II SA/Wa 2/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Asesor WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Protokolant Łukasz Mazur, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2007 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku -oddala skargę- Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2006 r. nr [...] odmawiającą przyznania A. G. renty specjalnej. Z ustaleń organu i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy: A. G. po raz pierwszy zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów o przyznanie prawa do renty specjalnej w dniu [...] grudnia 2003 r. Prezes Rady Ministrów po rozpatrzeniu sprawy wydał w dniu [...] lipca 2004 r. decyzję nr [...] odmawiającą przyznania renty. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezes Rady Ministrów niezaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2004 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2004 r. Z uwagi na zaistnienie nowych okoliczności w sprawie, A. G. zwrócił się wnioskiem z dnia [...] marca 2006 r. o przyznanie renty specjalnej. Powodem ponownego wystąpienia o przyznanie świadczenia było znaczne pogorszenie się sytuacji materialnej po śmierci matki wnioskodawcy – M. G. - zasłużonej patriotki, łączniczki AK, uczestniczki Powstania Warszawskiego. Matka za życia pomagała w utrzymywaniu A. G., bowiem wnioskodawca z uwagi na stan zdrowia i orzeczoną czasową (do maja 2009 r.) całkowitą niezdolność do pracy otrzymywał jedynie rentę w wysokości [...] zł miesięcznie. We wniosku zainteresowany podniósł, że w 1998 r., będąc jednym z najlepszych pracowników [...], został tendencyjnie zwolniony z pracy za głoszenie antykomunistycznych przekonań. Przez kilka lat procesował się z zakładem, walcząc o przywrócenie do pracy, efektem czego była utrata pieniędzy i zdrowia. Obecnie jest wrakiem człowieka, bez środków do życia, nienadającym się do pracy. Wychowany w duchu patriotycznym, angażował się przez wiele lat w szereg inicjatyw politycznych o charakterze patriotycznym, w szczególności w te działania, które organizował [...]. Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] września 2006 r. odmówił przyznania A. G. renty specjalnej. Uzasadniając decyzję podniósł, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynikało, aby sytuacja materialno-bytowa wnioskodawcy była rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego osiągnięć i zasług, a okoliczności wynikające z uzasadnienia wniosku i nadesłanych dokumentów nie dawały podstaw do przyznania stronie renty specjalnej. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, A. G. pismem z dnia [...] września 2006 r. nazwanym "odwołanie" wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] września 2006 r. Podniósł, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji bytowej, bowiem z tytułu renty otrzymuje kwotę [...] zł. Środki te, wobec konieczności opłacenia czynszu za lokal mieszkalny i dokonania zakupu żywności, nie wystarczają już na wykupienie leków. Stan jego zdrowia w dużej mierze spowodowany został "nieustanną walką o wolną Polskę i przeciwko niesprawiedliwości w kraju". Organ wniosek o przyznanie świadczenia potraktował zbyt lakonicznie, bez wnikliwego zbadania jego sytuacji bytowej, zdrowotnej i materialnej. Prezes Rady Ministrów nie dostrzegł, że sytuacja materialna wnioskodawcy ulega ciągłemu pogorszeniu oraz nie wziął pod uwagę jego działalności niepodległościowej. Wskazał, że był liderem pracy niesłusznie zwolnionym za dekomunizację oraz brał udział w kampaniach wyborczych. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku odwoławczego, Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] października 2006 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, niezdolnej do pracy z uwagi na wiek lub stan zdrowia, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. W toku postępowania wyjaśniającego ustalono zaś, że A. G. osiągnął wiek [...] lat, jest kawalerem, nie posiada osób zobowiązanych do alimentacji. Zgodnie z orzeczeniem ZUS-u został uznany za całkowicie okresowo niezdolnego do pracy, pobiera rentę inwalidzką w wysokości [...] zł miesięcznie. W związku z pogorszeniem się sytuacji finansowej po śmierci matki, zainteresowany korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w formie zasiłków celowych: w lutym 2006 r. przyznano wymienionemu zasiłek celowy w wysokości [...] zł; w czerwcu 2006 r. w wysokości [...] zł. A. G. sam użytkuje trzypokojowe własnościowe mieszkanie i ma możliwość wpłynięcia na poprawę sytuacji materialnej we własnym zakresie, m. in. poprzez zamianę lokalu na mniejszy, co pozwoliłoby na wystąpienie z wnioskiem o dodatek mieszkaniowy i na płacenie niższych rachunków. Czynsz za lokal wynosi [...] zł. Jego właściciel z tego tytułu nie jest zadłużony wobec wspólnoty mieszkaniowej. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy, należności związane z utrzymaniem mieszkania regulowane są za pożyczane pieniądze. Z zebranego materiału dowodowego nie wynikało, aby sytuacja materialno-bytowa wnioskodawcy była rażąco niesprawiedliwa w odniesieniu do jego osiągnięć i zasług, a okoliczności wynikające z uzasadnienia wniosku i nadesłanych dokumentów nie dawały podstaw do przyznania A. G. renty specjalnej. Zgromadzone w sprawie dokumenty oraz dodatkowe uzasadnienie nie stanowią szczególnego przypadku dającego podstawę do przyznania świadczenia specjalnego. Podstawą uzyskania świadczenia specjalnego przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów w trybie szczególnym są przede wszystkim udokumentowane okoliczności, które wskazują, iż wnioskodawca podczas swojej działalności np. politycznej, naukowej, społecznej, gospodarczej położył wybitne zasługi dla rozwoju kraju, a jego obecna sytuacja socjalno-bytowa jest rażąco niesprawiedliwa w stosunku do dokonań. Przedmiotowe świadczenie nie jest świadczeniem o charakterze socjalnym, które jest przyznawane jedynie z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej lub materialnej wnioskodawcy. Ustawodawca pozostawił wyłącznemu uznaniu Prezesa Rady Ministrów, jakie okoliczności do nabycia świadczenia specjalnego należy uznać za szczególne. Końcowo organ wskazał, że Prezes Rady Ministrów nie ustala uprawnień obywateli do określonych świadczeń przyznawanych z ubezpieczenia społecznego, bowiem świadczenia specjalne podlegają innym regulacjom prawnym i stanowią obciążenie budżetu Państwa. Powyższa decyzją stała się przedmiotem skargi wniesionej przez A. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniesiono, że ciężka sytuacja materialna, w której skarżący się znalazł po śmierci matki, jak i jego obecny stan zdrowia są wynikiem szykan wobec prezentowania poglądów antykomunistycznych oraz podjętych działań niepodległościowych. W latach 1986 – 1991, nie mogąc otrzymać w kraju pracy, udał się do N. gdzie podjął dorywczą pracę zarobkową i starał się o przyznanie [...]. Po zmianach ustrojowych Państwa, gdy premierem został Jan Olszewski, skarżący postanowił powrócić do P. Jednakże z uwagi na pogarszający się stan zdrowia nie mógł podjąć pracy i został zmuszony wystąpić o rentę inwalidzką. Przyznana renta inwalidzka, nawet przy wsparciu znajomych, nie pokrywa nawet skromnych kosztów utrzymania. Zdaniem skarżącego, jego aktywność społeczno-polityczna oraz poniesione ofiary upoważniają go do występowania o zapewnienie godnego życia w kraju i w związku z tym zwraca się do Sądu o przywrócenie prawa do wznowienia starań o przyznanie renty specjalnej. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez Sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłego w tym postępowaniu rozstrzygnięcia. Skarga nie może zostać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 39 , poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. A zatem decyzja wydana przez organ na podstawie tego artykułu ma charakter uznaniowy. Uznanie stwarza organowi administracji publicznej możliwość działania na własną odpowiedzialność, jakkolwiek na podstawie upoważnienia udzielonego przez ustawodawcę. Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza wprawdzie samo przez się jej sądowej kontroli, ale oznacza, iż kontrola ta sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, zarówno przepisów szczególnych, jak i zasad ogólnych określonych w rozdziale drugim Kodeksu postępowania administracyjnego. W szczególności Sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli czy nie nosi ona cech dowolności. Badaniu podlega zatem to, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji spełniona została, zawarta w art. 7 k.p.a. powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony oraz czy respektowana była konstytucyjna zasada równości wobec prawa. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w wypadku stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdy organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu, w postępowaniu administracyjnym prawidłowo zebrano materiał dowodowy sprawy, zasięgając informacji odnośnie warunków socjalno-bytowych skarżącego w [...]. Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 82 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych otrzymanie renty specjalnej możliwe jest w sytuacji zajścia szczególnie uzasadnionego przypadku. Ustawa nie definiuje pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku", do organu stosującego prawo należy określenie w każdej rozpoznawanej sprawie, czy zachodzi ów szczególnie uzasadniony przypadek. Tak więc, za każdym razem powinien on być badany i oceniany w sposób indywidualny. Mogą to być na przykład wybitne, niebudzące wątpliwości osiągnięcia w dziedzinie literatury, sztuki czy sportu. Mogą to być również nadzwyczajne, szczególne zdarzenia losowe. Brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jednakże nie może być ona jedyną przesłanką. Zastąpiłaby wówczas pomoc w ramach pomocy społecznej. Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, wyrażonym w zaskarżonej decyzji, że skarżący nie wykazał i nie udokumentował podobnych faktów. Nie można bowiem w rozumieniu przepisu art. 82 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, za takowe uznać działalności społeczno-politycznej, przejawiającej się w głoszeniu przekonań antykomunistycznych i uczestniczeniu w inicjatywach patriotycznych organizowanych przez partie polityczne, m.in. w kampaniach wyborczych tych partii. Skarżący posiada skromny stały dochód oraz ma zapewnione odpowiednie warunki lokalowe. Jak ustalił organ, otrzymuje również pomoc pieniężną z Ośrodka Pomocy Społecznej. W tym stanie rzeczy nie można stwierdzić, by sytuacja materialno-bytowa skarżącego była niewspółmierna do jego osiągnięć i zasług. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05 w odniesieniu do kwestii przyznawania emerytury specjalnej wskazał, że chodzi tu o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Tak określonych zasług nie sposób przypisać skarżącemu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł, jak w sentencji.