób istotny ograniczały lub wręcz uniemożliwiały podjęcie zatrudnienia. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w wyroku.