II SA/Wa 204/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant Agnieszka Kolasa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania zaświadczenia potwierdzającego status pokrzywdzonego - oddala skargę - Stan faktyczny sprawy ze skargi Z.S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], utrzymującą w mocy swoją decyzję z dnia [...] września 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.); zwanej dalej k.p.a. oraz art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2007 r. Nr 25, poz. 162) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wydania zaświadczenia potwierdzającego status pokrzywdzonego, przedstawia się następująco: Z.S. w dniu 30 stycznia 2003 r. złożył do Instytutu Pamięci Narodowej wniosek o udostępnienie dokumentów/zapytanie o status pokrzywdzonego na podstawie art. 6 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 1998 r. Nr 155, poz. 1016 ze zm.), zwanej dalej ustawą o IPN. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku Z.S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] odmawiające wydania zaświadczenia potwierdzającego status pokrzywdzonego. Po rozpoznaniu skargi Z.S. od powyższego postanowienia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 lutego 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2008/05 uchylił obydwa postanowienia. Sąd w uzasadnieniu wyroku uznał, iż przedmiotowe postanowienia zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego - art. 6 ust. 1 i 3 ustawy o IPN. Organ administracji nie dokonał bowiem konkretyzacji normy prawa materialnego w formie decyzji administracyjnej, błędnie stosując w to miejsce procedurę przewidzianą dla wydania zaświadczeń. Sąd podkreślił, że odmowa wydania skarżącemu żądanego przez niego zaświadczenia, iż był on pokrzywdzonym jest równoznaczna w skutkach z wydaniem przez organ decyzji odmawiającej skarżącemu przyznania statusu pokrzywdzonego. Zaskarżone postanowienie wydane zostało w postępowaniu w przedmiocie wydawania zaświadczeń, które to postępowanie miało inny przedmiot aniżeli postępowanie w przedmiocie wydania decyzji administracyjnej. Zgodnie ze swoją istotą wynikającą z art. 217 § 2 k.p.a., ogranicza się ono bowiem wyłącznie do badania literalnych zapisów archiwalnych IPN, bez prowadzenia postępowania wyjaśniającego co do rzeczywistego spełnienia się przesłanek materialnoprawnych, o których mowa w art. 6 ustawy o IPN. Od wskazanego wyżej wyroku Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu złożył skargę kasacyjną, którą Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 699/06 oddalił. Niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2008/05 stało się przedmiotem skargi Z.S. do tego Sądu, który wyrokiem z dnia 8 lipca 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 314/08 zobowiązał Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu do wykonania przedmiotowego wyroku w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się wydanego wyroku. Sąd w uzasadnieniu stwierdził, że po uchyleniu art. 6 ustawy o IPN organ wykonując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2006 r., na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., powinien wydać decyzję o umorzeniu postępowania wywołanego wnioskiem Z.S.. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w dniu [...] września 2008 r. wydał decyzję nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie potwierdzenia, że Z.S. był osobą pokrzywdzoną w rozumieniu art. 6 ustawy o IPN. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję. W uzasadnieniu wskazał, że wydając przedmiotową decyzję zastosował się do wytycznych wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 314/08 zobowiązującego organ do wykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt IV SA/Wa 2008/05 w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Podstawę wydania tej decyzji stanowił przepis art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W ocenie organu, w sytuacji uchylenia w ustawie o IPN art. 6 definiującego status pokrzywdzonego, zgodnie z zasadami dotyczącymi prawa intertemporalnego w przedmiotowej sprawie należało zastosować ustawę w jej aktualnym brzmieniu. Tak więc, w związku z brakiem materialnoprawnych podstaw postępowania, postępowanie w sprawie przyznania stronie statusu osoby pokrzywdzonej nie mogło być dalej prowadzone, a zatem zachodziła konieczność umorzenia postępowania, na podstawie art. 105 k.p.a., jako bezprzedmiotowego. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której Z.S. zakwestionował zaskarżoną decyzję. Powołując się na zasadę "lex retro non agit" wskazał, że organ powinien rozpatrywać sprawy niezamknięte według starych przepisów prawnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na swoje wcześniejsze ustalenia faktyczne i prawne. Na rozprawie skarżący podtrzymał swoją skargę wnosząc o zasądzenie od organu kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ Sąd przeprowadzając kontrolę zaskarżonej decyzji nie stwierdził, aby Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu naruszył przepisy prawa materialnego, ewentualnie przepisy postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 lutego 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2008/05 postanowienia Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] sierpnia 2005 r. nr [...] oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia potwierdzającego status pokrzywdzonego, nastąpiła zmiana przepisów, w oparciu o które skarżący wystąpił o przyznanie statusu pokrzywdzonego. Z dniem 15 marca 2007 r. przez art. 39 pkt 5 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów przepis art. 6 ust. 1 ustawy o IPN został uchylony. Zgodnie zaś z art. 63 ust. 2 tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, do spraw dotyczących wniosków i pytań dotyczących statusu pokrzywdzonego wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, tj. do 15 marca 2007 r. należy stosować przepisy w brzmieniu ustalonym nową ustawą. Skoro więc uchylony został przepis pozwalający na orzekanie w sprawie posiadania statusu pokrzywdzonego (art. 6 ustawy o IPN) to dalsze prowadzenie postępowania w tym przedmiocie, a w szczególności merytoryczne rozpoznanie wniosku o nadanie statusu pokrzywdzonego stało się bezprzedmiotowe i w konsekwencji organ mógł jedynie umorzyć postępowanie administracyjne w zakresie dotychczas prowadzonego postępowania, co uczynił decyzją z dnia [...] września 2008 r., zgodnie z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawartymi w wyroku z dnia 8 lipca 2007 r., sygn. akt II SA/Wa 314/08. Stosownie bowiem do przepisu art. 105 § 1 k.p.a., w sytuacji gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe (w szczególności, gdy nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie co do jej istoty) organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Reasumując stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie organu zawarte w zaskarżonej decyzji odpowiada prawu. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd nie uwzględnił wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, ponieważ zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, przysługuje skarżącemu od organu w wypadku uwzględnienia skargi oraz w sytuacji określonej w art. 201 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca.