II SA/Wa 2016/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Andrzej Góraj, Asesor WSA Arkadiusz Koziarski, , Protokolant specjalista Monika Gieroń, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2025 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję Zaskarżoną decyzją – przywołując art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572), zwanej dalej "K.p.a." – utrzymano w mocy orzeczenie Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2024 r. o odmowie przyznania p. J. K., zwanej dalej "Wnioskodawcą", dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu skarżonego orzeczenia przywołano następujące okoliczności faktyczne i prawne uwarunkowania sprawy: - Wnioskodawca zwrócił się o przyznanie mu dodatku mieszkaniowego pismem z 18 lipca 2024 r., - wobec wydania decyzji odmownej w I. instancji oraz wniesienia przez Wnioskodawcę odwołania - sprawę rozpatrywano ponownie, - w odwołaniu podnoszono m.in., że Wnioskodawca mieszka w lokalu na podstawie zawartej ze swoim synem umowy użyczenia; na miejscu nie ma możliwości przedstawienia dokumentacji, gdyż wszystkie dokumenty znajdują się w domu syna; Wnioskodawca mieszka w Lokalu samodzielnie i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe; jego pełnomocnik nie zgadza się z ustaleniami pracownika socjalnego, dotyczącymi braku zamieszkiwania Wnioskodawcy w lokalu, - materialno-prawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1335), - istotą dodatku mieszkaniowego jest partycypowanie organów administracji publicznej w kosztach, związanych z utrzymaniem lokalu, zamieszkałego przez osoby, posiadające do niego tytuł prawny, które jednak nie są w stanie sprostać - we własnym zakresie - ponoszeniu tego dotyczących wydatków, - zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o dodatkach mieszkaniowych dodatek mieszkaniowy przysługuje: "1) najemcom oraz podnajemcom lokali mieszkalnych; 2) osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych, do których przysługuje im spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego; 3) osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych znajdujących się w budynkach stanowiących ich własność i właścicielom samodzielnych lokali mieszkalnych; 4) innym osobom mającym tytuł prawny do zajmowanego lokalu mieszkalnego i ponoszącym wydatki związane z jego zajmowaniem; 5) osobom zajmującym lokal mieszkalny bez tytułu prawnego, oczekującym na przysługujący im lokal zamienny albo najem socjalny lokalu.", - stosownie natomiast do art. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, przez gospodarstwo domowe rozumie się gospodarstwo prowadzone przez osobę, ubiegającą się o dodatek mieszkaniowy, samodzielnie zajmującą lokal albo gospodarstwo prowadzone przez tę osobę wspólnie z małżonkiem i innymi osobami stale z nią zamieszkującymi i gospodarującymi, które swoje prawa do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z prawa tej osoby, - z regulacji tych wynika, że jednym z warunków przyznania dodatku mieszkaniowego jest zamieszkiwanie w lokalu, do którego przysługuje tytuł prawny; dodatek mieszkaniowy nie może zatem służyć pokrywaniu kosztów utrzymania lokalu, w którym ubiegająca się o dodatek osoba nie zamieszkuje; jeżeli osoba uprawniona do zajmowania lokalu faktycznie w tym lokalu nie mieszka, to - choćby nawet spełniała ustawowe kryteria, dotyczące wysokości dochodu oraz przysługującej powierzchni normatywnej - nie może skutecznie ubiegać się o dodatek mieszkaniowy; warunkiem, uprawniającym do otrzymania dodatku mieszkaniowego, jest bowiem faktyczne zamieszkiwanie wnioskodawcy i prowadzenie przezeń gospodarstwa domowego w lokalu, do którego przysługuje mu tytuł prawny, - w ustawie o dodatku mieszkaniowym nie zdefiniowano pojęcia "miejsce zamieszkania"; odwołać należy się zatem do ogólnej definicji tego terminu - zawartej w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r., poz. 1071 ze zm.); zgodnie z art. 25 tego aktu, miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której przebywa - z zamiarem stałego pobytu; w orzecznictwie i w doktrynie ugruntował się pogląd, że zamieszkanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do miejsca; składają się na to dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus); oba muszą występować łącznie, - ustalanie zamiaru należy opierać o zobiektywizowane kryteria; o zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można, więc mówić, gdy występujące okoliczności pozwolą przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że jest ona obecnie głównym ośrodkiem działalności danej osoby fizycznej – w której aktualnie koncentruje się jej życiowe centrum, - centrum życiowe oznacza więc miejsce, w którym dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu, gdzie ześrodkowane są wszystkie jej podstawowe sprawy życiowe, a więc miejsce, w którym stale przebywa, śpi, gotuje, kąpie się, pierze – tam, gdzie spełnia swoje podstawowe potrzeby bytowe, - ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji, wynika, że umową darowizny - zawartą w [...] maja 2024 r. - Wnioskodawca darował lokal mieszkalny nr [...], położony w budynku przy ul. [...] w [...], zwany dalej "Lokalem", synowi; zgodnie ze złożonym [...] lipca 2024 r. oświadczeniem majątkowym, Wnioskodawca nie posiadał tytułu prawnego do Lokalu; [...] lipca 2024 r. przedłożył jednak kopię umowy użyczenia Lokalu - zawartą [...] maja 2024 r. - zgodnie z którą syn użyczył mu Lokal do bezpłatnego używania; z ustaleń pracownika socjalnego - dokonanych w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, w tym wykonanej dokumentacji fotograficznej - wynika, że Lokal nie jest zamieszkały - brak miejsca do spania, brak możliwości kąpieli, przygotowania i spożywania posiłków, - w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można zatem przyjąć, aby Wnioskodawca - w okresie objętym wnioskiem - stale zamieszkiwał w Lokalu, miejsce to stanowiło zaś jego centrum życiowe; wskazuje na to zwłaszcza okoliczność darowania mieszkania synowi, jak również przedstawiony na zdjęciach stan Lokalu; świadczący on o braku prowadzenia w tam gospodarstwa domowego i możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, - w niniejszej sprawie nie jest spełniona przesłanka faktycznego zamieszkiwania Wnioskodawcy i prowadzenia przezeń gospodarstwa domowego we wskazanym wnioskiem Lokalu; uniemożliwia to przyznanie dodatku mieszkaniowego, na zasadzie powołanych powyżej przepisów ustawy o dodatkach mieszkaniowych. W skardze zarzucono wydanie kwestionowanej decyzji z naruszeniem: - art. 107 § 1 i 3 K.p.a., polegające na utrzymaniu w mocy wadliwej decyzji z naruszeniem dwuinstancyjności; organ odwoławczy - pomimo ciążącego nań obowiązku - nie odniósł się wszystkich zawartych w odwołaniu zarzutów, - art. 7, 8, 11 oraz 107 K.p.a., polegające na błędnym ustaleniu stanu faktycznego - co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi rozwinięto powyższe zarzuty wskazując m.in.: - zaskarżona decyzja oparto - co do istoty - przede wszystkim na błędnym założeniu, że Wnioskodawca nie zamieszkuje w Lokalu - miejsce to nie stanowi jego centrum życiowego, - ustalając to całkowicie pominięto, że - jak wspomniano w odwołaniu - jest to osoba starsza, schorowana, samotna, o ograniczonej sprawności ruchowej; istotnie wpływa to m.in. na możliwość samodzielnego funkcjonowania w mieszkaniu, - w decyzji organu I. instancji wykorzystano argument jakim jest "Brak możliwości kąpieli" ze względu na bałagan w brodziku; prawdą jest, że brodzik w Lokalu, nie jest obecnie wykorzystywany do celów kąpielowych; jest on wyposażony w prysznic, zamontowany na wysokości ok. 150 cm; Wnioskodawca nie może obecnie skorzystać z niego - ze względu na chorobę kręgosłupa, ograniczoną koordynację ruchów oraz niski wzrost; z powodu małej powierzchni mieszkania i ogólnego nieładu brodzik służy, jako kolejne miejsce przechowywania różnych rzeczy; do mycia się Wnioskodawca używa umywalkę, - w decyzji podkreślono również "brak miejsca do spania"; mieszkanie jest wyposażone w łóżko (Wnioskodawca siedział na nim podczas wizyty prowadzącego wywiad); potwierdzeniem jest załączona dokumentacja zdjęciowa; łóżko - w różnych przedziałach czasowych - ma różne przeznaczenie - w zależności od potrzeb, - Wnioskodawca jest osobą starszą, schorowaną - ze zmianami malacyjnymi i rozpoznanym zanikiem korowo-podkorowym; syn Wnioskodawcy wspomniał o tym podczas wywiadu – pominięto to w uzasadnieniu (do skargi załączono wyniki badań TK); cierpi dodatkowo na syllogomanię - patologiczne zbieractwo; od lat jego pogarszający się stan zdrowia powoduje brak możliwości wyegzekwowania porządku w domu przez członków rodziny; nie oznacza to, że Wnioskodawca w Lokalu nie przebywa na stałe, - m.in. z powodu bałaganu, prowadzący wywiad, stwierdził brak śladów zamieszkiwania; wobec uzasadnienia decyzji z [...] sierpnia 2024 r. należy stwierdzić, że pracownik sprawdził mieszkanie bardzo powierzchownie i przedstawił dowody, które zakwestionowano w odwołaniu, - o zamieszkiwaniu Wnioskodawcy w Lokalu świadczą poniższe dokumenty: - umowa użyczenia Lokalu z [...] maja 2024 r.; umowa darowizny między Wnioskodawcą i jego synem podyktowana jest chęcią szybkiego uregulowania sytuacji mieszkaniowej po jego śmierci; może także zapobiec w przyszłości potencjalnym oszustwom, które obecnie dotyczą do seniorów; - cztery oświadczenia, potwierdzające zamieszkiwanie Wnioskodawcy w Lokalu; trzy osoby mieszkają w tym samym bloku; czwarta to ksiądz - posługujący w kaplicy przyszpitalnej (ok. 600 m - od budynku); widuje on tam Wnioskodawcę; wszyscy zgodnie oświadczyli że Wnioskodawca mieszka w Lokalu i przebywa w nim niemal 24 h na dobę; opuszcza go jedynie, gdy idzie do lekarza lub do kościoła, - dane dotyczące zużycia energii elektrycznej, wody i gazu w Lokalu (przywołano wartości z załączonych faktur i rozliczeń), - świadczy to bezsprzecznie, że Lokal jest cały czas zamieszkały; potwierdza to regularne zużycie mediów (energii elektrycznej, wody i gazu); wątek ten całkowicie pominęły organy obu instancji, - organy zaniedbały też obowiązku zebrania materiału dowodowego oraz nie odniosły się do podnoszonych argumentów, - podstawą rozstrzygnięcia był wyłącznie przeprowadzony wywiad; całkowicie dowolnie zinterpretowano jego ustalenia i oceniono go wedle własnego uznania - z góry przyjętą tezą, - ludzie w podeszłym wieku - dotknięci różnorakimi schorzeniami - egzystują w sposób specyficzny i zaspokojenie ich potrzeb egzystencjonalnych (żywność, odzież i obuwie, mieszkanie, higiena czy ochrona zdrowia) może odbiegać znacząco od ogólnie przyjętych norm; wszelkie zmiany otoczenia, czy schematów postępowania budzą w nich natomiast niepokój i lęk, - powołano wyciągi z billingów telefonicznych od 9 czerwca 2024 r. do 9 listopada 2024 r. – wywodząc, że dotyczą one wykazu połączeń z numeru telefonu syna do Wnioskodawcy (zaznaczone na wydruku); świadczą one, że - ze względu na fakt zamieszkiwania osobno - jest on z Wnioskodawcą w kontakcie telefonicznym; oprócz osobistych wizyt w jego domu, telefonuje doń często kilka razy dziennie, - przykładem, potwierdzającym faktyczne zamieszkiwanie Wnioskodawcy w Lokalu, jest zalanie mieszkania spowodowane awarią jego pralki - 21 sierpnia 2024 r. - oraz wykonywane tego dnia połączenia telefoniczne do niego (przytoczono zestawienie); syn pojawił się u Wnioskodawcy po południu – gdy sąsiedzi już zakręcili wodę; w złożonym przez jedną z osób oświadczeniu jest adnotacja, że w sierpniu 2024 roku pomagał Wnioskodawcy - w związku z awarią zaworu