II SA/Wa 2021/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Werpachowska, Sędziowie WSA Ewa Kwiecińska, Iwona Maciejuk (spr.), Protokolant sekretarz sądowy Marcin Borkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.), odmówił przyznania M. S. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek i nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ podał, że przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych w wyżej cytowanym art. 83 ustawy, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wskazał, że wnioskodawczyni na przestrzeni 58 lat życia, udokumentowała 7 lat, 2 miesiące i 28 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. W 10-leciu przypadającym przed dniem zgłoszenia wniosku o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – wnioskodawczyni udokumentowała 2 lata, 8 miesięcy i 8 dni tych okresów. Okresy nieskładkowe zostały ograniczone do 1/3 udowodnionych okresów składkowych.  W ocenie organu nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 1985-1991, 1997-2009, 2014-2017 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Zdaniem organu w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w wymienionych przerwach wobec wnioskodawczyni nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy i nie zostały wykazane żadne inne szczególne okoliczności uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Przez pojęcie szczególnych okoliczności rozumie się wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego stanowią niemożliwą do przezwyciężenia przeszkodę w kontynuowaniu zatrudnienia. Organ wskazał jednocześnie, że z dokumentacji rentowej wynika, iż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2017 r. wnioskodawczyni została uznana za osobę częściowo niezdolną do pracy. Nie spełnia zatem warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS. Z tego względu organ nie znalazł podstaw do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy na mocy przepisu art. 83. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2017 r. nr [...] stała się przedmiotem skargi M. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wskazała, że nie zgadza się z decyzją i wnosi o jej zmianę. Podała, że jej jedyny dochód stanowi zasiłek stały z GOPS. Przedstawiła informacje dotyczące stanu zdrowia, wskazała na przyjmowane leki. Zdaniem skarżącej jej sytuacja jest wyjątkowa, a środki którymi dysponuje nie zapewniają minimum egzystencji, stąd też świadczenie powinno być jej przyznane. Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia. Wskazał nadto, że organ przy wydawaniu decyzji związany jest wydanymi w sprawie orzeczeniami lekarskimi. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2017 r, jest dla niego wiążące - fakt, ze skarżąca jest z orzeczenia tego niezadowolona, ponieważ w konsekwencji nie może otrzymać świadczenia w drodze wyjątku, nie jest wystarczającą przesłanką do zakwestionowania dokumentu. Częściowa niezdolność do pracy, którą orzeczono u skarżącej, wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku, kierowanego wyłącznie do osób całkowicie niezdolnych do pracy. Organ wskazał, że sama trudna sytuacja materialna, choć jest brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone zostało przez organ zgodnie z wymogami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.), zwanej dalej k.p.a., a ustalenie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zakresie braku spełnienia łącznie wszystkich przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest – w stanie faktycznym tej sprawy – prawidłowe. Zaskarżona decyzja nie narusza zatem prawa. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Powołany przepis pozwala na uzyskanie świadczenia w drodze wyjątku przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Zgodnie z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Trafnie Prezes ZUS stwierdził, że do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Przyczyny te bezwzględnie powinny dotyczyć osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku i dotyczą one dwóch sytuacji. Pierwsza z nich istnieje, gdy na przeszkodzie w podjęciu zatrudnienia stoi niezdolność do pracy w stopniu całkowicie pozbawiającym możliwości jej wykonywania. Drugą zaś przyczyną uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia jest wiek wnioskodawcy. W polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z nabyciem uprawnień emerytalnych. Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że M. S. nie spełnia przesłanki braku możliwości podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Skarżąca legitymuje się bowiem orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2017 r. r. stwierdzającym, że jest częściowo niezdolna do pracy. Skarżąca nie osiągnęła również wieku emerytalnego. Z uwagi na brak spełnienia przesłanki niemożności podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, Prezes ZUS – wobec kumulatywnego charakteru przesłanek z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS – nie miał podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazania wymaga, że na gruncie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy musi być orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS. Nie wywołuje zatem skutków prawnych na gruncie powołanego przepisu samo twierdzenie skarżącej, że jej stan zdrowia nie pozwala na podjęcie pracy (v. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2002 r. sygn. akt II SA 2243/02, Lex nr 14231). Zgodnie z treścią art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Od orzeczenia lekarza orzecznika osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej Zakładu w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia (ust.2). Stosownie zaś do treści art. 14 ust. 3 powołanej ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie wniesiono sprzeciwu, lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Z powyższego przepisu wynika, że organ jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, jak również orzeczeniem komisji lekarskiej wydanym wskutek rozpoznania wniesionego sprzeciwu (v. wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sprawie zatem, orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] sierpnia 2017 r. było dla organu wiążące. Organ badał także wypełnienie przez skarżącą pozostałych przesłanek określonych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i zasadnie stwierdził, że nie zostały one spełnione. Sama natomiast trudna sytuacja materialna nie może stanowić wyłącznej przyczyny uzasadniającej przyznanie świadczenia. Świadczenie, o którym mowa w ww. przepisie nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej, nawet gdy są one uzasadnione. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w wyroku. ----------------------- 4