II SA/Wa 2009/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska (spr.) Sędziowie WSA Adam Lipiński Olga Żurawska-Matusiak Protokolant Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2010 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata P. P. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) powiększoną o kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy) podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku T. M. z dnia [...] czerwca 2009 r. o przyznanie emerytury w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że na podstawie art. 83 ww. ustawy, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że w dniu [...] sierpnia 1994 r. T. M. ukończyła 60 lat życia, a także posiada udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący jedynie 2 lata, 9 miesięcy i 22 dni. W dniu [...] sierpnia 1952 r. ukończyła 18 lat, natomiast pierwszą pracę potwierdzoną opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne podjęła dopiero w kwietniu 1991 r. W konkluzji uzasadnienia organ podkreślił, że brak prawa do świadczenia w trybie zwykłym nie został spowodowany szczególnymi okolicznościami, bowiem w wymienionym okresie nie była wobec ww. orzeczona całkowita niezdolność do pracy, a zatem nie istniały obiektywne przeszkody do podjęcia ubezpieczenia. Przy rozpatrywaniu wniosku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym, że nie może ona stanowić jedynego kryterium, od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 sierpnia 2009 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i podała, że jej stan zdrowia znacznie się pogorszył. Ponadto, podkreśliła swoją bardzo trudną sytuację materialną. Wskazała, że ma 75 lat i jest bardzo chorą osobą, po przebytym [...]. Przez ponad 36 lat pracowała fizycznie w PGR w G. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] sierpnia 2009 r. i w uzasadnieniu przytoczył wcześniejszą argumentację. Podkreślił, że staż pracy T. M. jest nieadekwatny do wieku emerytalnego. Wprawdzie świadczenie w drodze wyjątku nie jest wprost uzależnione od stażu pracy, to jednak nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wystąpienia warunków przewidzianych w tym przepisie. Dotychczasowy okres ubezpieczenia powinien być adekwatny do wieku pracownika, a tylko wykazanie że niespełnienie warunków ubezpieczenia spowodowały okoliczności niemożliwe do przezwyciężenia, może skutkować przyznaniem świadczenia w drodze wyjątku. Podkreślił ponadto, że początek okresu składkowego przypada na dzień [...] kwietnia 1991 r., a wówczas ww. miała 56 lat, również od [...] maja 1993 r. do osiągnięcia 60 lat w dniu [...] sierpnia 2004 r. nie wykonywała żadnej pracy. Okoliczność, że T. M. pracowała w PGR w G., była przedmiotem wyjaśniania przez sąd powszechny. Z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia [...] października 2006 r. wynika, że przedstawione dowody w tym zeznania świadków nie dały podstaw do uznania powyższego okresu pracy. W konkluzji uzasadnienia organ podkreślił, że nie została również spełniona przesłanka dotycząca braku niezbędnych środków utrzymania. Mąż T. M. pobiera emeryturę w wysokości 1643,10, a więc dochód przypadający na osobę w rodzinie wynosi 821,76 zł. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której T. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, oraz decyzji ją poprzedzającej, powołując się na wcześniej wykazane zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając jednocześnie ową decyzję za krzywdzącą. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną wydanej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w niej przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Przechodząc na grunt sprawy niniejszej, podkreślić należy, że skarżąca legitymuje się okresem ubezpieczenia, który wynosi 2 lata i 10 miesięcy, a więc jest to okres rażąco krótki w stosunku do wieku skarżącej. W 1952 roku ukończyła ona 18 lat, a pierwsze zatrudnienie podjęła w 1991 r. Zdaniem Sądu, prawidłowo organ uznał, że nie ma możliwości, by w drodze wyjątku uznać podawane przez skarżącą okresy ubezpieczenia - 36 lat pracy w PGR, które nie zostały uznane do świadczenia w trybie zwykłym. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w W. z dnia [...] października 2006 r. sygn. akt [...], nie można uznać za prawdziwe twierdzenia wnioskodawczyni, że pracowała jako pracownik stały od 1955 do 1991 r. w PGR w G. Nie ma dokumentów potwierdzających takie zatrudnienie. Dalej Sąd stwierdził, że wszystkie przeprowadzone dowody przemawiają za tym, że wnioskodawczyni nie była pracownikiem stałym, na tę okoliczność nie przedstawiła żadnego dowodu, tj. nie ma legitymacji ubezpieczeniowej, legitymacji związku zawodowego, żadnego angażu, czy też przeszeregowania lub podwyższenia stawki wynagrodzenia. Jedynie w bliżej nie dającym się ustalić okresie była pracownikiem sezonowym czy dorywczym. Przedstawione przez wnioskodawczynię dowody w postaci zeznań świadków nie dają żadnych podstaw do uznania konkretnego okresu pracy sezonowej. Wobec powyższych okoliczności, w ocenie Sądu, organ prawidłowo uznał, że T. M. nie spełnia przesłanki szczególnych okoliczności skutkujących niespełnieniem warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, o której mowa w art. 83 powołanej ustawy. Również należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, że posiadane przez skarżącą środki utrzymania w wysokości 821,76 zł na osobę w gospodarstwie domowym, zapewne nie są wystarczające, ale nie pozwalają na wyprowadzenie wniosku, że T. M. nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Podsumowując, analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i swoje rozstrzygnięcie uzasadnił. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 w zw. z art. 132 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji.