II SA/Wa 1970/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski (spr.) Sędziowie WSA Anna Mierzejewska Ewa Grochowska-Jung Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2015 r. sprawy ze skargi P. C. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania odwołania i odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania – oddala skargę – Dyrektor Izby Celnej w W. postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. nr [...], po rozpoznaniu: 1. odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] wydanego przez Naczelnika Urzędu Celnego [...] "[...]" w W., złożonego przez obwinionego P. C. reprezentowanego przez obrońcę [...] R. S., działając na podstawie art. 430 § 1 kodeksu postępowania karnego z dnia 6 czerwca 1997 r. (Dz.U. Nr 89, poz. 555 z późn.zm.) w zw. z art. 187 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2013 r., poz. 1404), postanowił pozostawić bez rozpoznania przyjęty środek odwoławczy z uwagi na wystąpienie okoliczności określonych w art. 429 § 1 kpk (środek odwoławczy został wniesiony po terminie); 2. wniosku z dnia 30.04.2014 r. złożonego przez [...] R. S. - obrońcę obwinionego P. C., dotyczącego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od wydanego orzeczenia dyscyplinarnego, działając na podstawie art. 126 § 2 kodeksu postępowania karnego z dnia 6 czerwca 1997 r. (Dz.U. Nr 89, poz. 555 z późn.zm) w zw. z art. 187 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz.U. z 2013 r., poz. 1404), postanowił odmówić przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu podano, iż wymienionym orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] marca 2014 r. Naczelnik Urzędu Celnego [...] "[...]" w W. uznał obwinionego [...] P. C. - specjalistę Służby Celnej w Oddziale Celnym [...] w W. winnym popełnienia przewinienia dyscyplinarnego określonego w art. 166 pkt 1 w zw. z art. 122 pkt 1 i 5 ustawy o Służbie Celnej polegającego na niedopełnieniu obowiązków wynikających ze złożonego ślubowania oraz obowiązku godnego zachowania się w służbie oraz poza nią, przez to, że w okresie od [...] września 2012 r. do [...] lutego 2013 r. na forum internetowym [...]posługując się nickiem "[...]" dokonał wpisów odnoszących się do osoby Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. oraz Kierownika Oddziału Celnego [...] w W., będących jego przełożonymi, używając zwrotów i określeń obrażających, ośmieszających i szydzących wobec tych osób, mających na celu wyrażenie pogardy, upokorzenie oraz zdyskredytowanie ich w oczach innych osób oraz współpracowników i wymierzył za ten czyn karę dyscyplinarną nagany z ostrzeżeniem. Orzeczenie dyscyplinarne zostało doręczone obrońcy obwinionego [...] J. B. z dniu 20 marca 2014 r., a przesyłkę kierowaną do P. C. odebrał w dniu 20 marca 2014 r. J. C. ojciec. W dniu [...] kwietnia 2014 r. P. C. upoważnił do dalszej obrony w postępowaniu dyscyplinarnym [...] R. S., który w dniu 8 kwietnia 2014 r. wniósł do Urzędu Celnego [...] "[...]" w W. odwołanie od orzeczenia dyscyplinarnego, nadane na poczcie w dniu 4 kwietnia 2014 r. W dniu 23 kwietnia 2014 r. Dyrektor Izby Celnej w W. skierował do obwinionego oraz jego obrońcy zawiadomienie informujące, że w dniu [...] maja 2014 r. odbędzie się posiedzenie w przedmiocie pozostawienia złożonego środka odwoławczego bez rozpoznania. W dniu 30 kwietnia 2014 r. do Izby Celnej w W. wpłynęło pismo obrońcy obwinionego wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania złożonego z przekroczeniem ustawowego terminu, o jeden dzień. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż orzeczenie dyscyplinarne odebrała w dniu 20 marca 2014 r. matka obwinionego H. C., lecz przekazała je synowi w dniu 21 marca 2014 r. informując go, że jest to "świeża" przesyłka z poczty i w ten sposób wprowadziła syna w błąd, co do faktycznej daty odbioru pisma. Do pisma procesowego obrońca dołączył stosowne oświadczenie H. C. oraz kopię złożonego wcześniej odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego. Mając na względzie powyższy stan faktyczny Dyrektor Izby Celnej w W. stwierdził, iż wniosek o przywrócenie terminu, nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 126 § 1 kpk jeżeli niedotrzymanie terminu zawitego nastąpiło z przyczyn od strony niezależnych, strona może w zawitym terminie 7 dni od daty ustania przeszkody zgłosić wniosek o przywrócenie terminu, dopełniając jednocześnie