II SA/Wa 2003/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas (spr.), Sędzia WSA Andrzej Wieczorek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 maja 2024 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. znak [...], po rozpatrzeniu wniosku G. S. (skarżący) z [...] czerwca 2023 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję podjętą [...] czerwca 2023 r. znak [...] o odmowie przyznania świadczenia. Do wydania przedmiotowego rozstrzygnięcia doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z [...] marca 2023 r. skarżący zwrócił się do Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, postanawiam na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Decyzję podjętą [...] czerwca 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania świadczenia. W uzasadnieniu wskazanego na wstępie rozstrzygnięcia wyjaśniono między innymi, że: Przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251), zwanej dalej "ustawą emerytalną", jest możliwe jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, - nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie muszą być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z uwagi na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy. Aktualnie skarżący ma 53 lata i nie ma orzeczonej przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS całkowitej niezdolności do pracy, zatem renta z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku nie może być mu przyznana. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z [...] grudnia 2022 r. ustalił, że skarżący jest częściowo niezdolny do pracy do [...] grudnia 2023 r. (karta nr 10 akt administracyjnych). Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o rentę z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku skarżący nie przedłożył żadnych nowych dokumentów dotyczących zdrowia. Organ wyjaśnił, że fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS, a nie stwierdzona przez każdego - innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14.11.2002 r., sygn. akt II SA 2243/02, dostępny w LEX nr 142310). Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. Przesłanka ta nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 9.10.2009 r., sygnatura akt II SA/Wa 1079/09, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9.08.2001 r., sygnatura akt II SA 646/01, dostępny w LEX nr 121924 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 grudnia 2021 r., sygnatura akt II SA/Wa 2326/21, dostępny w LEGALIS 2677742). Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. Podnoszone trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. W związku z powyższym, po ponownym przeanalizowaniu wszystkich okoliczności sprawy pod kątem przesłanek wynikających z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej organ uznał, że nie może przyznać renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł skarżący. Domagał się: 1) zmiany zaskarżonego orzeczenia poprzez przyznanie skarżącemu renty w trybie art. 83 ust. 2 ustawy emerytalnej, 2) przeprowadzenia dowodu z załączonych: karty diagnostyki i leczenia onkologicznego i badania histopatologicznego oraz opinii biegłych lekarzy: onkologa, laryngologa, foniatry oraz psychiatry i psychologa na okoliczność ustalenia wpływu schorzenia skarżącego na jego zdolności do normalnego funkcjonowania w życiu codziennym i samodzielnej egzystencji oraz zdolności do pracy. 3) orzeczenia o kosztach postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi wyjaśnił między innymi, że problem w niniejszej sprawie tkwi w tym, iż lekarz medycyny pracy stanowczo twierdzi, że jest niezdolny do pracy, zaś biegli lekarze powoływani przez sąd pracy obstają przy tym, że niezdolność do pracy jest częściowa, co powoduje, że w chwili obecnej nie może podjąć pracy i zdany jest na pomoc z opieki społecznej. Kwestia zdolności skarżącego do pracy jest obecnie przedmiotem postępowania przed Sądem Okręgowym w [...], natomiast wniosek o rentę w drodze wyjątku spowodowany został zaistniałą sytuacją - nikt z potencjalnych pracodawców nie chce go zatrudnić z uwagi na ryzyko odpowiedzialności, a skarżący nie posiada kwalifikacji i umiejętności i dobrego zdrowia, aby założyć własne przedsiębiorstwo. Co gorsza doszło do wznowy schorzenia onkologicznego i w obecnej sytuacji skarżący nie ma środków na kontynuowanie leczenia - nie stać go na dojazdy do [...] do szpitala. W chwili obecnej jest zdany na pomoc swojej matki - emerytki, ponieważ zasiłek z MOPS i emerytura jego żony w kwocie niecałych 1.500 zł miesięcznie nie wystarcza na pokrycie kosztów utrzymania mieszkania, zakupu żywności i niezbędnych leków. Niezrozumiałym dla skarżącego jest, że orzeczenie lekarza medycyny pracy, stwierdzające, że nie nadaje się do pracy nie ma dla