II SA/Wa 1973/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 maja 2025 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Agencji Mienia Wojskowego z dnia [...] października 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odprawy mieszkaniowej oddala skargę Prezes Agencji Mienia Wojskowego (dalej: "Prezes AMW") decyzją z dnia [...] października 2024 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a.") i art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego (Dz.U. z 2024 r. poz. 98) oraz art. 23 ust. 1 pkt 2 i art. 47 ust. 1 i ust. 5 w związku z art. 26 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1270, dalej: "ustawa o zakwaterowaniu"), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Mienia Wojskowego w [...] (dalej: "Dyrektor AMW") z dnia [...] września 2024 r. nr [...] orzekającej o wypłacie M. M. odprawy mieszkaniowej w wysokości 273 160,57 zł. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że rozkazem personalnym nr [...] Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych z [...] kwietnia 2024 r., żołnierz został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem [...] maja 2024 r. i przeniesiony do pasywnej rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, dokonanego przez żołnierza zawodowego. Skarżący pełnił zawodową służbę wojskową w JW (...) w [...] i na dzień zwolnienia ze służby posiadał 16 lat, 3 miesiące i 4 dni wysługi wojskowej, zaliczanej do wysokości dodatku za długoletnią służbę wojskową. Wnioskujący w oświadczeniu, jako dzień do wyliczenia odprawy mieszkaniowej, wskazał [...] maja 2024 r., w którym zajmował stanowisko służbowe w stopniu etatowym - starszy sierżant, a członkami jego rodziny byli: żona M. M., syn M. M., córka M. M. oraz córka żony G. S., z którymi wspólnie zamieszkiwał pod adresem [...], [...] . W aktach sprawy znajdują się m.in.: - rozkaz personalny nr [...] Dowódcy [...] Brygady [...] z dnia [...] grudnia 2022 r. o mianowaniu na stopień wojskowy kaprala, - rozkaz personalny nr [...] Dowódcy Pułku [...] z dnia [...] kwietnia 2023 r. o mianowaniu na stopień wojskowy starszego sierżanta, - rozkaz personalny nr [...] Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych z dnia [...] kwietnia 2024 r. zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej z dniem [...] maja 2024 r., - odpis skrócony aktu małżeństwa M. M. i M. S. (obecnie M.) zawartego w dniu [...] maja 2021 r. nr [...], - skrócone odpisy aktów urodzenia dzieci: syna M. M. (ur. [...] .01.2019 r.), córki M. M. (ur. [...] października 2013 r.) oraz córki żony G. S. (ur. [...] maja 2009 r.), - oświadczenie rodzica dziecka żołnierza M. M. o wspólnym zamieszkiwaniu M., M. i G. z M. M. od dnia [...] sierpnia 2022 r. do chwili obecnej, - oświadczenie małżonka będącego również żołnierzem M. M. o zgodzie na uwzględnienie jej normy oraz norm dzieci w odprawie męża, - oświadczenie rodzica dziecka żołnierza byłej żony – M. Z. o wspólnym zamieszkiwaniu córki M. z ojcem pod adresem [...] , [...] od [...] sierpnia 2022 r., - zaświadczenie Urzędu Miejskiego w [...] z [...] maja 2024 r. o zameldowaniu M. M. na pobyt stały pod adresem [...] od [...] sierpnia 2022 r. oraz o zameldowaniu na stałe lub czasowo pod tym samym adresem wraz z ww.: M. M., M. M., M. M. oraz G. S. - bez podania daty ich zameldowania. Dyrektor AMW pismem z dnia [...] maja 2024 r. zawiadomił o wszczętym wnioskiem z dnia [...] maja 2024 r. postępowaniu administracyjnym, a pismem z tego samego dnia wezwał do dostarczenia brakujących dokumentów. W związku z brakiem wszystkich niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego dokumentów, Dyrektor AMW w toku postępowania uzyskał zaświadczenie wydane przez Szkołę Podstawową nr [...] im. [...] w [...] o przyjęciu M. M., zamieszkałej w [...] przy ul. [...], do przedmiotowej szkoły w dniu [...] września 2020 r. oraz o uczęszczaniu przez nią do klasy 4a w roku szkolnym 2023/2024. Ponadto, Dyrektor AMW na podstawie Rejestru PESEL ustalił, że M. M. została zameldowana pod adresem [...] w dniu [...] maja 2024 r. Organ I instancji, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego decyzją z dnia [...] września 2024 r. nr [...] orzekł o wypłacie M. M. odprawy mieszkaniowej w wysokości 273 160,57 zł. Do obliczenia wysokości odprawy mieszkaniowej przyjął 4 normy: w tym 1 normę na M. M. (za stanowisko służbowe) oraz 3 normy na członków rodziny: żonę M. M., syna M. M. i córkę żony G. S. Dyrektor AMW nie uwzględnił 1 normy na córkę żołnierza z pierwszego małżeństwa z M. Z., M. M., gdyż nie dał wiary, że strona wspólnie zamieszkiwała i prowadziła wspólne gospodarstwo domowe wraz z nią pod adresem [...] , [...], przez co nie zostały spełnione przesłanki z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu. Rozstrzygając sprawę w postępowaniu odwoławczym, Prezes AMW powołał art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu, zgodnie z którym odprawa mieszkaniowa, o której mowa w art. 47, przysługuje żołnierzowi zwalnianemu z zawodowej służby wojskowej, który do dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej nie otrzymał decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 21 ust. 6, o ile nabył prawo do emerytury wojskowej lub wojskowej renty inwalidzkiej. Organ wskazał również na przepis art. 47 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu, który stanowi, że odprawa mieszkaniowa wynosi 3% wartości przysługującego lokalu mieszkalnego za każdy rok podlegający zaliczeniu do wysługi lat, od której jest uzależniona wysokość dodatku za długoletnią służbę wojskową i nie może być niższa niż 45% oraz wyższa niż 100% wartości przysługującego lokalu mieszkalnego. Odprawę oblicza się i wypłaca żołnierzowi zawodowemu zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej z uwzględnieniem okresu służby liczonego w pełnych latach, z tym że rozpoczęty rok, w którym następuje zwolnienie ze służby, przyjmuje się jako rok pełny (art. 47 ust. 1 pkt 1) i wartości przysługującego lokalu mieszkalnego jako iloczynu maksymalnej powierzchni użytkowej podstawowej przypadającej na jedną normę, o której mowa wart. 26 ust. 1, ilości norm należnych żołnierzowi w okresie zawodowej służby wojskowej w dniu wskazanym przez żołnierza, niezależnie od ilości norm należnych żołnierzowi w dniu jego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, wskaźnika 1,66, wskaźnika ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego oddanego do użytkowania w kwartale poprzedzającym kwartał, w którym nastąpiło zwolnienie z tej służby, określanego w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, z zastrzeżeniem pkt 4-6 (art. 47 ust. 1 pkt 3). Przepis art. 47 ust. 5 ustawy o zakwaterowaniu stanowi natomiast, że żołnierzowi zawodowemu, w stosunku do którego wydano ostateczną decyzję o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej, na jego wniosek złożony przed zwolnieniem ze służby, wydaje się decyzję o wypłacie odprawy mieszkaniowej, przyjmując do obliczenia wartość przysługującego lokalu mieszkalnego, ilość norm należnych żołnierzowi w okresie zawodowej służby wojskowej w dniu wskazanym przez żołnierza, niezależnie od ilości norm należnych żołnierzowi w dniu jego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, oraz wskaźnika ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego oddanego do użytkowania w kwartale poprzedzającym kwartał, w którym decyzja o zwolnieniu stała się ostateczna, określonego w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, z zastrzeżeniem ust. 1 pkt 4-6. W przypadku uchylenia decyzji o zwolnieniu żołnierza i dalszego pełnienia służby odprawa ponowna i jej wyrównanie za pozostały okres nie przysługuje. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu, przy ustalaniu należnej żołnierzowi powierzchni użytkowej podstawowej lokalu, uwzględnia się stanowisko służbowe żołnierza zawodowego oraz jego stan rodzinny. Norma powierzchni użytkowej podstawowej, która przysługuje żołnierzowi z jednego tytułu wynosi 8-12 m2, a w przypadku gospodarstwa jednoosobowego nie mniej niż 16 m2. Liczbę norm powierzchni użytkowej podstawowej lokalu mieszkalnego przysługujących żołnierzom zawodowym reguluje rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 29 lipca 2016 r. w sprawie norm powierzchni użytkowej podstawowej przysługujących żołnierzom zawodowym (Dz.U. z 2016 r. poz. 1211). Zgodnie z § 2 rozporządzenia, ilość norm powierzchni użytkowej podstawowej lokalu mieszkalnego przysługujących żołnierzowi zawodowemu zależy od zajmowanego stanowiska służbowego: 1) od generała brygady (kontradmirała) do generała (admirała) - trzy normy; 2) od majora (komandora podporucznika) do pułkownika (komandora) - dwie normy; 3) do kapitana (kapitana marynarki) włącznie - jedna norma. Przepis art. 26 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu określa, że członkami rodziny żołnierza zawodowego, których uwzględnia się przy ustalaniu przysługującej powierzchni użytkowej podstawowej są: małżonek (art. 26 ust. 3 pkt 1) oraz wspólnie zamieszkałe dzieci własne, przysposobione, przyjęte na wychowanie na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego, dzieci małżonka, zwane dalej "dziećmi", do czasu zawarcia przez nie związku małżeńskiego, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 roku życia, chyba, że przed tym dniem stały się niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji i nie zawarły związku małżeńskiego (art. 26 ust. 3 pkt 2). Z kolei, stosownie do treści art. 47 ust. 2 ustawy o zakwaterowaniu, dyrektor oddziału regionalnego Agencji właściwy ze względu na ostatnie miejsce pełnienia służby, wydaje decyzję o wypłacie odprawy mieszkaniowej nie później niż w terminie 90 dni od dnia złożenia wniosku. Wydanie decyzji następuje po złożeniu wniosku, oświadczenia żołnierza o stanie rodzinnym na dzień wskazany przez żołnierza, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, z zastrzeżeniem ust. 1 pkt 4-6 oraz przedstawieniu co najmniej jednego z