II SA/Wa 1985/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 lutego 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...]marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w [...] z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu na rzecz skarżącego J. S. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w [...], po rozpatrzeniu wniosku J. S. z dnia 15 września 2006 r. o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów, decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 31 ust. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu ( Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 ze zm. – zwaną dalej "ustawą o IPN"), odmówił J. S. udostępnienia dotyczących go dokumentów. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z treści odnalezionej dokumentacji wynika, iż J. S. był traktowany przez organy bezpieczeństwa jako tajny informator lub pomocnik przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Organ wyjaśnił, że w tej sytuacji art. 31 ust. 1 pkt 2 lit a) ustawy o IPN przewiduje wydanie decyzji odmawiającej udostępnienia dokumentów. Po rozpatrzeniu odwołania J. S. od decyzji Dyrektora Oddziału IPN w [...], Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, decyzją z dnia [...]marca 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. i podtrzymał argumentację organu I instancji. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W jej uzasadnieniu zaprzeczył twierdzeniu, że był tajnym współpracownikiem organów bezpieczeństwa. W odpowiedzi na skargę Prezes IPN wniósł o jej oddalenie. Wskazał przy tym, że z treści decyzji nie wynika, aby organ twierdził, że skarżący prowadził współpracę z organami bezpieczeństwa, a jedynie to, że odmawia wglądu w dokumenty, które spełniają dyspozycję przepisu art. 31 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o IPN. Organ podniósł, że nie ustala faktów na podstawie posiadanych dokumentów, lecz odnosi się do tego, co z tych dokumentów wynika. Podkreślił, że celem postępowania było jedynie odszukanie dokumentów dotyczących wnioskodawcy, a nie stwierdzenie, że prowadził on współpracę z organami bezpieczeństwa państwa. Postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 741/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zawiesił z urzędu postępowanie w tej sprawie, z uwagi na przedstawienie Trybunałowi Konstytucyjnemu w sprawie II SA/Wa 1788/08 pytania prawnego następującej treści: czy przepis art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o IPN jest zgodny z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 i art. 51 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w takim zakresie, w jakim odmawia on zainteresowanym udostępnienia dotyczących ich dokumentów. Ponadto skład orzekający Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie o sygn. akt I OSK 336/09 postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2009 r. przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne o treści: 1. czy art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy o IPN jest zgodny z art. 2, art. 47, art. 51 ust. 3 i 4 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 2. czy art. 31 ust. 2 zdanie drugie ustawy powołanej w pkt 1 jest zgodny z art. 2, art. 78 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 3. czy art. 32 ust. 2 ustawy powołanej w pkt 1 jest zgodny z art. 2, art. 78 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 4. czy art. 32 ust. 4 ustawy powołanej w pkt 1 jest zgodny z art. 45 ust.1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 5. czy art. 32 ust. 5 ustawy powołanej w pkt 1 jest zgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji 6. czy art. 32 ust. 6 ustawy powołanej w pkt 1 jest zgodny z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 78 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji, 7. czy art. 32 ust. 8 ustawy powołanej w pkt 1 jest zgodny z art. 32 ust.1, art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Sąd wskazał, że rozstrzygnięcie wskazanych pytań prawnych będzie miało istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy ze skargi J. S., co wyczerpuje przesłanki z art. 125 § 1 pkt 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 20 października 2010 r. sygn. akt P 37/09 (Dz. U. Nr 201, poz. 1335) orzekł, że: 1. Art. 31 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424, Nr 64, poz. 432, Nr 83, poz. 561, Nr 85, poz. 571 i Nr 140, poz. 983, z 2009 r. Nr 178, poz. 1375 oraz z 2010 r. Nr 79, poz. 522 i Nr 94, poz. 602), w brzmieniu obowiązującym do dnia 26 maja 2010 r., tj. przed wejściem w życie ustawy z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. Nr 79, poz. 522), jest niezgodny z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 47 oraz art. 51 ust. 3 i 4 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. 2. Art. 31 ust. 2 zdanie drugie oraz art. 32 ust. 2 ustawy z 18 grudnia 1998 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu tam wskazanym, są niezgodne z art. 2 oraz art. 78 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 3. Art. 32 ust. 4 i 5 ustawy z 18 grudnia 1998 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu tam wskazanym, jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 4. Art. 32 ust. 6 ustawy z 18 grudnia 1998 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu tam wskazanym, jest niezgodny z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 78 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. 5. Art. 32 ust. 8 ustawy z 18 grudnia 1998 r. powołanej w punkcie 1, w brzmieniu tam wskazanym, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 oraz art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2010 r. sygn. akt II SA/Wa 741/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podjął zawieszone postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że Sąd rozpoznawał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym w związku z zaistnieniem przesłanki z art. 119 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Sąd stwierdził bowiem, że zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji są dotknięte wadą dającą podstawę do wznowienia postępowania, określoną w art. 145a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Stosownie do treści tego przepisu, można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonych decyzji był art. 31 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424, ze zm.), w brzmieniu tej ustawy obowiązującym do dnia 26 maja 2010 r. Zgodnie z jego treścią, odmowa uwzględnienia wniosku, o którym mowa w art. 30 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (wniosku o udostępnienie do wglądu kopii dokumentów dotyczących wnioskodawcy), w zakresie dotyczącym udostępnienia dokumentów, z których treści wynika, że wnioskodawca: a) był traktowany przez organy bezpieczeństwa jako tajny informator lub pomocnik przy operacyjnym zdobywaniu informacji, b) zobowiązał się do dostarczania informacji organowi bezpieczeństwa państwa lub świadczenia takiemu organowi jakiejkolwiek pomocy w działaniach operacyjnych, c) realizował zadania zlecone przez organ bezpieczeństwa państwa, a w szczególności dostarczał temu organowi informacji, następuje w drodze decyzji administracyjnej. Decyzja ta jest równoznaczna z odmową realizacji praw określonych w art. 33 ust. 2. Trybunał Konstytucyjny stwierdzając niezgodność powołanego przepisu z art. 2, art. 32 ust. 1, art. 47 oraz art. 51 ust. 3 i 4 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 października 2010 r. podkreślił, że przepis ten narusza konstytucyjne prawo dostępu każdej osoby do dotyczących jej urzędowych dokumentów i zbiorów danych, o których mowa w art. 51 ust. 3 Konstytucji. Ograniczenie to jest nadmierne i nieproporcjonalne, ponieważ istota wolności i praw, o których mowa w art. 51 ust. 4 i art. 47 Konstytucji zostaje naruszona. Trybunał wskazał, że ograniczenie dostępu do dokumentów powoduje nieuprawnione wkroczenie w autonomię informacyjną jednostki, ograniczenie środków, na podstawie których mogłaby realizować konstytucyjnie zagwarantowane prawo do żądania sprostowania oraz usunięcia informacji nieprawdziwych, niepełnych lub zebranych w sposób sprzeczny z ustawą. A to z kolei jest równoznaczne z naruszeniem art. 51 ust. 4 Konstytucji i korespondującego z nim art. 47 Konstytucji, wyrażającego ochronę prawa do prywatności. Wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego i stwierdzeniu, że decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, Sąd zastosował art. 119 pkt 1 P.p.s.a. Z tego też względu, Sąd rozpoznający niniejszą sprawę obowiązany był uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Wskazania przy tym wymaga, że Sąd nie stwierdził wystąpienia w sprawie przesłanek stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu nie zachodzi również przeszkoda do rozpoznania niniejszej sprawy we wskazanym trybie na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego. Utrata, zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 października 2010 r. sygn. akt P 37/09, mocy obowiązującej przepisu art. 32 ust. 4 ustawy o IPN, w brzmieniu obowiązującym do dnia 26 maja 2010 r., nie powoduje bowiem, że sąd administracyjny nie może rozpoznać takiej sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 120 w związku z art. 119 pkt 1 P.p.s.a. Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej przeprowadzą postępowanie i wydadzą rozstrzygnięcia z uwzględnieniem treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 października 2010 r. sygn. akt P 37/09. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) w związku z art. 145a § 1 k.p.a. oraz art. 119 pkt 1 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Sąd wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji w całości w oparciu o przepis art. 152 P.p.s.a. W oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 oraz art. 210 § 2 P.p.s.a., Sąd zasądził od Prezesa IPN na rzecz skarżącego kwotę 200 zł tytułem zwrotu uiszczonego wpisu sądowego.