orzeczników ZUS żadnego znaczenia. W sytuacji w jakiej się znalazł, sądził, że może liczyć na wsparcie państwa, a jak się okazuje może jedynie uzyskać zasiłek socjalny, ponieważ orzecznik ZUSi Komisja uznali, że jest tylko częściowo niezdolny do pracy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargę uznać należy za niezasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), Sąd Administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem, skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o Emeryturach i Rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są : - brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, -niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, - brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną była ocena czy skarżący spełnia warunek niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowaną całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem. W tym miejscu przypomnieć należy, że w chwili wydania zaskarżonej decyzji skarżący miał 53 lata i nie miał orzeczonej przez orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS całkowitej niezdolności do pracy. Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2022 r. ustalił, że skarżący jest częściowo niezdolny do pracy od [...] grudnia 2017 r. do [...] grudnia 2023 r. W świetle komentowanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, orzeczona u skarżącego częściowa niezdolność do pracy stanowi przesłankę negatywną dla przyznania mu wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku, gdyż orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2022 r. jedynie ogranicza, natomiast nie uniemożliwia skarżącemu wykonywania zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi. W tym stanie rzeczy, w myśl art. 14 ust. 3 ustawy emerytalnej, orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. W jednolitym na tę okoliczność orzecznictwie sądowoadminiostracyjnym, które Sąd w składzie orzekającym w pełni aprobuje, podnosi się, że w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie istnieje możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS, a organ rozstrzygając sprawę w drodze decyzji administracyjnej związany jest treścią takiego orzeczenia. Orzeczenie o niezdolności do pracy stanowi wprawdzie okoliczność faktyczną, która podlega ocenie w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku, jednak ocena takiego orzeczenia w ramach tego postępowania sprowadza się wyłącznie do zbadania, czy jego treść odpowiada wymogom zawartym w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej. Badanie orzeczenia w przedmiocie niezdolności do pracy ma zatem charakter wyłącznie formalny, a poza zakresem zainteresowania w postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku pozostaje kwestia prawidłowości ustalenia stopnia niezdolności do pracy (por. dla przykładu wyrok NSA z 4 sierpnia 2022 r., sygn. akt III OSK 7023/21 i powołany tam wyrok NSA z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 871/20). W świetle powyższego, argumenty skarżącego szeroko opisujące w uzasadnieniu skargi stan zdrowia, który w subiektywnym odczuciu ich autora świadczy o niemożliwości wykonywania jakiejkolwiek pracy, nie mogą wywołać zatem zamierzonych skutków prawnych, gdyż zarówno organ, jak i sąd, jest związany wskazanym wcześniej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, co do którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości. Inaczej mówiąc, jeśli w ocenie skarżącego orzeczenie lekarza orzecznika ZUS nie odpowiadało prawu, mógł je podważyć wykorzystując odpowiedni tryb odwoławczy od takiego orzeczenia. Rekapitulując dotychczasowe ustalenia i rozważania, w rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS był związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] grudnia 2022 r., stwierdzającym czasową (do [...] grudnia 2023 r.) częściową niezdolność skarżącego do pracy. Takie rozpoznanie, tj. częściowa niezdolność do pracy, jak już wyjaśniono wcześniej, nie wyczerpuje przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej w zakresie "całkowitej niezdolność do pracy", zaś Sąd administracyjny (tak jak organ) nie jest władny weryfikować prawidłowości ustalenia stopnia niezdolności do pracy przez lekarza orzecznika lub komisję lekarską ZUS. Końcowo podkreślić też należy, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku lub sytuacji życiowej ubiegającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli zdarzeń, które na gruncie ustawy emerytalnej ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego uznać więc należy, że organ prawidłowo wywiódł, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ustawy emerytalnej. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) orzekł jak w wyroku, oddalając skargę.