II SA/Wa 2028/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Adam Lipiński po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi J. S. na niewykonanie przez Wójta Gminy K. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 stycznia 2012 r., sygn. akt II SAB/Wa 184/11 postanawia: -odmówić przyznania prawa pomocy- Wnioskiem z dnia 18 grudnia 2012 r. J. S. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie w niniejszej sprawie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem, synową oraz czwórką małoletnich wnuków. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego i żony w kwocie po 992,93 zł oraz zasiłki rodzinne na czworo dzieci – w łącznej wysokości 524 zł. Łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 2.509,86 zł brutto (2.314,19 zł netto) miesięcznie. Dodatkowo wskazał, że pozostaje wraz z żoną na dożywociu u syna, który posiada dom o powierzchni 200 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne, nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że synowa, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje ok. 150 zł miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 450 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Koszt opału to ok. 850 zł w sezonie zimowym. Dodatkowo oświadczył, że obecny stan zdrowia syna uniemożliwia mu wykonywanie pracy na roli. Na powyższe okoliczności wnioskodawca przedstawił szereg dokumentów. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 18 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 2028/12 odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. W dniu 29 stycznia 2013 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w tym postępowaniu. Instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym i powinna być stosowana w przypadkach wyjątkowych, wobec osób, których sytuacja materialna i bytowa jest trudna. Zawarte w art. 246 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sformułowanie "gdy osoba ta wykaże" oznacza zaś, że na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek udowodnienia, iż znajduje się on w tej szczególnej sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Podnieść również należy, że prawo dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Analizując jednak treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz treść załączonych do niego dokumentów źródłowych należy stwierdzić, że tak wnioskodawca, jak i jego rodzina nie żyją w ubóstwie. Z akt sprawy wynika bowiem, że J. S. i jego żona Z. S. otrzymują emerytury rolnicze w wysokości po 992,93 zł. Co więcej, przyznane emerytury stanowią stały dochód wnioskodawcy i jego żony, a dochód ten nie podlega egzekucji sądowej, czy administracyjnej i jako dochód wolny od jakichkolwiek zajęć jest wypłacany w pełnej wysokości. J. i Z. S. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z synem W. S., jego żoną J. S. i ich małoletnimi dziećmi K., P., M. i M. S.. Zamieszkują oni w domu o powierzchni 200 m² stanowiącym własność syna. W. S. i jego żona prowadzą gospodarstwo rolne o powierzchni 10,8845 ha, w tym 1,6 ha lasu, które według oświadczenia wnioskodawcy nie przynosi dochodów. Syn wnioskodawcy pobiera zasiłki rodzinne w łącznej wysokości 524 zł. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jego syn jest osobą chorą i nie może wykonywać ciężkiej pracy. Załączone do wniosku kserokopie badań świadczą jednak jedynie o tym, że jego syn cierpi na pewne dolegliwości zdrowotne, leczy się i rehabilituje. W stosunku do W. S., jak również w stosunku do jego żony nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy. Tym samym skoro prowadzone przez nich gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, to brak jest przeszkody do poszukiwania przez nich innych źródeł zarobkowania. Otóż, posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości w zasadzie wyłącza możliwość przyznania prawa pomocy. Pozostający z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym syn posiada gospodarstwo rolne, którym może rozporządzać w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). W realiach rozpoznawanej sprawy ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy obejmować winna zatem również możliwości uzyskiwania dochodów przez członków rodziny pozostających z J. S. we wspólnym gospodarstwie domowym, które jak wykazano wyżej nie są w pełni wykorzystane. Rozpoznając bowiem wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej wnioskodawcy tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym skarżącego, czyli bierze się też pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro zatem wnioskodawca godzi się na to, że syn wraz z rodziną pozostają na jego utrzymaniu, to nie jest to okoliczność pozwalająca przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że na wnioskodawcy nie ciąży obowiązek utrzymywania syna i jego rodziny. Z tytułu prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego jest on zobowiązany jedynie do ponoszenia kosztów z tytułu wspólnego zamieszkiwania z synem i jego rodziną. Natomiast okoliczność, że skarżący oraz jego żona pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z synem W. i jego rodziną, a syn nie osiąga żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, nie jest samoistną podstawą do przyznania prawa pomocy. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12, wydanego po rozpatrzeniu zażalenia J. S. na postanowienie WSA w Warszawie odmawiające przyznania prawa pomocy). Nadto należy zauważyć, że sytuacja majątkowa skarżącego i jego możliwości płatnicze były również przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego w takim samym - niezmienionym - stanie faktycznym. Postanowieniami z dnia 18 września 2012 r. o sygn. akt I OZ 674/12 oraz postanowieniami z dnia 26 września 2012 r. o sygnaturach: I OZ 696/12, I OZ 697/12 oraz I OZ 704/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenia J. S. na postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt oraz art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.