czynności, która miała być w terminie wykonana. Warunkiem skorzystania z instytucji przywrócenia terminu jest: 1) stwierdzenie, iż uchybienie terminowi nastąpiło bez winy strony i brak winy zostanie uprawdopodobniony, 2) strona złożyła wniosek o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu i dopełniła czynności dla której określony był termin, jednocześnie ze złożeniem wniosku. Zgodnie z orzecznictwem uchybienie terminu jest niezawinione wówczas, gdy pomimo zachowania należytej staranności strona nie mogła w terminie dopełnić czynności procesowej. Wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga zatem wykazania, iż mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody, umożliwiającej jej dokonanie czynności w terminie ustawowym. Przeszkoda taka musi mieć charakter zewnętrzny i obiektywny, a brak winy w uchybieniu terminu można uznać tylko wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu zalicza się zgodnie z poglądami orzecznictwa i doktryny, np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Wnosząc o przywrócenie terminu strona musi uwiarygodnić swą staranność, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu była od niej niezależna. [...] R. S. został ustanowiony jako obrońca obwinionego P. C. w dniu [...].04.2014 r. Miał zatem możliwość zapoznania się z aktami sprawy oraz złożenia odwołania, z zachowaniem ustawowego terminu. Tymczasem obrońca złożył wniosek o przywrócenie terminu dopiero po otrzymaniu zawiadomienia o terminie posiedzenia i informacji o tym, czego posiedzenie będzie dotyczyć. Tak więc o fakcie naruszenia terminu do złożenia odwołania dowiedział się w rzeczywistości dopiero od organu dyscyplinarnego. W ocenie Dyrektora Izby Celnej w W. występujący w tej sprawie zawodowy obrońca miał możliwość przy dochowaniu należytej ostrożności upewnić się co do daty, z którą faktycznie upływał termin do złożenia odwołania od orzeczenia dyscyplinarnego. Nie podjęcie jakichkolwiek działań w tym zakresie świadczy wyłącznie o jego braku zapobiegliwości w dbaniu o własne interesy procesowe i niezachowaniu należytej ostrożności w sprawie przez osobę dysponującą odpowiednią wiedzą zawodową. O braku jakiegokolwiek wcześniejszego zainteresowania się powyższą sprawą świadczy również fakt powoływania się w piśmie procesowym na okoliczności niezgodne ze stanem faktycznym, tj. że orzeczenie dyscyplinarne odebrała H. C. Tymczasem orzeczenie dyscyplinarne odebrał J. C. Jak ustalił organ dyscyplinarny, podpis J. C. na potwierdzeniu odbioru orzeczenia dyscyplinarnego jest taki sam, jak podpisy złożone przez niego w dniu [...].10.2013 r. na protokole przesłuchania w charakterze świadka (karta 176-179). Organ ponadto zauważył, iż w piśmie procesowym z dnia 30.04.2014 r. obrońca obwinionego nie kwestionując faktu przekroczenia terminu do złożenia odwołania, poddaje w wątpliwość skuteczność doręczenia orzeczenia dyscyplinarnego dokonanego w dniu 20.03.2014 r., z uwagi na fakt, że miało ono miejsce na tzw. "żółtej zwrotce" w sytuacji gdy, przepisy prawa wymagają aby doręczeń we wszystkich sprawach urzędowych dokonywać na tzw. "białych zwrotkach", zawierających podstawę prawną doręczenia. Tym samym istotna dla sprawy jest wyłącznie skuteczność doręczenia, która w tym przypadku nie budzi jakiejkolwiek wątpliwości, o czym świadczą działania podjęte przez obronę po otrzymaniu zawiadomienia od organu dyscyplinarnego. Organ podkreślił, iż skuteczne doręczenie dokonane w trybie art. 132 § 2 kpk nie może samo w sobie czynić zasadnym wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z powołaniem się na argument, że doręczenie zostało dokonane przy użyciu zwrotki niezawierającej podstawy prawnej dokonanego doręczenia. Ponadto należy zauważyć, że w przedmiotowej sprawie nie został spełniony również jeden z warunków formalnych wniosku o przywrócenie terminu. Obrońca obwinionego nie wskazał faktycznej daty ustania przeszkody, od której należałoby liczyć termin określony w art. 126 § 1 kpk. Ustalenie oraz wskazanie daty ustania przeszkody do dokonania czynności dla której ma zostać przywrócony termin spoczywa na stronie, a do obowiązku organu rozpatrującego wniosek należy wyłącznie weryfikacja powyższego twierdzenia. Złożenie środka odwoławczego po terminie skutkuje pozostawieniem powyższego środka bez rozpoznania. W zażaleniu na powyższe postanowienie P. C. zarzucił organowi dyscyplinarnemu, że