II SA/Wa 2000/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Wojciech Wiktorowski po rozpoznaniu w dniu 4 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. R. z dnia 28 marca 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. R. - reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego – M. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku postanawia: ustanowić w niniejszej sprawie dla A. R. adwokata w ramach przyznania prawa pomocy, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie. M. R. – przedstawiciel ustawowy małoletniej A. R. - zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Z podanej przez wnioskodawczynię, w rubryce 10 formularza wniosku, kwoty dochodu miesięcznego wynika, że dochód ten w trzyosobowym gospodarstwie domowym, które prowadzi wraz z córką i matką, wynosi łącznie 3.130 zł brutto, a jego źródłem jest wynagrodzenie wnioskodawczyni oraz renta rodzinna jej matki. Wnioskodawczyni wyjaśniła przy tym, że w istocie prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ponieważ wraz z córką utrzymuje się z własnego dochodu, a z matką pokrywa po połowie ogólną kwotę opłat obciążających gospodarstwo domowe. Natomiast wedle treści dokumentów źródłowych złożonych przez wnioskodawczynię, na wezwanie z dnia 11 kwietnia 2014 r., średni, miesięczny dochód (z okresu ostatnich trzech miesięcy) z tytułu umowy o pracę wyniósł 1.840,34 zł brutto (1.280, 34 zł netto). Z kolei średnie miesięczne wydatki kształtują się na poziomie co najmniej 800 zł (rata kredytu, opłaty za mieszkanie, energia elektryczna, koszty przejazdu komunikacją zbiorową). Wnioskodawczyni nie posiada jakichkolwiek oszczędności, a jedynym przelewem przychodzącym na dobro jej rachunku bankowego jest kwota wynagrodzenia. Po uiszczeniu wydatków konto zamyka się każdorazowo saldem ujemnym. Na dzień 26 marca 2014 r. saldo to wyniosło -1.001,93 zł. W myśl zaś z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej powoływana jako P.p.s.a.), prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie M. R.wykazała, że osiągany w gospodarstwie domowym dochód, stanowiący źródło utrzymania dwóch osób, w zestawieniu już tylko z wysokością podstawowych wydatków, nie pozwala jej na poniesienie w imieniu skarżącej pełnych kosztów postępowania, w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Natomiast w odniesieniu do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy wyjaśnić, że skarżąca w niniejszej sprawie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a. W myśl tego przepisu nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Niniejsza sprawa dotyczy świadczenia w drodze wyjątku, czyli świadczenia z ubezpieczenia społecznego, które mieści się w powyższej kategorii spraw. Ustawowy charakter zwolnienia oznacza, że strona skarżąca działanie organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych już od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania, zarówno przed sądem pierwszej instancji – wojewódzkim sądem administracyjnym – jak i przed sądem II instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z kolei, zgodnie z art. 262 P.p.s.a., przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji wniosek strony, która korzysta z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a występuję o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega rozpoznaniu tylko w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego. W pozostałym bowiem zakresie o zwolnieniu od kosztów sądowych rozstrzyga sama ustawa. W odróżnieniu od zwolnienia mocą postanowienia sądu lub referendarza sądowego (zwolnienie podmiotowe zależne od sytuacji majątkowej strony), zwolnienie ustawowe ma charakter przedmiotowy i jest niezależne od sytuacji majątkowej strony i jej możliwości płatniczych. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji postanowienia.