II SA/Wa 2037/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Andrzej Kołodziej Sędzia WSA – Ewa Marcinkowska Sędzia WSA – Anna Mierzejewska (sprawozdawca) Protokolant – specjalista Marek Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi W. S. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego R. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku R. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2013 r. o odmowie przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Organ w uzasadnieniu decyzji podał, że renta rodzinna w drodze wyjątku jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie przesłanek określonych w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 z późn. zm.) przez osobę zmarłą. Konieczne jest więc zbadanie, czy brak uprawnień do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym nie był spowodowany szczególnymi okolicznościami w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które osoba ubezpieczona nie miała wpływu. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że wnioskująca, udokumentowała 9 lat 2 miesiące i 1 dzień łącznie okresów składkowych i nieskładkowych na 52 lata życia R. S. – zmarłego ojca małoletniej W. Ponadto w 10-leciu przypadającym przed dniem śmierci zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych dla przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowano jedynie 1 miesiąc i 15 dni tych okresów. Zmarły ojciec dziecka w okresach 1978-1980, 1983-1985, 1988-1995, 1996-1997, 1999-2012 nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. We wskazanych okresach nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy. W sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w kontynuowaniu ubezpieczenia oraz nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem w wykazanych przerwach zmarły ojciec dziecka był zdolny do pracy. Przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlega również sytuacja materialna rodziny. Jak wynika z akt administracyjnych, łączny miesięczny dochód 2 osobowej rodziny wynosi 2428,80 zł brutto, na jedną osobę w rodzinie przypada kwota 1214,40 zł brutto, a więc nie został spełniony jeden z koniecznych warunków wymaganych do przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Organ podkreślił, że małoletnia nie pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2013 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi podniosła, że zmarły ojciec dziecka nie łożył na utrzymanie dziecka, otrzymywała alimenty. Podkreśliła, że jej pensja stanowi jedyne źródło utrzymania. Córka jest uczennicą V klasy. Podkreśliła, że sama jest w złej kondycji zdrowotnej, jest po 2 operacjach i ma wrodzoną wadę kręgosłupa. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odniósł się również do argumentów przedstawionych w skardze, odmawiając im zasadności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygnięcie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przepisu tego wynika, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie ma obowiązek stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Świadczenie w drodze wyjątku nie ma charakteru roszczeniowego, a jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wydając decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej – art. 7 K.p.a. – poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego – art. 9 K.p.a. – spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego – art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. – oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 K.p.a. W rozpatrywanej sprawie organ nie naruszył przywołanych reguł w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, że przesłanki określone w art. 83 ust. 1 przedmiotowej ustawy są jedynymi kryteriami ustawowymi, od spełnienia których uzależniona jest możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W rozpoznawanej sprawie obowiązkiem organu było wykazanie istnienia bądź braku przesłanki szczególnych okoliczności, o której mowa w powyżej określonym przepisie. Organ obowiązku tego dopełnił. Organ ustalił stan faktyczny sprawy w stopniu umożliwiającym wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia. Odniósł się do przesłanki "szczególnych okoliczności", o której mowa w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, do indywidualnej sytuacji, w której znalazł się zmarły ojciec dziecka. Z akt sprawy wynika, że zmarły ojciec dziecka nie łożył na jego utrzymanie. Matka dziecka otrzymywała alimenty, ale nie od ojca dziecka, a od państwa. W przebiegu jego zatrudnienia wystąpiły długotrwałe przerwy i w tym czasie nie były odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne. Podkreślić należy, że art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie uzależnia prawa do świadczenia w drodze wyjątku od stażu ubezpieczeniowego ani od długości przerwy, jaka zaistniała pomiędzy ustaniem zatrudnienia a powstaniem niezdolności do pracy i dlatego te okoliczności mają w sprawie drugorzędne znaczenie. W świetle tego przepisu ważne są przede wszystkim powody, dla których nie było możliwe spełnienie wymagań potrzebnych do uzyskania renty w trybie ustawowym. W ocenie Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W przypadku zmarłego ojca dziecka, nie można bowiem stwierdzić, że na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków, przewidzianych w ustawie, do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym. Kwestią decydującą o braku uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym były przerwy, jakie wystąpiły w ubezpieczeniu zmarłego ojca dziecka. Całość argumentacji skarżącej, zaprezentowana w skardze, jak również podnoszona w postępowaniu przed organem, sprowadzała się do kwestionowania ustaleń organu w zakresie przebiegu ubezpieczenia zmarłego ojca dziecka. Jednakże stanowisko to nie znajduje potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Należy również zgodzić się z organem, iż pojęcie "niezbędnych środków utrzymania" – jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku – nie jest zdefiniowana w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od 1 marca 2013 r. wynosi 831,15 zł. Przepis art. 83 ust. 1 ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych środków, a nie wystarczających środków utrzymania. Ocena tej niezbędności musi być zatem dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji. Jakkolwiek dochód w rodzinie skarżącej nie zaspakaja wszystkich potrzeb życiowych w rodzinie, to trudno uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.