niesłusznie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Jak wyjaśnił jego obrońca składając odwołanie był przeświadczony, co do terminu otrzymania orzeczenia. Ponadto nadmienił, iż stan faktyczny był taki, że pismo odebrał fizycznie jego ojciec, ale przekazała mu je matka z błędną informacją, którą przekazał swojemu obrońcy. Jest to okoliczność niezależna od niego i od obrońcy – "osoba trzecia wprowadziła nas w błąd, zaistniało nieporozumienie". Przez taką sytuację nie powinno być mu odbierane prawo do dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy dyscyplinarnej, tym bardziej, że jest niewinny. Dyrektor Izby Celnej postanowieniem z dnia [...] września 2014 r. nr [...] wydanym na podstawie art. 437 § 1 kodeksu postępowania karnego w związku z art. 187 ustawy w dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] maja 2014 r. W ocenie organu argumentacja przedstawiona przez obwinionego nie zasługuje na uwzględnienie. Podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w tej sprawie, Dyrektor Izby Celnej w W. stwierdził, że warunkiem uwzględnienia wniosku o przywrócenie terminu jest stosownie do treści art. 126 § 1 kpk wykazanie, że uchybienie nastąpiło z przyczyn obiektywnie od strony niezależnych, a więc takich, których strona nie mogła usunąć, aby dokonać wymaganej przez prawo czynności we właściwym czasie, nie zaś – zaniechanie strony. Kluczową kwestią jaką należało zatem wyjaśnić w toku przeprowadzonego postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu było ustalenie, czy przeszkoda jaka zaistniała i spowodowała przekroczenie terminu, strona faktycznie nie była w stanie własnym działaniem usunąć. Za przyczynę niezależną od strony należy uznać m.in. nie dotrzymanie terminu zawitego przez obrońcę, gdyż zaniedbanie albo niewłaściwe wykonywanie przez niego obowiązków nie może szkodzić oskarżonemu, ale tylko wówczas, gdy ten, jako właściwa strona w procesie, żadnej winy w niedopełnieniu obowiązków przez obrońcę nie ponosi. Powyższa kwestia nie budzi wątpliwości organu dyscyplinarnego. Najmniej jednak w przedmiotowej sprawie, zdaniem organu dyscyplinarnego, ukarany przyczynił się w sposób bezpośredni do niedotrzymania terminu przez obrońcę. Uznając za przekonujące wyjaśnienie, że przesyłka trafiła do rąk ukaranego w dniu 21.03.2014 r., to nie budzi jakichkolwiek wątpliwości fakt, że nie podjął on wówczas żadnych działań celem sprawdzenia, kiedy przesyłka faktycznie została doręczona oraz przez którego z domowników została odebrana. Organ zauważył, iż w tym czasie ukarany nie był reprezentowany przez obrońcę i na nim spoczywał obwiązek dokonania ustaleń mających istotne znaczenie dla sprawy. Nie ulega wątpliwości, że rozumiał on treść pouczenia zawartego w otrzymanym orzeczeniu dyscyplinarnym. Ukarany nie podjął wówczas jednak jakichkolwiek działań w tym kierunku. Dopiero ustanowiony z dniem [...] kwietnia 2014 r. obrońca R. S. podjął działania w celu ustalenia faktycznej daty odbioru przesyłki, a następnie podjął działania w celu wytworzenia na potrzeby prowadzonego postępowania materiału dowodowego, który przekonałby organ dyscyplinarny o zasadności przywrócenia terminu. Tymczasem dochowanie w tej sprawie przez ukaranego zwykłej staranności przy odbiorze przesyłki, ustalenie kto i kiedy faktycznie odebrał kierowany do niego list polecony, umożliwiało skorzystanie z przysługujących uprawnień, z zachowaniem ustawowego terminu. W tym przypadku nie dotrzymanie terminu do złożenia odwołania stanowiło wynik nienależytej troski o własny interes prawny. Działania podejmowane przez obronę w trakcie postępowania przed organem dyscyplinarnym II instancji (przedłożenie nierzetelnego oświadczenia H. C.), kolejna zmiana wersji wydarzeń przedstawiona przez P. C. w złożonym zażaleniu, świadczą wyłącznie o wcześniejszym braku zainteresowania tą sprawą, ze strony ukaranego. Zgodnie z przyjętym orzeczeniem brak zainteresowania strony własną sprawą odwoławczą, w sytuacji kiedy miał możliwość ku temu, nie może być uznany za niedotrzymanie terminu zawitego z przyczyn od strony niezależnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. C. zarzucił powyższemu postanowieniu, iż zostało ono wydane z naruszeniem procedury karnej – art. 430 pkt 1 i 2 kodeksu postępowania karnego, w myśl którego odwołanie rozpoznaje "inny równorzędny skład". Niezależnie od powyższego, organ błędnie przyjmuje, że