II SA/Wa 2025/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Lipiński Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung (spr.) Olga Żurawska-Matusiak Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2011 r. odmawiającą przyznania K. K. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1071 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, 4. nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W toku postępowania stwierdzono, iż 42 letnia K. K. wykazała łączny okres ubezpieczenia 7 lat i 10 miesięcy, z czego 5 lat i 10 miesięcy to okresy składkowe. Ponadto ustalono, że w latach 1992-2008 wnioskodawczyni nie pracowała, wykazując w tym czasie wyłącznie okresy opieki nad dziećmi, w latach 1992-1993 i 2000-2008 nie podlegała także żadnemu ubezpieczeniu. W ocenie organu brak było szczególnych okoliczności, które uzasadniałby tą przerwę w ubezpieczeniu. Ponadto orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] marca 2011 r. uznano wnioskodawczynię za częściowo niezdolną do pracy. Nie spełniła ona więc przesłanki całkowitej niezdolności do pracy. Dodatkowo organ podał, iż przy rozpatrywaniu uprawnień rentowych ocenie podlegała też sytuacja materialna wnioskodawczyni. Należy jednak mieć na uwadze, iż nie jest to jedyne kryterium oceny i nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania tego świadczenia. Samo zaś świadczenie w drodze wyjątku nie jest świadczeniem socjalnym, ani też zasiłkiem dla bezrobotnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję K. K. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu. Stwierdziła, że w jej ocenie spełnia warunki do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ jest osobą ubezpieczoną, a z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia. Ponadto wskazała, że ma na utrzymaniu troje małoletnich dzieci, natomiast jej mąż, z uwagi na rodzaj wykonywanej pracy – kucie koni, podróżuje po Polsce w poszukiwaniu pracy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniania według tych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1071 ze zm.). Wprowadza on szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia z omawianego przepisu mają wyjątkowy charakter także dlatego, że są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa ZUS, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Decyzja ta nie jest jednak dowolna, ograniczona jest czterema przesłankami wymienionymi w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, a mianowicie: uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż K. K. nie spełniła wszystkich warunków ustawowych do uzyskania przedmiotowego świadczenia. Z akt postępowania administracyjnego jednoznacznie bowiem wynika, iż orzeczeniem lekarskim ZUS orzeczono w stosunku do niej częściową niezdolność do pracy. W ocenie Sądu, trudna sytuacja skarżącej, która z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia nie stanowi jeszcze wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ nie spełnia ona obligatoryjnej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, tj. nie orzeczono w stosunku do niej całkowitej niezdolności do pracy. Orzeczeniem komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] marca 2011 r. uznano bowiem skarżącą za częściowo niezdolną do pracy od [...] listopada 2010 r. do [...] marca 2012 r. Skarżąca nie złożyła od powyższego orzeczenia sprzeciwu. Powyższa okoliczność wyklucza możliwość przyznania takiej osobie świadczenia, o którym mowa w art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Należy bowiem zauważyć, że częściowa niezdolność do pracy nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, a jedynie ją ogranicza. Natomiast Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, co oznacza, że organ ma obowiązek przyjąć stan ustalony powyższym orzeczeniem i nie ma w tym zakresie jakiejkolwiek dowolności. Ponadto skarżąca nie spełniła przesłanki szczególnych okoliczności uzasadniających jej przerwy w zatrudnieniu. W okresie od 1992 r. do 1993 r., a następnie od 2000 r. do 2008 r., kiedy to skarżąca nie podlegała ubezpieczeniu, nie była ona niezdolna do pracy, ponieważ nie było wydane w stosunku do niej orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy. Ponadto sama skarżąca nie podała innych powodów, które usprawiedliwiałyby te przerwy. Odnosząc się natomiast do jej stwierdzenia, że w owym czasie zajmowała się opieką nad swoimi małoletnimi dziećmi, należy wskazać, że zarówno orzecznictwo jak i judykatura wskazują, że okoliczność sprawowania opieki nad dziećmi nie uzasadnia niepodejmowania zatrudnienia w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i jest kwalifikowana jako wybór życiowy. Oceniając natomiast sytuację materialną skarżącej, należy wskazać, że jest ona niewątpliwie trudna. Jednak okoliczność ta nie może stanowić jedynego kryterium do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jak wskazano powyżej, przesłanki wymienione w art. 83 ust 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych muszą być spełnione łącznie, zatem w niniejszej sprawie niespełnienie przez skarżącą przesłanki całkowitej niezdolności do pracy i braku szczególnych okoliczności uzasadniających przerwy w ubezpieczeniu, wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku, pomimo trudnej sytuacji materialnej. Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.