II SA/Wa 1967/16
WyrokWSA w Warszawie2017-01-11
Skład orzekający: Iwona Maciejuk, Andrzej Góraj, Ewa Marcinkowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy okoliczności związane z chorobą nowotworową, które wystąpiły w trakcie zatrudnienia, mogą stanowić "szczególne okoliczności" uzasadniające przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, mimo niespełnienia wymogów ustawowych w trybie zwykłym?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy administracji publicznej nie dokonały wszechstronnej oceny materiału dowodowego w kontekście przesłanki "szczególnych okoliczności" wymaganej do przyznania renty w drodze wyjątku. Pominięto istotny fakt, że choroba nowotworowa, która spowodowała całkowitą niezdolność do pracy, wystąpiła w okresie zatrudnienia, co stanowiło niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu pracy i odprowadzaniu składek. Brak takiej analizy naruszył zasady postępowania administracyjnego i uzasadnia uchylenie zaskarżonych decyzji.Stan faktyczny
A. R. złożyła wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, powołując się na trudną sytuację zdrowotną (nowotwór mózgu) i materialną. Organy ZUS odmówiły przyznania świadczenia, uznając, że nie zostały spełnione przesłanki szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie renty w trybie nadzwyczajnym, w szczególności z uwagi na brak wystarczającego stażu ubezpieczeniowego i przerwy w zatrudnieniu. Skarżąca podniosła, że choroba wystąpiła w trakcie zatrudnienia, a przerwy w pracy wynikały z sytuacji na rynku pracy i opieki nad dziećmi.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędziowie WSA Andrzej Góraj, Ewa Marcinkowska (spr.), , Protokolant specjalista Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2016 r.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) decyzją nr [...], z dnia [...] października 2016 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2016 r., nr [...] o odmowie przyznania A. R. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2016 r. A. R. wystąpiła do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że ma obecnie [...] lat. W 2013 r. na skutek upadku doznała urazu kręgosłupa. W związku z tym urazem przebywała na zasiłku chorobowym. Nasilające się w tym okresie bóle i zawroty głowy nie pozwoliły jej na powrót do pracy. Złożyła wniosek o zasiłek rehabilitacyjny, jednak lekarz orzecznik ZUS stwierdził, że jest zdolna do pracy. W lipcu 2014 r. zdiagnozowano u niej nowotwór złośliwy mózgu, została poddana radioterapii. Obecnie wciąż występują u niej bóle i zawroty głowy, aż do utraty świadomości. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, synem i teściową. Syn jest pełnoletni, ale pod wpływem wiadomości o jej chorobie popadł w depresję lękową, nie jest w stanie uczyć się ani pracować. Mąż ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, ale stara się w miarę możliwości zapewnić utrzymanie rodzinie. Teściowa jest na emeryturze i też ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Wnioskodawczyni w 2015 r. po wyczerpaniu zasiłku chorobowego otrzymała zasiłek rehabilitacyjny. W trakcie przebywania na zasiłku rehabilitacyjnym złożyła wniosek o rentę. Komisja lekarska ZUS uznała ją za całkowicie niezdolną do pracy, jednak odmówiono jej przyznania renty w trybie zwykłym z uwagi na niespełnienie warunków ustawowych. Obecnie po zakończeniu pobierania zasiłku rehabilitacyjnego znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej.
Prezes ZUS decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887), odmówił A. R. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.
W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych organ stwierdził, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest wyłącznie w przypadku, gdy spełnione są łącznie wszystkie wymienione w tym przepisie przesłanki, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia.
Organ podniósł, że z dokumentacji rentowej wynika, iż wnioskodawczyni w wieku [...] lat stała się całkowicie niezdolna do pracy. Na przestrzeni [...] lat życia posiada tylko [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni łącznych okresów ubezpieczenia.
Ponadto, w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy, zamiast [...] lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym –udokumentowała [...] lata, [...] miesiąc i [...] dni tych okresów. Przy czym okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych.
Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 2000-2005, 2007-2012 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi.
Organ zaznaczył, że przy orzekaniu w przedmiocie świadczeń w drodze wyjątku kluczowe są powody niespełnienia przez wnioskodawcę wymogów koniecznych do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak tych uprawnień nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu.
W ocenie organu , w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec wnioskodawczyni nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy uniemożliwiająca kontynuowanie zatrudnienia została u wnioskodawczyni ustalona orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] marca 2016 r. dopiero od [...] lipca 2014 r. Nie istniały zatem, do tego dnia przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Ponadto wnioskodawczyni nie wykazała innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miała wpływu
W związku z powyższym w tym stanie faktycznym brak podstaw do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy na mocy przepisu art. 83 ww. ustawy.
Organ zaznaczył jednocześnie, iż przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.
A. R. złożyła od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W uzasadnieniu wniosku wyjaśniła, że w latach 2000-2005 oraz w latach 2007-2012 była zarejestrowana jako osoba bezrobotna oraz aktywnie poszukiwała pracy. Na potwierdzenie powyższego załączyła zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w P.
Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] października 2016 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2016 r.
W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał wcześniejszą argumentację.
Podkreślił, iż po ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizie zebranego materiału dowodowego nadal nie stwierdzono istnienia przesłanki szczególnych okoliczności, na skutek których wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Wnioskodawczyni nie wykazała bowiem, aby niespełnienie warunków do świadczenia w trybie zwykłym spowodowane było okolicznościami, na które nie miała wpływu.
Organ zaznaczył, że zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, jakkolwiek świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak nie może on pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w tym przepisie. Dotychczasowy okres ubezpieczenia powinien być zatem adekwatny do wieku wnioskodawczyni, a tylko wykazanie, że niespełnienie warunków do ubezpieczenia spowodowały okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku.
Natomiast w ocenianym do uprawnień 10-leciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy, zamiast [...] lat okresów składkowych i nieskładkowych -wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - został udokumentowany tylko okres wynoszący [...] lata, [...] miesiąc i [...] dni tych okresów.
Ponadto w okresach od [...] r. do [...] r. oraz od [...] r. do [...] r. wnioskodawczyni nie podejmowała zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.
Analiza przebiegu ubezpieczenia prowadzi do wniosku, że niespełnienie warunków do świadczenia na zasadach ogólnych nie było następstwem zdarzeń o charakterze szczególnym, bowiem w wyżej wymienionych okresach wnioskodawczyni nie miała orzeczonej całkowitej niezdolność do pracy. Zatem nie istniały przeciwwskazania, ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały kontynuowanie zatrudnienia, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.
Odnosząc się natomiast do okoliczności podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ wyjaśnił, iż fakt zarejestrowania w charakterze osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku nie może być uznany za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy, bowiem zgodnie z przepisami ww. ustawy okres pozostawania bez pracy, nawet potwierdzony formalną rejestracją bezrobotnego w Urzędzie Pracy nie stanowi ani okresu składkowego ani okresu nieskładkowego.
Trudno również uznać, że okolicznością szczególną, wskutek której wnioskodawczyni nie nabyła uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym była sytuacja na rynku pracy. Co prawda nie można kwestionować, że skala bezrobocia jest duża i występują trudności w znalezieniu pracy, jednakże w świetle orzecznictwa sądów administracyjnych nie jest to okoliczność szczególna w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i nie może stanowić usprawiedliwienia dla ponad 10- letniej przerwy w ubezpieczeniu.
W związku z powyższym, po przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ustawy nie można uznać, że w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, które były powodem niespełnienia przez wnioskodawczynię warunków do świadczenia na zasadach ogólnych.
Organ zaznaczył jednocześnie, że wprawdzie przedstawiona sytuacja materialna jest niewątpliwie trudna, jednakże nie stanowi ona wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenia na podstawie przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem świadczeniami socjalnymi, przyznawanymi jedynie według potrzeb, lecz są świadczeniami z ubezpieczeń społecznych, za czym przemawia sam fakt zamieszczenia powyższego przepisu właśnie we wspomnianej ustawie.
W skardze na powyższą decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. R. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej jako naruszających prawo, a w szczególności przepis art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez uznanie, iż w niniejszej sprawie nie zostały spełnione warunki ustawowe do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności.
W uzasadnieniu skargi podniosła, iż wbrew stanowisku Prezesa ZUS sytuację, w której się znalazła należy uznać za wyjątkową. Podkreśliła, że do uzyskania renty w trybie zwykłym zabrakło jej niecałe dwa lata. Zaznaczyła też, że komisja lekarska ZUS ustaliła, iż od [...] września 2013 r. była częściowo niezdolna do pracy, a od [...] lipca 2014 r. jest całkowicie niezdolna do pracy. Zarzut, iż w latach [...] i [...] nie podejmowała zatrudnienia wynikał natomiast z powszechnie znanych faktów tj. sytuacji na rynku pracy i panującego długotrwałego stanu bezrobocia. W tym okresie była zarejestrowana w PUP w P. jako bezrobotna, a nadto wychowywała dwoje dzieci. Ograniczenie aktywności zawodowej usprawiedliwione było również przyczynami zdrowotnymi, niewątpliwie zmniejszającymi możliwości jej zatrudnienia, gdyż w tym w okresie również chorowała.
Skarżąca podkreśliła, że dla oceny uprawnień do świadczenia w drodze wyjątku przesądzającego znaczenie nie ma ani długość stażu ubezpieczeniowego, ani też przerwy w ubezpieczeniu. Kluczowe znaczenie mają przyczyny, które spowodowały brak uprawnień do świadczenia przyznawanego na ogólnych zasadach. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się natomiast, iż pozostawanie bezrobotnym może być brane pod uwagę w aspekcie spełnienia przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy w powiązaniu z innymi zdarzeniami ( wyrok NSA z dnia 20 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 872/16).
Zaznaczyła jednocześnie, iż z uwagi na aktualny stan jej schorzenia sytuacja ich rodziny stała się katastrofalnie dramatyczna w zakresie braku środków utrzymania i należytej egzystencji. W ocenie skarżącej, w zaskarżanych decyzjach przekroczone zostały zasady uznania administracyjnego, polegające na przekroczeniu jego granic z powodu zastosowania nadmiernej dowolności.
Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się do argumentów przedstawionych w skardze wyjaśnił, że nie kwestionuje ani obecnej niezdolności do pracy skarżącej, ani jej trudnej sytuacji materialnej. Jednak sama w sobie niezdolność do pracy, nawet w powiązaniu z najbardziej w pojęciu zainteresowanego szczególną i wyjątkową jego obecną sytuacją życiową, nie jest wystarczającą podstawą do przyznania świadczenia. Skarżąca w całym okresie przerw w ubezpieczeniu, obejmujących łącznie okres ponad [...] lat (w latach [...]) była zdolna do pracy. Jej kłopoty zdrowotne datują się od [...] r. W okresie przerw w ubezpieczeniu mogła zatem pracować - a w aktach sprawy, jak i w wyjaśnieniach skarżącej brak jest dowodów, że wykazała, poza samą rejestracją w PUP, jakąkolwiek większa aktywność i determinację w poszukiwaniu zatrudnienia. Najsumienniejsze nawet stawianie się raz na miesiąc lub dwa w PUP nie jest w żadnym razie szczególną aktywnością, świadczącą o determinacji w poszukiwaniu pracy - a jeśli skarżąca podejmowała także inne starania, to nie powiadomiła o tym organu w toku postępowania i w żaden sposób ich nie udowodniła. Podobnie trudna sytuacja materialna, choć jest brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też świadczeniem należnym każdej osobie, której stan zdrowia obecnie się pogorszył.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Oceniając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] sierpnia 2016 r. w świetle powołanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 887), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.
Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.
Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.
W myśl natomiast przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej.
Prezes ZUS podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku jest więc związany regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.
W szczególności winien on przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 K.p.a.), a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.), ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 K.p.a.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Prezes ZUS uchybił wskazanym regułom postępowania i to w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przyczyną odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na rzecz skarżącej A. R. było stwierdzenie przez organ, iż w przypadku wnioskodawczyni nie jest spełniona przesłanka wystąpienia szczególnych okoliczności, z powodu których nie nabyła ona prawa do świadczenia w trybie zwykłym.
Zdaniem Sądu ustalenie to zostało jednak dokonane przez organ z pominięciem istotnych w sprawie okoliczności.
Przede wszystkim należy zauważyć, że ocena, czy w danym przypadku zachodzi przesłanka "szczególnych okoliczności" nie może być dokonywana w każdym przypadku wedle z góry określonego schematu. Każda sprawa winna być oceniana indywidualnie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, które mogą mieć istotne znaczenie w sprawie. Niewystarczające jest zatem proste zsumowanie okresów składkowych i nieskładkowych wnioskodawczyni, wskazanie przerw w tych okresach i sprawdzenie, czy w okresie tych przerw była ona zdolna do pracy. Takiej analizie musi towarzyszyć również sprawdzenie, czy w danym przypadku istnieją także inne okoliczności, które mogą powodować, że przesłanka zaistnienia szczególnych okoliczności, z powodu których wnioskodawczyni nie spełnia warunków przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do uzyskania prawa do emerytury lub renty, jest spełniona.
Skarżąca, która w wieku [...] lat została uznana za całkowicie niezdolną do pracy posiada dosyć krótki staż pracy wynoszący, przy uwzględnieniu okresów składkowych i nieskładkowych, łącznie [...] lat, [...] miesięcy i [...] dni, a w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania całkowitej niezdolności do pracy – [...] lata, [...] miesiąc i [...] dni lat okresów składkowych i nieskładkowych. Faktem bezspornym są występujące przerwy w jej ubezpieczeniu w okresach od [...] listopada 2000 r. do [...] maja 2005 r. oraz od [...] września 2007 r. do [...] września 2012 r. Niezaprzeczalnym jest też, że skarżąca w okresach powyższych przerw w ubezpieczeniu nie miała orzeczonej całkowitej, ani też częściowej niezdolności do pracy. Powyższe okoliczności nie budzą jakichkolwiek wątpliwości i są niesporne.
