II SA/Wa 2031/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spraw.) Sędzia WSA Adam Lipiński Sędzia WSA Sławomir Antoniuk Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Głowala po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2013 r. sprawy ze skargi C. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata L. K. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z dnia [...] września 2012 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Oddziału [...] w [...] z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...], którą w oparciu o art. 105 § 1 K.p.a. umorzono postępowanie w sprawie udostępnienia C. K. do wglądu dokumentów z akt o sygnaturze [...]. W motywach uzasadnienia organ wskazał, że C. K. wnioskiem z dnia [...] czerwca 2012 r. wniósł o udostępnienie do wglądu dokumentów dotyczących nieżyjącej osoby najbliższej na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej. Wskazał, że wnosi o udostępnienie akt o sygn. [...] w związku z prowadzonym śledztwem w sprawie zamordowania jego dziadka A. K. Organ podał, że w wyniku kwerendy ustalił, że żaden z dokumentów zawartych w materiałach archiwalnych nie dotyczy A. K. (dziadka wnioskodawcy). W związku z tym żądanie wnioskodawcy w oparciu o art. 30 ust. 1 ustawy o IPN nie może zostać uwzględnione. Organ II instancji wyjaśnił, że odmowa udostępnienia do wglądu dokumentów dotyczących nieżyjącej osoby najbliższej na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN nie wymagała wydania decyzji o umorzeniu postępowania i organ I instancji powinien poprzestać na poinformowaniu wnioskodawcy o niemożności ich udostępnienia na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN. Jednocześnie wskazał, że uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w istocie doprowadziłoby do umorzenia postępowania, dlatego też na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymana została w mocy decyzja organu I instancji. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi C. K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji skarżący podniósł obrazę prawa materialnego i procesowego. Wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania oraz umożliwienie przejrzenia Dziennika [...] o sygn. [...]. W uzasadnieniu skargi wyjaśnił, że IPN udostępnił mu w dniu [...] marca 2012 r. materiały, dokumenty dotyczące jego dziadka A. K., ale brak w nich było informacji o rozstrzelaniu dziadka przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa. Wskazał, że Prokuratura udostępniła mu akta śledztwa o sygn. [...] i z akt tych wynikało, że prokurator prowadzący śledztwo, przeglądając Dziennik [...] o sygn. [...] wpisał w protokole inny okres czasu, którego dotyczył dziennik niż to było odnotowane w dokumentach przesłanych do prokuratora wraz z dziennikiem. Skarżący wyjaśnił, że zwrócił się o udostępnienie Dziennika [...] o sygn. [...] wobec niewłączenia ich kopii do śledztwa, albowiem zależy mu na jak najszybszym zakończeniu procesu kontrolnego śledztwa oraz ustaleniu okoliczności zamordowania jego dziadka. W ocenie skarżącego, IPN winien mu udostępnić żądany dziennik na podstawie art. 30 i art. 36 ustawy IPN. W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wniósł o oddalenie skargi. Organ wskazał, że realizując wcześniejszy wniosek C. K. z dnia [...] stycznia 2012 r., udostępnił mu w dniu [...] marca 2012 r. dokumenty dotyczące jego nieżyjącego dziadka – A. K. W udostępnionych dokumentach znalazły się akta o sygn.: [...], [...], zapisy ewidencyjne z kartoteki ogólnoinformacyjnej b. Wydz. "C" WUSW [...] oraz zapis ewidencyjny z kartoteki zagadnieniowej b. Wydz. "C" WUSW [...]. Wśród akt dotyczących A. K. nie znalazły się natomiast akta o sygn. [...], gdyż nie dotyczyły one wskazanej osoby. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2007 r. Nr 63, poz. 424 ze zm.) każdy ma prawo wystąpić z wnioskiem do Instytutu Pamięci o udostępnienie do wglądu dotyczących go dokumentów będących w zasobach Instytutu Pamięci. Stosownie do art. 35a ust. 4 ustawy, uprawnienia wynikające z art. 30-35 i art. 35b może wykonywać osoba najbliższa zmarłego w rozumieniu art. 115 § 11 Kodeksu karnego. Łączna wykładnia obu wskazanych przepisów prowadzi do wniosku, że skarżący C. K. był uprawniony do udostępnienia mu do wglądu dokumentów dotyczących jego dziadka, będących w zasobach Instytutu Pamięci. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że zarządzeniem z dnia [...] maja 2012 r. Prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w [...], na podstawie art. 156 § 5 kpk, zarządził udostępnienie C. K. akt śledztwa o sygn. [...]. Nawiązując do powyższego zarządzenia, w dniu [...] maja 2012 r., C. K. zwrócił się do Prokuratora w sprawie o sygn. [...] o przejrzenie Dziennika [...] oznakowanego [...], albowiem nie znajduje się on w aktach śledztwa o sygn.[...]. Pismem z dnia [...] maja 2012 r. Prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] poinformował C. K. o konieczności złożenia wniosku w IPN – Biurze Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów w [...]. W dniu [...] czerwca 2012 r. (k-2) C. K. wniósł do IPN wniosek o udostępnienie do wglądu akt o sygn. [...]. W dniu 9 lipca 2012 r. K. K. – starszy archiwista Referatu Udostępniania i Informacji Naukowej Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN w [...] dokonał Kwerendy Dziennika [...] o sygn. [...] i ustalił, że powyższe akta nie dotyczą A. K. Jednocześnie zawnioskował o nieudostępnienie wnioskodawcy żądanych dokumentów jako niezgodnych z art. 30 ust. 1 w zw. z art. 35a ust. 4 ustawy o IPN. Pismem z dnia [...] lipca 2012 r. IPN powiadomił C. K. o odmowie udostępnienia żądanych dokumentów (k-9). W tym miejscu stwierdzić należy, iż wykładnia przepisu art. 30 ust. 1 ustawy o IPN prowadzi do wniosku, że odmowa udostępnienia do wglądu C. K. dokumentów dotyczących A. K. (po stwierdzeniu, że akta o sygn. [...] nie dotyczą A. K.) nie wymagała w oparciu o przepisy ustawy o IPN wydania decyzji o odmowie udostępnienia dokumentów. Stosownie do art. 31 ust. 1 ustawy o IPN, udostępnienie dokumentów następuje w drodze decyzji administracyjnej. Ustawa zawiera lukę prawną, co do formy prawnej rozstrzygnięcia w sytuacji odmowy udostępnienia do wglądu dokumentów. A z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji przez pryzmat ustawy o IPN stwierdzić zatem należy, iż wydanie przez organ I instancji decyzji było bezprzedmiotowe – albowiem omawiana ustawa nie przewiduje wydania decyzji w sytuacji, gdy nie są spełnione przesłanki do uwzględnienia wniosku. Żądanie skierowane do organu administracji publicznej wtedy wszczyna ogólne postępowanie administracyjne, jeżeli dotyczy sprawy załatwianej w drodze decyzji administracyjnej, tj. jeżeli przepisy prawa materialnego upoważniają ten organ do rozstrzygnięcia co do wniesionego żądania przez wydanie decyzji administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2006 r. II GSK 340/05). Dlatego też w pełni zgodzić należy się ze stanowiskiem organu II instancji, zaprezentowanym w uzasadnieniu decyzji z dnia 18 września 2012 r., iż organ I instancji winien poprzestać tylko na poinformowaniu wnioskodawcy o niemożności udostępnienia do wglądu dokumentów na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o IPN – dokumentów dotyczących nieżyjącej osoby najbliższej wnioskodawcy (A. K.). Mając na uwadze, iż uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania wywarłoby taki sam skutek jak orzeczenie organu II instancji wydane w trybie art. 138 K.p.a., Sąd uznał, iż nie doszło do istotnego naruszenia prawa, które uzasadniałoby uchylenie zaskarżonych decyzji w oparciu o art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.). Z tych względów, na podstawie art. 151 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji.