II SA/Wa 1996/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska, Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Protokolant Maria Zawada, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi H.M. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] października 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania emerytury specjalnej - oddala skargę - Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] października 2007 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku H.M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] o odmowie przyznania wnioskodawcy świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.). W uzasadnieniu podano, iż przepis art. 82 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. W związku z powyższym, każdy wniosek jest wnikliwie rozpatrywany i oceniany pod kątem występowania okoliczności uzasadniających potraktowanie sprawy w sposób szczególny. Jednakże, zdaniem organu, poczynione w sprawie ustalenia nie wskazują na jej szczególny charakter. Organ wskazał, że świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, niezdolnej do pracy z uwagi na wiek lub stan zdrowia, o ile w sprawie występują też inne okoliczności wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być m.in. wybitne zasługi wnioskodawcy w określonej dziedzinie lub szczególne zdarzenie losowe. Zdaniem organu, okoliczności wynikające z uzasadnienia wniosku z dnia 16 kwietnia 2007 r. oraz nadesłanych dokumentów, nie uzasadniały przyznania H.M. świadczenia specjalnego. Prezes Rady Ministrów ustalił, że H.M. ma obecnie [...] lat i mieszka wraz z żoną w trzypokojowym mieszkaniu własnościowym. Od [...] grudnia 1991 r. jest na emeryturze. Obecnie pobiera emeryturę w wysokości [...] zł netto, a jego żona emeryturę w wysokości [...] zł netto miesięcznie. H.M. przebywał w Państwowym Domu Dziecka w C. do dnia [...] marca 1952 r. W dniu 5 grudnia 1951 r. w wieku [...] lat został skierowany do Kopalni Granitu w B., po tym jak wraz z kolegą został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa za roznoszenie ulotek "WIN". Z aresztu został zwolniony po podpisaniu oświadczenia o podjęciu się dobrowolnie pracy w kamieniołomach celem zadośćuczynienia prowadzenia nielegalnej działalności. Sąd Wojewódzki w W. z siedzibą w S., po rozpoznaniu pozwu H.M. z dnia 20 stycznia 1993 r. o zasądzenie od Skarbu Państwa odszkodowania z tytułu zadośćuczynienia za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, postanowieniem z dnia 28 września 1993 r. zasądził na rzecz H.M. odszkodowanie w kwocie [...] zł. Okres pracy w Kopalni Granitu w B. uznano za czas pozbawienia wolności. W dniu [...] grudnia 1955 r. wnioskodawca został powołany do zasadniczej służby wojskowej i skierowano go do zastępczej służby wojskowej w kopalni węgla kamiennego. Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 3 stycznia 2006 r. oddalił wniosek H.M. w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia za represje związane z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, a apelacja powoda od tego wyroku została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego we W. z dnia 25 maja 2006 r. Sąd w orzeczeniu tym uznał, że wniosek powoda złożony w tym przedmiocie w 2005 r. jest identyczny z wnioskiem, na podstawie którego H.M. otrzymał już odszkodowanie na podstawie postanowienia Sądu Wojewódzkiego w W. z siedzibą w S. z dnia 28 września 1993 r. Stwierdzono, że mimo, iż rozstrzygnięcie z 1993 r. nie orzeka w przedmiocie odszkodowania i zadośćuczynienia za okres pracy w kopalni węgla kamiennego w latach 1955 – 1957, to jednak żołnierzom skierowanym do zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym m.in. w kopalniach, przysługuje świadczenie pieniężne oraz ryczałt energetyczny wypłacany przez organ emerytalno - rentowy. Świadczenia tego rodzaju przyznawane są w drodze administracyjnej, a nie sądowej. Organ wyjaśnił, że wnioskodawca nie otrzymuje świadczeń z tytułu pracy przymusowej w kopalni węgla kamiennego, ponieważ pobiera już, jako osoba posiadająca uprawnienia kombatanckie, stosowne świadczenia z tytułu uznania za osobę represjonowaną w okresie powojennym. Organ w uzasadnieniu decyzji powołał się na stanowisko Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, którego poproszono o opinię w sprawie złożonego wniosku. Wyrażając opinię stwierdzono, że działalność H.M. na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego tj. współpraca z organizacją konspiracyjną, będąca przyczyną doznanych represji, nie wyróżnia się na tyle, aby można było mówić o wyjątkowych zasługach wnioskodawcy dla Polski. Także represje, których doznał, dotkliwe dla tak młodego człowieka, nie były w tym czasie szczególnie drastyczne. Zwrócono uwagę, że wnioskodawca otrzymuje, wraz z dodatkami kombatanckimi, świadczenie w łącznej wysokości [...] zł i posiada prawo do ubiegania się o pomoc pieniężną w Urzędzie do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, z której skorzystał w 2004 r. W ocenie organu zgromadzone w sprawie dokumenty i poczynione na ich podstawie ustalenia nie stanowią szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania świadczenia specjalnego. Jego zdaniem wnioskodawca nie przedstawił ani nie udokumentował żadnych okoliczności wskazujących na szczególny charakter sprawy, tj. aby posiadał wybitne dokonania w jakiejkolwiek dziedzinie aktywności, w tym w działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i aby z tytułu tej działalności poddany był szczególnie drastycznym represjom, ani też aby jego obecna sytuacja wynikała z nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Z dokumentów nie wynika także, aby obecna niezdolność do pracy spowodowana była represjami okresu powojennego, ani też aby po zwolnieniu z pracy w kopalni węgla kamiennego, w której pracował przymusowo w ramach zastępczej służby wojskowej, poddany był dalszym szykanom lub represjom, a więc aby działalność i doznane represje miały wpływ na życie wnioskodawcy i jego obecną sytuację bytową. Z tytułu doznanych represji wnioskodawca otrzymuje, jak wszystkie inne osoby poddane takim represjom w okresie powojennym z przyczyn politycznych, należne świadczenia, otrzymał także od Skarbu Państwa stosowne odszkodowanie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, H.M. zakwestionował zaskarżoną decyzję, wnosząc o uznanie jej za nieważną. W ocenie skarżącego uzasadnienie wydanych w jego sprawie decyzji jest cyniczne. W jego opinii przy wydaniu decyzji nie wzięto pod uwagę, iż był więziony i represjonowany z przyczyn politycznych, a także, że w okresie stalinowskim był żołnierzem – górnikiem wykonującym prace przymusowe na rzecz PRL w kopalni węgla kamiennego "[...]" w K. Podkreślił, że ze względu na treść stosownych przepisów, dotyczących świadczeń pieniężnych dla przymusowych żołnierzy – górników, on sam ze świadczeń tych nie może korzystać. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Ustosunkowując się do zarzutów skargi wskazał, że fakt represjonowania H.M. w okresie stalinowskim nie jest kwestionowany. Jego działalność, choć nosiła znamiona czynnego zaangażowania na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (kolportaż ulotek) oraz spowodowała surowe represje (praca przymusowa i przymusowa praca górnicza jako żołnierza), nie może zostać uznana za podstawę do roszczenia zawartego w art. 82 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, bowiem przepis ten nie ma charakteru określającego odpowiedzialność odszkodowawczą. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach. Stanowi on, że Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/06 (Dz. U. Nr 193, poz. 1429) uznał, że przepis art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 67 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że w przepisie tym chodzi o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne, indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne" zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, niepowtarzalność często nieporównywalność takich zasług i osiągnięć, użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione. Zatem decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Zakres uznania jest zawsze wyznaczony prawem i celem, dla jakiego prawo to zostało stworzone. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 kpa ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych. Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543). Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza więc, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Emerytura (renta) specjalna może być przyznana, gdy zaistnieje szczególnie uzasadniony przypadek. Ustawodawca nie wprowadził żadnych innych kryteriów przyznania tego świadczenia. Przepis nie określa, jakiego rodzaju mają być to przypadki. Wobec tego za każdym razem winny być one badane i oceniane w sposób indywidualny. Mogą to być np., jak wskazuje w zaskarżonej decyzji organ, m. in. wybitne zasługi w jakiejś dziedzinie albo szczególne zdarzenia losowe. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, ale nie jest to jedyne kryterium przyznania tego świadczenia, gdyż wówczas zastąpiłoby ono pomoc społeczną. Emerytura (renta) specjalna nie ma charakteru roszczeniowego. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym zakresie Sąd nie stwierdził, aby naruszała ona prawo. Decyzja uznaniowa może bowiem być uchylona przez Sąd w sytuacji stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów procesowych bądź przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Tego rodzaju naruszenie będzie miało miejsce wówczas, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie prawidłowo zebrano materiał dowodowy i zanalizowano całokształt sprawy. Organ powołał specjalny zespół do zaopiniowania rozpatrywanego wniosku. Zwrócił się też do odpowiedniego, ze względu na miejsce zamieszkania, Ośrodka Pomocy Społecznej celem przeprowadzenia wywiadu odnośnie sytuacji bytowej skarżącego oraz do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Należy podnieść, że Prezes Rady Ministrów uzasadniając zaskarżoną decyzję, wskazał dlaczego nie dopatrzył się w sytuacji skarżącego przypadku uzasadniającego przyznanie świadczenia specjalnego oraz odniósł się do zgromadzonego materiału dowodowego. Organ przekonywująco wyjaśnił również motywy, którymi się kierował przyjmując, że obecna sytuacja bytowa wnioskodawcy nie ma związku ze szczególnymi zdarzeniami losowymi. Po stwierdzeniu zatem, iż w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono wszystkie istotne okoliczności sprawy, Sąd nie mógł skutecznie zarzucić organowi administracji naruszenia art. 82 ust. 1 wskazanej powyżej ustawy poprzez wydanie decyzji odmawiającej przyznanie świadczenia. Ocena bowiem okoliczności zaistnienia przesłanek przyznania świadczenia specjalnego należy do organu, przy czym nie wystarczy subiektywne odczucie osoby zainteresowanej o zaistnieniu szczególnego przypadku, gdyż organ jest obowiązany kierować się kryteriami obiektywnymi. Zdaniem Sądu, dokonana ocena nie ma charakteru dowolnego. Tak więc skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w wyroku.