II SA/Wa 2007/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Grochowska – Jung, Sędzia WSA Janusz Walawski, Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi K. S. – przedstawiciela ustawowego małoletniego A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję podjętą w dniu [...] sierpnia 2009 r. nr [...] , którą odmówił małoletniemu A. S. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż zgodnie z treścią art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), przyznanie renty rodzinnej jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: • jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, • nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, • nie ma niezbędnych środków utrzymania. Brak choćby jednej z przesłanek, o jakich mowa w art. 83 ustawy wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Organ wskazał, iż powołany przepis nie może być zastosowany w stosunku do małoletniego A. S., bowiem nie została spełniona jedna z czterech przesłanek umożliwiająca pozytywne załatwienie sprawy, tj. przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Z akt sprawy wynika, iż źródłem utrzymania 2 – osobowej rodziny jest wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia matki małoletniego A. S. w wysokości 2314,11 zł miesięcznie, a zatem dochód przypadający na osobę w rodzinie wynosi 1157,05 zł miesięcznie. Jednocześnie organ wyjaśnił, iż w celu ustalenia kryterium niezbędnych środków utrzymania należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2009 r. wynosi 675,10 zł brutto miesięcznie. Oznacza to, że w niniejszej sprawie dochód przypadający na jednego członka rodziny (1157,05 zł) przekracza kwotę brutto najniższej emerytury (675,10 zł) i należy uznać, iż małoletnie dziecko nie jest pozbawione niezbędnych środków utrzymania. Organ powołał się na orzecznictwo sądów administracyjnych i podniósł, iż przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych środków, a nie niewystarczających, bowiem nie są to środki pozwalające na zaspokojenie wszystkich potrzeb życiowych. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem Prezesa ZUS, iż posiada niezbędne środki utrzymania. Podniosła, iż na jej konto faktycznie wpływa kwota 1300 zł, która musi wystarczyć na opłacenie niezbędnych opłat związanych z użytkowaniem mieszkania, na życie i przybory naukowe dla syna. Wskazała, iż kwota, którą otrzymuje nie stanowi niezbędnych środków utrzymania i nie pozwala na stworzenie dogodnych warunków na edukację syna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie do treści art. 83 ust 1 ustawy, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego Prezesa ZUS. Po pierwsze niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy, po trzecie osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. W rozpoznawanej sprawie przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie mógł być podstawą do przyznania małoletniemu A. S. świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ nie zostały spełnione łącznie wszystkie przesłanki umożliwiające pozytywne załatwienie sprawy, bowiem małoletni – jak wykazał to organ – posiada niezbędne środki utrzymania. Należy zgodzić się ze stanowiskiem wskazanym przez organ, iż przepis art. 83 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania – por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 4189/01, publik. LEX nr 83733. Brak niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane przez skarżącego środki utrzymania oceniać na tle wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy i renty rodzinnej, która w dacie orzekania (od 1 marca 2009 r.) wynosi 675,10 zł brutto. Taka ocena sytuacji materialnej osób, ubiegających się o świadczenie, na podstawie powoływanego przepisu art. 83 ustawy, jest najbardziej obiektywna i znajduje odzwierciedlenie w ukształtowanym już w tym względzie, orzecznictwie sądowym, na które organ zasadnie powołał się w zaskarżonej decyzji. Jak wynika z akt sprawy, łączny miesięczny dochód uzyskiwany w rodzinie małoletniego wynosi 2314,11 zł brutto miesięcznie. Porównując dochód na osobę w rodzinie – 1157,05 zł brutto - z wysokością najniższej emerytury - 675,10 zł brutto - należy wykluczyć możliwość uznania, że małoletni nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Zdaniem Sądu, organ trafnie dokonał oceny sytuacji materialnej małoletniego z punktu widzenia braku niezbędnych środków utrzymania. Wykazane środki utrzymania w kwocie 1157 zł na członka rodziny może i nie są wystarczające lecz trudno uznać, że suma ta nie pozwala zaspokoić potrzeb niezbędnych. Niespełnienie warunku braku niezbędnych środków utrzymania jest wystarczającą podstawą do odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a więc nie można zaskarżonej decyzji tego organu zarzucić dowolności rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej i wobec tego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.