II SA/Wa 20/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Asesorzy WSA Sławomir Antoniuk, Przemysław Szustakiewicz (spr.), Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 marca 2007 r. sprawy ze skargi S. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżona decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] września 2006 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości Decyzją z dnia [...] października 2006 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] września 2006 r. i odmówił przyznania małoletniemu: G. N. reprezentowanemu przez ojca – S. N. renty rodzinnej po zmarłej matce G. N. w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do w/w decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39 poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; • nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Dlatego też Prezes ZUS zbadał przede wszystkim okoliczności odnoszące się do zmarłej matki dziecka. W trakcie postępowania stwierdzono, że w okresie od 24 lipca 1998 r. do 30 kwietnia 2004 r. występuje długotrwała przerwa w ubezpieczeniu społecznym. We wskazanym okresie pani G. N. była osobą zdrową, zdolną do podjęcia pracy, a zatem pozostawanie przez okres 6 lat przez matkę dziecka bez pracy nie było uzasadnione szczególnymi okolicznościami. Przerwa ta przypada na okres 10 lat przed zgonem matki dziecka w dniu 17 lutego 2006 r., a fakt, iż była w tym okresie zarejestrowana w PUP pracy nie usprawiedliwia braku ubezpieczenia, a takie stanowisko potwierdzone jest orzecznictwem sądów administracyjnych. W ocenie Prezesa ZUS brak jest, więc warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi S. N. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł zarzut, że zmarła żona chciała podjąć pracę, ale nie mogła tego uczynić ze względu na bezrobocie w województwie dolnośląskim na terenie, którego zamieszkuje oraz wskazał na trudną sytuację materialną swojej rodziny. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w decyzji wydanej w drugiej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także, dlatego że są finansowane z bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z FUS oraz, że nie mają charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje, bowiem ich wypłaty pozostawiając ich przyznanie w drodze decyzji uznaniowej Prezesa ZUS. Decyzja Prezesa ZUS nie jest jednak dowolna. Ograniczona jest ona czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy to znaczy, że uprawniony: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach w sprawach o świadczenie przewidziana przez tę ustawę ma obowiązek stosować przepisy Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm.) Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 kpa - poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma ona także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego - art. 9 kpa - spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa - oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W rozpatrywanej sprawie organ naruszył przywołane reguły w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Odmawiając przyznania świadczenia w drodze wyjątku Prezes ZUS nie oparł swojego rozstrzygnięcia na wyczerpujących dowodach, jak również nie poddał szczegółowej analizie zebranych w sprawie materiałów. Podstawą uzasadnienia zaskarżonej decyzji jest stwierdzenie, że zmarła w wieku 50 lat matka dziecka miała w okresie od 24 lipca 1998 r. do 30 kwietnia 2004 r. długotrwałą, nieusprawiedliwioną przerwę w wykonywaniu zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, co uniemożliwiło jej wypracowanie w okresie 10 lat przed śmiercią 5-cio letniego okresu uprawniającego do nabycie uprawnień do renty w trybie zwykłym. Należy jednak podnieść, że art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego i dlatego ta okoliczność nie powinna mieć w sprawie większego znaczenia. Natomiast w przedmiotowej sprawie ważnym jest, że zmarła w wieku 50 lat pani G. N. posiadała okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 23 lata, 2 miesiące i 17 dni, a więc bardzo długi wskazujący, że była ona osobą nieuchylającą się od pracy i starającą się ją podejmować nawet w warunkach wysokiego bezrobocia. Podnieść tu należy, że świadczenie z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest umiejscowione w systemie ubezpieczeń społecznych. Wynika z tego, że musi być ono w określony sposób powiązane z występowaniem określonego okresu ubezpieczenia połączonego z należytym opłacaniem składek. Organ podejmując decyzję o przyznaniu lub odmowie świadczenia powinien wziąć pod uwagę odpowiednio długi okres opłacania składki i powody, dla których osoba uprawniona nie otrzymałaby świadczenia w trybie zwykłym. W sprawie bezspornym jest, że matka dziecka posiada długi prawie ponad 23 letni okres ubezpieczenia. Okres, w którym nie była ona ubezpieczona jest stosunkowo krótki i jak wynika z akt sprawy, gdy tylko było to możliwe matka dziecka podjęła pracę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał również oceny całego materiału dowodowego. Nie został wzięty pod uwagę fakt, że zgon nastąpił podczas okresu ubezpieczenia, a więc zmarła wykazała wolę kontynuowania ubezpieczenia i gdyby nie nagła śmierć mogłaby osiągnąć wymagany okres do przyznania ubezpieczenia w trybie zwykłym. Tak, więc organ nie podjął się oceny, czy przytoczone powyżej fakty nie stanowią zbiegu szczególnych okoliczności uniemożliwiających uzyskanie uprawnień do renty na zasadach ogólnych. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.