niedotrzymanie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło z jego winy. Podnosząc powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 430 § 2 kpk, zgodnie z którym na postanowienie o pozostawieniu środka odwoławczego bez rozpoznania przysługuje zażalenie do innego równorzędnego składu Sądu odwoławczego, chyba że zostało wydane przez Sąd Najwyższy zauważył, że zgodnie ze stanowiskiem Szefa Służby Celnej zawartym w piśmie z dnia 14 lipca 2014 r., skoro właściwym organem odwoławczym w sprawie P. C. jest Dyrektor Izby Celnej w W., jako organ dyscyplinarny II instancji, to brak jest podstaw do przyjęcia, że właściwym do rozpoznania zażalenia na postanowienie o pozostawieniu środka odwoławczego bez rozpoznania miałby być Szef Izby Celnej. Oznaczałoby to de facto tworzenie trzeciej instancji, co stoi w sprzeczności z modelem postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariuszy, jako postępowania dwuinstancyjnego. Organ wskazał, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane przez Zastępcę Dyrektora ds. Kontroli działającego w zastępstwie Dyrektora Izby Celnej w W., na podstawie umocowania zawartego w § 45 ust. 1 pkt 3 Regulaminu Organizacyjnego Izby Celnej w W., stanowiącego załącznik od decyzji nr [...] Dyrektora Izby z dnia [...] lipca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uchylenie zaskarżonego orzeczenia następuje w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przypisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Badając legalność zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził, iż nie narusza ono prawa, zaś zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. W myśl art. 179 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, od orzeczenia dyscyplinarnego wydanego przez naczelnika urzędu celnego funkcjonariusz może wnieść odwołanie do dyrektora izby celnej, w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Zatem organem odwoławczym od orzeczenia wydanego w niniejszej sprawie przez Naczelnika Urzędu Celnego [...] "[...]" w W. był Dyrektor Izby Celnej w W. Na postanowienie z dnia [...] maja 2014 r. nr [...], iż pozostawiające bez rozpoznania przyjęty środek odwoławczy oraz odmawiające przywrócenia do wniesienia odwołania przysługiwało skarżącemu zażalenie do właściwego organu odwoławczego, jakim jest Dyrektor Izby Celnej w W. Zgodzić się należy ze stanowiskiem Szefa Służby Celnej wyrażonym w piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] brak jest podstaw do przyjęcia, że do rozpoznania zażalenia na postanowienie, w sytuacji, gdy właściwym organem odwoławczym jest Dyrektor Izby Celnej miałby być właściwy Szef Służby Celnej. Oznaczałoby to tworzenie trzeciej instancji, co stoi w sprzeczności z modelem postępowania dyscyplinarnego wobec funkcjonariuszy celnych, jako postępowania dwuinstancyjnego. Podstawę zaskarżonego postanowienia stanowił przepis art. 437 § 1 Kodeksu postępowania karnego w związku z art. 187 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej, który stanowi, że w sprawach nieuregulowanych w niniejszym rozdziale stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania karnego. Konstrukcja odpowiedniego stosowania prawa, w tym przypadku przepisów kpk, oznacza stosowanie jednych przepisów wprost, bez żadnych modyfikacji lub zmian, a niektórych z nich z dostosowaniem do charakteru rozpoznawanej sprawy. Wskazany w skardze przepis art. 430 § 1 i 2 kodeksu postępowania karnego stanowiący, iż sąd odwoławczy pozostawia bez rozpoznania środek odwoławczy, jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 429 § 1 albo jeżeli przyjęcie tego środka nastąpiło na skutek nie zasadnego przywrócenia terminu oraz, że na postanowienie przysługuje zażalenie do innego równorzędnego składu sądu odwoławczego, chyba że zostało wydane przez Sąd Najwyższy, nie mógł być stosowany wprost w niniejszej sprawie, gdyż dotyczy on postępowania sądowego, zaś postępowanie i orzekanie kar dyscyplinarnych należy do wskazanych w ustawie o Służbie Celnej organów dyscyplinarnych. W sprawie organ wykazał, iż dochowanie przez skarżącego zwykłej staranności przy odbiorze przesyłki, ustalenie kto i kiedy faktycznie odebrał kierowany do niego list polecony, umożliwiały skorzystanie ze środka odwoławczego z zachowaniem ustawowego terminu do jego wniesienia, zatem brak było podstaw do przywrócenia uchybionego terminu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w wyroku.