pralki, - Wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe - taka jest bowiem jego decyzja; obiektywnie jest to możliwe i nie zagraża to jego zdrowiu i życiu, - potwierdzeniem miejsca zamieszkiwania Wnioskodawcy są też 2 pokwitowania odbioru przezeń gotówki od listonosza w Lokalu – powołano daty oraz 5 przykładowych potwierdzeń transakcji kartą debetową Wnioskodawcy; płatności dokonano w aptece blisko jego miejsca zamieszkania (wskazano daty); transakcje dotyczyły zakupu dlań leków, - w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (podobnie jak i poprzedzającej – wydanej w I, instancji) niedostatecznie wyjaśniono okoliczności sprawy; wielu dowodów nie przeprowadzono i nie zgromadzono w sprawie - mimo, że są łatwo dostępne i wiarygodne, Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Przy dodatkowym piśmie (k. 72) Wnioskodawca przedłożył kopie wydanej w I. instancji decyzji, o przyznaniu mu dodatku mieszkaniowego za późniejszy okres. Sąd zważył, co następuje. Skarga jest zasadna. Trafnie podniesiono w jej uzasadnieniu, że - wydając rozstrzygnięcie - organ II. instancji uchybił powinności stosownie wnikliwego rozpoznania sprawy, w szczególności w kontekście odniesienia się do sformułowanych w odwołaniu zarzutów. Uchybiono tym powinności właściwego wyjaśnienia sprawy w jej istotnych aspektach, co winno znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia (tak art. 77 § 1 art. 107 § 3, w zw. z art. 8 § 1 i art. 11 K.p.a.). W realiach rozpoznawanej sprawy stwierdzone naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Trafnie wprawdzie organ odwoławczy opisał ramy prawne sprawy - wobec uprzedniego zreferowania jego stanowiska ich ponowne przytaczanie byłoby zbędne. Zauważył też, że jednym z niezbędnych warunków uzyskania dopłaty mieszkaniowej – wobec treści art. 2 ust. 1 i art. 4 ustawy o dodatkach mieszkaniowych - jest zamieszkiwanie wnioskodawcy w lokalu. Nie uczyniono jednak zadość powinności stosownie wnikliwego ustalenia, czy przesłanka ta wystąpiła w rozpoznawanym przypadku - wobec konkretnych zarzutów odwołania. W trakcie ustaleń, dokonanych w toku wywiadu pracownika socjalnego, opisano stan faktyczny wywodząc stąd, że Wnioskodawca nie zamieszkuje w lokalu - wręcz nie jest on zdatny do zamieszkania (kwestia mycia, spania, produktów spożywczych). Polemizowano z tymi twierdzeniami w odwołaniu, wskazując na szczególne uwarunkowania - związane z wiekiem i chorobą Wnioskodawcy - oraz powołując okoliczności, które - zdaniem strony – przeczą ustaleniu, że lokal nie jest zamieszkiwanych przez Wnioskodawcę, np. kwestia zużycia mediów. Podnoszono też, że - wobec wątpliwości - należało dokonać stosownych ustaleń na podstawie informacji od innych osób zamieszkujących budynek, gdzie znajduje się Lokal. W kwestii tej nie zajął w ogóle stanowiska organ odwoławczy, wobec zaś argumentacji Wnioskodawcy - gdzie zakwestionowano dokonane w trakcie wizji ustalenia oraz sformułowane wnioski - przedwczesne byłoby uznanie, że - wyłącznie na tej podstawie - możliwe było kategoryczne stwierdzenie, jakoby Wnioskodawca nie zamieszkiwał w Lokalu. Było to zaś przesłanką rozstrzygnięcia - utrzymania w mocy orzeczenia o odmowie przyznanie Wnioskodawcy dodatku mieszkaniowego. Sąd - zgodnie z wnioskiem skargi - uchylił wyłącznie zaskarżony akt. Wobec braku odniesienia się przez organ odwoławczy do argumentacji strony, przedwczesne byłoby formułowanie oceny, czy konieczne było przekazanie sprawy do rozpatrzenia w I. instancji – uchylenie również decyzji z [...] sierpnia 2024 r. W kwestii tej stanowisko musi zająć wpierw organ odwoławczy, przy uwzględnieniu również dodatkowej argumentacji skargi - znanej mu, wobec jej wniesienia za jego pośrednictwem. Z przytoczonych wyżej przyczyn - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) – orzeczono, jak w sentencji. ----------------------- 19