dokumentów wymienionych w art. 47 ust. 2 pkt 1-4, w tym m.in. decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej wraz z zaświadczeniem o wysłudze lat, od której jest uzależniona wysokość dodatku za długoletnią służbę wojskową, wydanym przez właściwy organ wojskowy, jaką żołnierz zawodowy będzie posiadał w ostatnim dniu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Prezes AMW, mając na uwadze powyższe wskazał, że postępowanie w sprawie wypłaty odprawy mieszkaniowej, poza ustaleniem samego prawa do odprawy mieszkaniowej, składa się również z ustalenia kwoty tego świadczenia. W rozpatrywanej sprawie poza sporem jest prawo M. M. do odprawy mieszkaniowej. Skarżący przedłożył wymagane w ww. przepisami dokumenty potwierdzające zwolnienie z zawodowej służby wojskowej i posiadane 16 lat, 3 miesiące i 4 dni wysługi (17 pełnych lat). Okres ten wypełnia dyspozycję art. 12 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U. z 2024 r. poz. 242), zgodnie z którą emerytura wojskowa przysługuje żołnierzowi zawodowemu zwolnionemu ze służby wojskowej, który w dniu zwolnienia z tej służby posiada 15 lat służby wojskowej. W sprawie nie stwierdzono także żadnej z negatywnych przesłanek do wypłaty odprawy mieszkaniowej, określonej w art. 23 ust. 9 ustawy o zakwaterowaniu. Sporna okazała się liczba norm przyjęta do wyliczenia wysokości odprawy mieszkaniowej, tzn. czy należało uwzględnić normę na córkę M. M., o którą skarżący wnosił. Liczba norm w niniejszej sprawie, zgodnie z ww. art. 26 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 ustawy o zakwaterowaniu oraz § 2 rozporządzenia, zależy od: - zajmowanego przez żołnierza zawodowego stanowiska służbowego, co w sprawie jest poza sporem, strona z tego tytułu ma prawo do - 1 normy, gdyż w dniu 14 maja 2024 r. zajmowała stanowisko służbowe z zaszeregowaniem do stopnia etatowego starszego sierżanta, - stanu rodziny, tj. faktu, że skarżący od [...] maja 2021 r. pozostaje w związku małżeńskim (1 norma) i wspólnie zamieszkuje z dziećmi M. M. oraz G. S. (2 normy) i z tego tytułu ma prawo do łącznie 3 norm. Sporna pozostaje 1 norma na córkę M. M.. Prezes AMW wskazał, że zgodnie z art. 26 ust. 3 pkt 1 ustawy o zakwaterowaniu przyznanie normy na małżonka wymaga jedynie potwierdzenia pozostawania w związku małżeńskiego i nie musi być spełniony warunek wspólnego zamieszkiwania. Odmiennie przepisy ustawy o zakwaterowaniu regulują przyznanie norm na dzieci. Zgodnie z art. 26 ust. 3 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu przyznanie normy na dzieci jest uzależnione od ich wspólnego zamieszkiwania z żołnierzem zawodowym i z tych powodów należało ustalić okoliczność faktyczną, czy skarżący w dniu [...] maja 2024 r. zamieszkiwał z córką M. M.. W ocenie Prezesa AMW przedłożone przez wnioskującego dokumenty poddają w wątpliwość wspólne zamieszkiwanie. Zgodnie z oświadczeniem żony - M. M. oraz byłej żony – M. Z., córka skarżącego M. M. mieszka wraz z ojcem w lokalu pod adresem [...] , [...] od [...] sierpnia 2022 r. Na potwierdzenie tego przedłożono zaświadczenie Urzędu Miejskiego w [...] z dnia [...] maja 2024 r. o zameldowaniu M. M. na pobyt stały pod adresem [...] od [...] sierpnia 2022 r. W zaświadczeniu podano także, że pod tym samym adresem wraz z M. M. zameldowani są na stałe lub czasowo: M. M., M. M., M. M. oraz G. S., nie podając jednak daty ich zameldowania. Zaświadczenie Urzędu Miejskiego, które nie zawiera daty zameldowania członków rodziny skarżącego, nie może być dowodem w przedmiocie daty zameldowania wymienionych osób. Biorąc to pod uwagę na podstawie Rejestru PESEL Dyrektor AMW ustalił, że pod adresem [...] , [...] na pobyt stały zameldowani są: • M. M. od [...] sierpnia 2022 r. • M. M. od [...] sierpnia 2022 r. • G. S. od [...] sierpnia 2022 r. • M. M. od [...] sierpnia 2022 r. • M. M. od [...] maja 2024 r. Dane z Rejestru jednoznacznie wskazują, że M. M. została zameldowana w miejscu zameldowania ojca, dzień przed datą wskazaną do wyliczenia wysokości odprawy. Kolejnym elementem podważającym twierdzenie skarżącego o wspólnym zamieszkiwaniu z córką M. jest zaświadczenie, wydane przez Szkołę Podstawową nr [...] im. [...] w [...], w którym podano, że M. M. zamieszkała w [...] przy ul. [...], została przyjęta do tej szkoły w dniu [...] września 2020 r. i w roku szkolnym 2023/2024 uczęszczała do klasy 4a. Organ odwoławczy, powołując się na zasady doświadczenia życiowego i logikę uznał, że zaświadczenie Urzędu Miasta w [...] i oświadczenia o zamieszkiwaniu nie są wiarygodne. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego i jego żony oraz byłej żony, córka M. zamieszkiwała z nim od [...] sierpnia 2022 r. w [...], pomimo tego, że od [...] września 2020 r. chodziła do szkoły podstawowej w [...], a obie te miejscowości dzieli około 535 km. Ponadto, data zameldowania wynikająca z Rejestru PESEL świadczy o tym, że skarżący zameldował córkę dopiero jeden dzień przed datą, którą wskazał do wyliczenia odprawy, a nie jak oświadczano - w dniu [...] sierpnia 2022 r. W związku z powyższym organ odwoławczy nie dał wiary składanym oświadczeniom. Stwierdził, że nawet w przypadku założenia, że córka M. M. widywała się z ojcem i bywała u niego pod adresem w [...], nie można jednak przyjąć, że zamieszkiwała wspólnie z ojcem. Przepisy art. 47 w związku z art. 26 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu, odnoszące się do ustalenia przysługującej żołnierzowi zwalnianemu ze służby należnej powierzchni użytkowej podstawowej z tytułu stanu rodzinnego w dacie nabycia uprawnienia do odprawy, nie odwołują się do incydentalnego, chwilowego (krótkotrwałego) przebywania dziecka w lokalu mieszkalnym zajmowanym przez żołnierza, tylko do okoliczności trwałego wspólnego zamieszkiwania z żołnierzem (tzn. sytuacji, gdy lokal ten stanowi centrum spraw życiowych dziecka i żołnierza). Chodzi o określenie faktycznego centrum życiowego dzieci, czyli miejsca gdzie niedaleko chodzą do szkoły lub przedszkola i gdzie mieszkają przez większość roku. Zdaniem Prezesa AMW, gdyby nawet dać wiarę oświadczeniom i przyjąć, że M. M. od [...] sierpnia 2022 r. bywała w domu ojca, to w świetle zgromadzonego materiału dowodowego można uznać wyłącznie, że było to miejsce czasowego pobytu, a nie miejsce zamieszkania. Jak wskazuje bogate orzecznictwo w tym zakresie "miejsce zamieszkania powinno być trwałe, lecz nie musi mieć charakteru ciągłego". Pojęcie miejsca zamieszkania, przyjęte w art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2022 r., poz. 1360), jest konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości i zamiar, wola stałego pobytu. Powszechnie przyjmuje się, że oba te elementy muszą występować łącznie. Dla ustalenia miejsca zamieszkania nie wystarczy zatem ani samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu, choćby zamieszkiwanie trwało przez dłuższy czas, ani sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z przebywaniem w tej miejscowości. O "miejscu zamieszkania" rozstrzyga zawsze całokształt okoliczności wskazujących na zejście się stanu faktycznego przebywania z zamiarem takiego przebywania (S. Grzybowski (w:) System Prawa Cywilnego, t. 1, s. 333-334.) Organ odwoławczy podkreślił, że przerwa w przebywaniu spowodowana szczególnymi okolicznościami, takimi jak podjęcie studiów, lub pracy w innej miejscowości, nie zmienia miejsca zamieszkania w znaczeniu prawnym. Od pojęcia zamieszkania należy odróżnić bowiem termin "pobyt", oznaczający fizyczne przebywanie w danym miejscu bez ustalenia zamiaru stałego pobytu. Prezes AMW stwierdził, że nie ma podstaw do przyjęcia, że córka M. jest "wspólnie zamieszkałym" dzieckiem skarżącego, w rozumieniu art. 26 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu, które powinno być uwzględnione przy ustalaniu przysługującej powierzchni użytkowej podstawowej. Podkreślił, że w normie prawnej wyrażonej w przepisie art. 47 ustawy o zakwaterowaniu chodzi o pomoc tym żołnierzom, którzy po odejściu ze służby nadal zapewniają potrzeby mieszkaniowe swym dzieciom i małżonkowi, dlatego brani są oni pod uwagę przy określeniu ilości norm do wyliczenia kwoty odprawy mieszkaniowej. Pogląd taki jest zbieżny ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 23 sierpnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2621/17 (publikowanym w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych) nie uwzględnił stanu faktycznego dotyczącego członków rodziny żołnierza w dniu przez niego wskazanym w oświadczeniu do wyliczenia wysokości odprawy mieszkaniowej. W motywach tego wyroku Sąd stwierdził, że cyt.: "(...) celem przedmiotowej odprawy mieszkaniowej jest udzielenie ze środków Skarbu Państwa pomocy byłemu żołnierzowi w zaspokojeniu jego potrzeb mieszkaniowych po zakończeniu służby wojskowej (patrz: wyrok SN z dnia 7 października 2011r. sygn. akt U CSK 693/10, Lex nr 1102855), to owe potrzeby mieszkaniowe winny być oszacowane w sposób uwzględniający realny stan rodzinny żołnierza, bowiem to wymiar tych potrzeb winien stanowić o rozmiarze przyznanej pomocy mieszkaniowej." Z takim oto celem odprawy mieszkaniowej, a nie z naliczeniem kwoty należnej odprawy na dzień, w którym żołnierz posiada "najliczniejszą" rodzinę, związane jest prawo, o którym mowa w art. 47 ustawy o zakwaterowaniu i tak rozumianemu uprawnieniu żołnierza zwolnionego ze służby wojskowej, odpowiadają obowiązki organu Agencji w zaspokojeniu tego prawa. Nie jest zatem możliwe uwzględnienie w kwocie odprawy mieszkaniowej normy na córkę M. M., gdyż zgodnie z ustalonym w sprawie stanem faktycznym, nie była ona "wspólnie zamieszkałym" dzieckiem skarżącego, w rozumieniu art. 26 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu. Prezes AMW wyjaśnił, że Dyrektor AMW, zgodnie z treścią przepisu art. 26 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu, zobowiązany był do potwierdzenia miejsca zamieszkania osób wskazanych do wyliczenia wysokości odprawy, gdyż przyznanie normy na dzieci jest uzależnione od ich wspólnego zamieszkiwania z żołnierzem zawodowym. Prezes AMW, utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję stwierdził, że Dyrektor AMW dokonał prawidłowego wyliczenia kwoty odprawy mieszkaniowej w wysokości 273 160,57 zł, przy uwzględnieniu 4 norm x 12 wskaźnika ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego oddanego do użytkowania w kwartale poprzedzającym kwartał, w którym decyzja o zwolnieniu stała się ostateczna, określonego w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, tj. w I kwartale 2024 r. (6.722,00 zł) oraz 17 lat wysługi (x 3% wartości przysługującego lokalu za każdy rok podlegający zaliczeniu do wysługi lat, nie więcej niż 100%). Pismem z dnia [...] listopada 2024 r. M. M., działający przez profesjonalnego pełnomocnika - radcę prawnego, skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa AMW z dnia [...] października 2024 r. nr [...] i wniósł o uchylenie zaskarżonej oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji, a także zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Zaskarżonej decyzji zarzucił: I. naruszenie prawa procesowego, tj.: a) naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez wydanie decyzji wbrew zasadzie praworządności i dokonanie interpretacji praw przysługujących żołnierzowi zawodowemu przy zastosowaniu niedozwolonej analogii, dywagacji i domniemań, których skutkiem jest błędna i niedopuszczalna wykładnia przepisów prawa materialnego wymienionych w zaskarżonej decyzji, prowadząca do tego, że odmówiono mu prawa do świadczenia pieniężnego – odprawy mieszkaniowej w zakresie norm na córkę - wynikającego z przepisów ustawy o zakwaterowaniu, które to prawo winno zostać zgodnie z przepisami prawa materialnego mu przyznane, z uwagi na fakt, że córka zamieszkuje z nim w jednym lokalu mieszkalnym, b) naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez zaniechanie podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności nieprzeprowadzenie wszechstronnego i wyczerpującego rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dokonanie jego oceny w sposób dowolny i wybiorczy, co doprowadziło do niezasadnego przyjęcia, że nie przysługuje mu uprawnienie do otrzymania odprawy mieszkaniowej z normami na córkę, podczas gdy wszechstronna i wyczerpująca, oparta na zasadach logicznego rozumowania, wskazaniach wiedzy i doświadczenia życiowego, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do biegunowo przeciwstawnego wniosku, tj. ustalenia, że w dacie wskazanej we wniosku o wypłatę odprawy mieszkaniowej członkiem rodziny skarżącego jest również córka M. M. i tym samym naliczona winna zostać jedna dodatkowa norma, c) naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez nieprzeprowadzenie praworządnego i sprawiedliwego postępowania, które wyraża się w dokładnym zbadaniu okoliczności sprawy, ustosunkowaniu się do żądań stron oraz przede wszystkim uwzględnieniu w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, co w niniejszym postępowaniu zostało pominięte; jak również poprzez arbitralne ograniczanie jego praw podmiotowych i pominięcie konieczności maksymalnego ukształtowania ekspektatywy prawa do odprawy mieszkaniowej, tzn. ekspektatywy spełniającej zasadniczo wszystkie przesłanki ustawowe nabycia tegoż prawa i prawidłowego wyliczenia norm pod rządami ustawy bez względu na stosunek do nich i subiektywne odczucie organu, d) naruszenie art. 8 § 2 k.p.a., gdyż organ I instancji bez uzasadnionej przyczyny odstąpił od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, tj. poprzez nieuwzględnienie normy przy wyliczaniu odprawy mieszkaniowej na córkę wskazując, że nie spełniona została przesłanka do uznania córki za członka rodziny skarżącego, e) naruszenie art. 7, art. 7a § 1 i art. 81a k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przedkładanie interesu społecznego nad słuszny interes jednostki w sytuacji ustawowego jednoznacznego uprawnienia żołnierza do otrzymania odprawy mieszkaniowej z normą na córkę, f) naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez uwzględnienie jedynie interesu społecznego (publicznego) i rozszerzenie interpretacji przepisów w zakresie praw i obowiązków jednostki, które winny być i są literalnie uregulowane w ustawie, a przez to działanie z wyraźnym jego pokrzywdzeniem, g) naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez zaniechanie kierowania się przez organ zasadą bezstronności i równego traktowania oraz interpretację prawa jedynie na korzyść iluzorycznego w tym przypadku interesu społecznego, h) naruszenie art. 75 i art. 77, art. 8, art. 6, art. 7 k.p.a. przez dowolne i nieuprawnione uznanie, że zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy pozwala w sposób jednoznaczny i niepodważalny stwierdzić, że jego małoletnia córka z nim nie zamieszkuje wspólnie i nie zamieszkiwała w dacie wskazanej do obliczenia norm mieszkaniowych do odprawy mieszkaniowej w tym poprzez błędne pominięcie oświadczenia matki dziecka – M. Z., która to notarialnie poświadczyła fakt zamieszkiwania dziecka z ojcem od [...] sierpnia 2022 r., a tym samym ustalenie, że brak jest podstaw do uznania, że córka zamieszkuje z nim i tworzy jedno gospodarstwo domowe oraz poprzez uznanie, że fakt uczęszczania córki do szkoły w innym mieście traktowane winno być jako niezamieszkiwanie z nim podczas gdy z zasad logiki wynika, że organ winien zasadnicze znaczenie przydać stanowi faktycznemu oraz, podczas gdy uczęszczanie do szkoły w innym mieście nie implikuje niemożliwości posiadania miejsca zamieszkiwania zgodnie ze wskazanym we wniosku o wypłatę odprawy mieszkaniowej, szczególnie w sytuacji gdy zmienił miejsce zamieszkania, w tym córki w trakcie roku szkolnego i aby nie utrudniać córce przeprowadzki zdecydował o uczęszczaniu córki do dotychczasowej placówki oświatowej do zakończenia roku szkolnego, i) naruszenie art. 12 § 1 k.p.a., art. 7b k.p.a. poprzez naruszenie tychże zasad w zakresie, w jakim organ I Instancji, wymagając i zwracając się o szereg niezasadnych dokumentów, naruszył zasadę prostoty i szybkości postępowania oraz w zakresie w jakim naruszona została zasada współdziałania organów administracji publicznej bowiem organ miał obowiązek uwzględnić słuszny interes obywateli oraz sprawność postępowania przy pomocy środków adekwatnych do charakteru, okoliczności i stopnia złożoności sprawy, j) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Dyrektora AMW z dnia [...] września 2024 r. nr [...] o wypłacie odprawy mieszkaniowej w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie o przyznaniu prawa do ww. świadczenia pieniężnego – odprawy mieszkaniowej w pełnym zakresie, tj. z normą na córkę M. M.; II. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie: a) naruszenie art. 47 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu, poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że jako pełniącemu zawodową służbę wojskową nie przysługuje mu prawo do otrzymania odprawy mieszkaniowej z uwzględnieniem norm na wszystkich członków rodziny w dacie wskazanej przez żołnierza zawodowego, tj. córkę M. M., podczas gdy z ww. przepisu jednoznacznie wynika, że wysokość odprawy mieszkaniowej wylicza się na podstawie m.in. ilości norm należnych żołnierzowi w okresie zawodowej służby wojskowej w dniu wskazanym przez żołnierza, a w dniu przez niego wskazanym córka, na którą norma nie została przyznana, spełniała przesłanki do wliczenia jej do norm do wyliczenia wysokości odprawy mieszkaniowej żołnierza zawodowego, b) naruszenie art. 47 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 26 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że należy mu się odprawa mieszkaniowa w wysokości 273.160,57 zł, podczas gdy z całokształtu zebranego materiału dowodowego oraz przepisów prawa wynika, że skarżący winien otrzymać odprawę mieszkaniową w wysokości 341.450,71 zł z uwagi na fakt, że do odprawy winno wliczyć się 5 norm, a nie jak błędnie wyliczono i przyjęto wyłącznie 4 normy, c) naruszenie art. 26 ust. 3 w zw. z art. 1a pkt 5 ustawy o zakwaterowaniu przez błędne i nieuprawnione uznanie, że nie przysługuje mu łącznie pięć norm mieszkaniowych (w tym jedna na córkę), co nastąpiło z całkowitym pominięciem faktu zamieszkiwania i art. 26 § 2 kodeksu cywilnego, d) naruszenie art. 2 i art. 32 Konstytucji RP poprzez pominięcie zasady równości i sprawiedliwości społecznej, które nie sprzeciwiają się przyznaniu mu wnioskowanej odprawy mieszkaniowej z normami na córkę, e) naruszenie art. 18 Konstytucji RP poprzez jego pominięcie, podczas gdy przepis ten zapewnia małżeństwu i rodzinie szczególną ochronę i opiekę Państwa, a tym samym zastosowanie tegoż przepisu przez organ nie prowadziłoby do przyznania skarżącemu zaniżonej odprawy mieszkaniowej o normę na córkę, które to norma przy odprawie mieszkaniowej, jak uznały organy obu instancji, należałaby się gdyby nie odległości od placówki oświatowej, która to okoliczność pozostaje bez znaczenia dla jego uprawnienia do otrzymania odprawy mieszkaniowej z normą na córkę M. M.; f) art. 2 Konstytucji RP poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. nieuwzględnienie przy wydawaniu zaskarżonej decyzji zasady demokratycznego państwa prawnego, a w szczególności wynikających z niej dyrektyw zaufania obywateli do państwa i prawa, w sytuacji, gdy organy władzy administracyjnej oraz sądowniczej orzekają naruszając jego prawa, w zakresie możliwości skorzystania z przysługującego mu prawa do odprawy mieszkaniowej w ilości norm należnych żołnierzowi w okresie zawodowej służby wojskowej w dniu wskazanym przez żołnierza oraz w zakresie nadużycia prawa przez organ I Instancji w zakresie, w jakim powziął kroki zmierzające do ustalenia stanu faktycznego, znacząco odbiegające od koniecznych do przeprowadzenia, z uwagi na dyspozycję przepisów ustawy, w tym ingerencję w kwestie dotyczące zameldowania, czy też uczęszczania do szkoły, podczas gdy przepisy prawa wymagają od żołnierza wykazania jedynie faktu zamieszkiwania dzieci własnych oraz dzieci małżonka, tym samym naruszając zasadę minimalizacji danych osobowych i wrażliwych skarżącego i jego rodziny, które to dane nie były konieczne dla ustalenia stanu faktycznego i wydania decyzji administracyjnej w przedmiotowej sprawie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1267 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, sprawowaną pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. – dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Skarga oceniana według powyższych kryteriów nie zasługiwała na uwzględnienie. Na wstępie rozważań merytorycznych dotyczących oceny legalności spornej decyzji Prezesa AMW należy zauważyć, że zgodnie z art. 23 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 czerwca 1995 r. o zakwaterowaniu Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1623 z późn. zm. – w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ), odprawa mieszkaniowa, o której mowa w art. 47, przysługuje żołnierzowi zwalnianemu z zawodowej służby wojskowej, z wyjątkiem żołnierza, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 4a, który do dnia zwolnienia z zawodowej służby wojskowej nie otrzymał decyzji o przydziale lokalu mieszkalnego, z wyłączeniem przypadków, o których mowa w art. 21 ust. 6, o ile nabył prawo do emerytury wojskowej lub wojskowej renty inwalidzkiej. Stosownie do postanowień art. 47 ust. 1 powołanej ustawy, odprawa mieszkaniowa wynosi 3% wartości przysługującego lokalu mieszkalnego za każdy rok podlegający zaliczeniu do wysługi lat, od której jest uzależniona wysokość dodatku za długoletnią służbę wojskową, i nie może być niższa niż 45% oraz wyższa niż 100% wartości przysługującego lokalu mieszkalnego. Odprawę oblicza się i wypłaca według zasad, że: żołnierzowi zawodowemu zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej przysługuje odprawa obliczona z uwzględnieniem okresu służby liczonego w pełnych latach, z tym że rozpoczęty rok, w którym następuje zwolnienie ze służby, przyjmuje się jako rok pełny (pkt 1); wartość przysługującego lokalu mieszkalnego jest iloczynem maksymalnej powierzchni użytkowej podstawowej przypadającej na jedną normę, o której mowa w art. 26 ust. 1, ilości norm należnych żołnierzowi w okresie zawodowej służby wojskowej w dniu wskazanym przez żołnierza niezależnie od ilości norm należnych żołnierzowi w dniu jego zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, wskaźnika 1,66, wskaźnika ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego oddanego do użytkowania w kwartale poprzedzającym kwartał, w którym nastąpiło zwolnienie z tej służby, określanego w komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, z zastrzeżeniem pkt 4-6 (pkt 3). Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o zakwaterowaniu, przy ustalaniu powierzchni użytkowej podstawowej uwzględnia się stanowisko służbowe żołnierza zawodowego oraz jego stan rodzinny. Norma powierzchni użytkowej podstawowej, która przysługuje żołnierzowi z jednego tytułu, wynosi 8-12 m2. Natomiast art. 26 ust. 3 tej ustawy stanowi, że członkami rodziny żołnierza zawodowego, których uwzględnia się przy ustalaniu przysługującej powierzchni użytkowej podstawowej, są: 1) małżonek; 2) wspólnie zamieszkałe dzieci własne, przysposobione, przyjęte na wychowanie na podstawie orzeczenia sądu opiekuńczego, dzieci małżonka do czasu zawarcia przez nie związku małżeńskiego, nie dłużej jednak niż do dnia ukończenia 25 roku życia, chyba, że przed tym dniem stały się niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji i nie zawarły związku małżeńskiego. Mając na względzie powyższe regulacje prawne uznać należy, że w toku postępowania administracyjnego o wydanie decyzji w przedmiocie odprawy mieszkaniowej organ zobligowany był do ustalenia ilości norm, które powinny zostać uwzględnione przy obliczeniu należnej skarżącemu odprawy mieszkaniowej, w rozumieniu art. 26 w związku z art. 47 tej ustawy. Nie budzi wątpliwości na tle brzmienia art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu, iż organ jest obowiązany ustalić ilości norm należnych żołnierzowi w okresie zawodowej służby wojskowej w dniu przez niego wskazanym. Kwestią sporną pomiędzy stronami pozostaje to, czy przy wyliczaniu wysokości odprawy mieszkaniowej należnej skarżącemu należało uwzględnić także jego córkę M. M., a tym samym określić wysokość świadczenia w oparciu o 5 norm należnej powierzchni użytkowej. Z ustaleń organu wynika, że M. M. jest uczennicą Szkoły Podstawowej nr [...] im. [...] w [...]. Z zaświadczenia potwierdzającego uczęszczanie do szkoły nr [...] otrzymanego w dniu [...] sierpnia 2024 r. od Burmistrza Miasta [...] wynika, że M. M. uczęszcza do czwartej klasy Szkoły Podstawowej nr [...] w [...] oraz mieszka w [...] ul. [...]. Organ ustalił, że odległość pomiędzy szkołą w [...], do której uczęszcza M. M. a miejscem zameldowania - [...] - wynosi 535 km. W związku z powyższym, organ uznał, że miejscowość [...] nie może być głównym ośrodkiem aktywności życiowej M. M. , skoro uczęszcza do szkoły w [...], tj. w miejscowości oddalonej o 535 km i mieszka pod ww. adresem w [...]. W oparciu o uzyskane dowody, organ przyjął, że M. M. nie zamieszkiwała z M. M. i jego rodziną w miejscowości [...] w dacie wskazanej przez żołnierza, co skutkuje tym, że organ nie mógł uwzględnić jej, jako członka rodziny, ustalając wysokość świadczenia. Należy zwrócić uwagę, że art. 47 ust. 1 pkt 3 ustawy o zakwaterowaniu nie daje żołnierzowi prawa do wskazania organowi ilości norm, które mu w dniu przez niego wskazanym (do wyliczenia norm przy obliczaniu wartości odprawy mieszkaniowej) przysługują. Jest to bowiem kompetencja organu, który musi brać pod uwagę: stanowisko żołnierza i odpowiadający mu stopień wojskowy, okres pełnienia zawodowej służby wojskowej wraz z okresami równorzędnymi, wskaźnik 1,66, wskaźnik ceny 1 m2 powierzchni użytkowej budynku mieszkalnego określanego w komunikacie Prezesa GUS oraz stan rodzinny. Organy mają nie tylko prawo, ale też obowiązek zweryfikować składane na potrzeby obliczania wartości odprawy mieszkaniowej oświadczenia, poprzez żądanie przedstawienia innych dowodów potwierdzających treść tych oświadczeń, albo samodzielnie ich poszukiwać w oparciu właśnie o art. 7 k.p.a. Zaznaczyć należy, że wspólnego zamieszkiwania dziecka z żołnierzem, o którym mowa art. 26 ust. 3 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu, nie da się wywieść jedynie na podstawie zaświadczenia o zameldowaniu dziecka w miejscu zamieszkania żołnierza w dniu przez niego wskazanym. Ustawa o zakwaterowaniu w art. 26 ust. 3 pkt 2 mówi o "wspólnym zamieszkiwaniu" dzieci własnych, a art. 1a ust. 1 pkt 5 definiuje pojęcie "zamieszkiwania" jako przebywanie i korzystanie z lokalu mieszkalnego. Nie precyzuje jednak, czy zamieszkiwanie musi mieć charakter stały, czy też czasowy. Niemniej pojęcie zamieszkiwania należy odczytywać w powiązaniu z prawem żołnierza zawodowego do zakwaterowania na czas pełnienia służby wojskowej w miejscowości, w której żołnierz pełni służbę, albo w miejscowości pobliskiej albo za jego zgodą w innej miejscowości (art. 23 ust. 1 tej ustawy). Skoro bowiem żołnierz wskazuje dzień pełnienia służby do ustalenia normy stanowiącej podstawę ustalenia wysokości odprawy mieszkaniowej, to pojęcia zamieszkiwania nie można odczytywać w oderwaniu od zabezpieczenia potrzeb żołnierza i jego rodziny. Przepis art. 26 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu określa, że członków rodziny żołnierza uwzględnia się przy ustalaniu przysługującej powierzchni użytkowej podstawowej. Zatem możliwość zakwaterowania członków rodziny żołnierza jest pochodną prawa żołnierza do zakwaterowania w tej miejscowości (bądź pobliskiej), w której żołnierz pełni służbę. Oznacza to, iż zamieszkiwanie dziecka z żołnierzem zawodowym musi mieć charakter stały, ponieważ prawo do zakwaterowania zabezpiecza podstawowe potrzeby mieszkaniowe żołnierza i jego rodziny. Innymi słowy zamieszkiwanie członków rodziny żołnierza, jako pochodne od prawa podstawowego, musi posiadać te same cechy co zamieszkiwanie przez żołnierza. W tym względzie potrzeby mieszkaniowe winny być oszacowane w sposób uwzględniający realny stan rodzinny żołnierza, bowiem to wymiar tych potrzeb winien stanowić o rozmiarze przyznanej pomocy mieszkaniowej. W realiach niniejszej sprawy nie można zatem przyjąć, że córka skarżącego M. M. wspólnie z nim zamieszkiwała, w rozumieniu art. 26 ust. 3 pkt 2 ustawy o zakwaterowaniu. Fakt uczęszczania córki skarżącego do szkoły odległej o ponad 500 km od miejsca jej zameldowania nie potwierdza, a wręcz zaprzecza wspólnemu stałemu zamieszkiwaniu ze skarżącym. Podstawowe potrzeby bytowe wymienionej, w tym mieszkaniowe, zapewniało jej gospodarstwo domowe prowadzone wraz z matką, w innym niż skarżącego miejscu zamieszkania. Jak wskazał bowiem NSA w wyroku z dnia 18 maja 2021 r. sygn. akt I OSK 114/11 (dostępnym w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych), ustawodawcy formującemu definicję zamieszkiwania nie chodziło o sporadyczne, czy okazjonalne pobyty w lokalu, lecz o faktyczne przebywanie i korzystanie z lokalu mieszkalnego. Zdaniem Sądu, organy orzekające w przedmiotowej sprawie prawidłowo przyjęły, że nie jest możliwe uwzględnienie w kwocie odprawy mieszkaniowej normy na córkę M. M., gdyż zgodnie z ustalonym stanem faktycznym, nie była ona "wspólnie zamieszkałym" dzieckiem skarżącego, w rozumieniu art. 26 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu. W konsekwencji podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa materialnego, a także obrazy przepisów postępowania okazały się niezasadne. Badanie kwestii zamieszkiwania ze skarżącym jego członków rodziny nie stanowi nadmiernej ingerencji organu w prywatne życie żołnierza, albowiem takie kryterium (wspólne zamieszkiwanie) przewidział ustawodawca w art. 26 ust. 3 ustawy o zakwaterowaniu. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.