Analizując przebieg okresów zatrudnienia A. R. należy jednak wziąć pod uwagę, że skarżąca została zgłoszona po raz pierwszy do ubezpieczenia społecznego w roku [...] r., po ukończeniu 14 lat życia. W [...] r., w wieku 19 lat, urodziła pierwsze dziecko i po wyczerpaniu okresu zasiłkowego przez 3 lata przebywała na urlopie wychowawczym. Następnie, po krótkim okresie powrotu do pracy, w styczniu 1995 r. urodziła kolejne dziecko i w latach 1995-1998 przebywała ponownie na urlopie wychowawczym. Z dniem [...] grudnia 1999 r. została zwolniona z pracy. W okresach od [...] maja 2000 r. do [...] maja 2005 r. oraz od [...] marca 2007 r. do [...] stycznia 2013 r. była zarejestrowana jako bezrobotna. Z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w P. z dnia [...] września 2016 r., załączonego do akt administracyjnych wynika, że w okresie rejestracji w charakterze bezrobotnej A. R. nie odrzucała żadnej propozycji aktywizacji zawodowej. Wynikiem działań aktywizacyjnych urzędu pracy z dniem [...] czerwca 2005 r. podjęła zatrudnienie, w którym pozostawała do [...] grudnia 2006 r. Następnie, w okresie kolejnej rejestracji w charakterze bezrobotnej [...] września 2012 r. została skierowana przez urząd pracy na 3-miesieczny staż, po odbyciu którego została zatrudniona z dniem [...] stycznia 2013 r. na podstawie umowy o pracę. Organ w swoich ustaleniach zupełnie pominął istotny fakt, że skarżąca zarówno w dacie stwierdzonej u niej częściowej niezdolności do pracy ([...] września 2013 r.), jak i w dacie stwierdzonej całkowitej niezdolności do pracy ([...] lipca 2014 r.) pozostawała w zatrudnieniu. Gdyby zatem nie zdiagnozowana u niej w lipcu 2014 r. choroba nowotworowa (guz złośliwy mózgu), która uczyniła ją całkowicie niezdolną do pracy, miałby możliwość kontynuowania pracy, a co za tym idzie odprowadzania składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Uprawnione jest w tej sytuacji stwierdzenie, że w przypadku skarżącej, na skutek wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, wbrew jej woli i zamiarom, zaistniała niemożliwa do przezwyciężenia przeszkoda w kontynuowaniu zatrudnienia.
W sytuacji zatem wystąpienia o świadczenie w drodze wyjątku, fakt ten powinien być zbadany przez organ jako jeden z istotnych elementów całokształtu stanu faktycznego sprawy, w aspekcie oceny wystąpienia przesłanki "szczególnych okoliczności".
W uzasadnieniu swoich decyzji organ pominął natomiast zupełnie powyższą okoliczność, skupiając się wyłącznie na analizie okresów składkowych i nieskładkowych skarżącej oraz przerw w jej ubezpieczeniu w latach [...] oraz [...]. Stąd też nieznane są powody, dla których fakt powstania zarówno częściowej, jak i całkowitej niezdolności do pracy w okresie pozostawania przez skarżącą w zatrudnieniu nie został uznany przez organ za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Prezes ZUS nie dokonał tym samym wszechstronnej i wyczerpującej oceny zebranych w sprawie dowodów w kontekście ustalenia, czy w przypadku skarżącej spełniona jest przesłanka wystąpienia szczególnych okoliczności, z powodu których nie nabyła ona prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Argumentacja zawarta w zaskarżonej decyzji nie odnosi się do indywidualnych okoliczności niniejszej sprawy, a motywy przytoczone przez organ administracji nie uzasadniają w dostateczny sposób podjętego rozstrzygnięcia.
W tej sytuacji zachodziła konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] sierpnia 2016 r.
Rozpoznając ponownie sprawę organ zobowiązany będzie, mając na względzie dyspozycję art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., dokonać oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w kontekście spełnienia przez skarżącą przesłanki "szczególnych okoliczności", o której mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz wyjaśnić szczegółowo w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a., na jakich ustaleniach faktycznych i prawnych oparł swoje rozstrzygniecie.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 26.07.2026. · Źródło